I SA/Po 1312/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 06 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 16 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Po 1312/16 – oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie: ponad uiszczoną kwotę [...] zł tytułem wpisu sądowego od wniesionej skargi, tj. zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie [...]zł w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości [...] "[...]" sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2016 r.; postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Skarżący – Syndyka masy upadłości [...] "[...]" sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w F. , działając we własnym imieniu na rachunek wskazanej spółki, pismem z dnia 28 lipca 2016 r., wniósł skargę na wskazaną w rubrum niniejszego orzeczenia decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Wraz ze skargą uiszczono kwotę [...]zł tytułem wpisu od niej. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 13 września 2016 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]zł. W odpowiedzi na to zarządzenie złożono sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 03 października 2016 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie wskazanym w sentencji niniejszego postanowienia. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 14 listopada 2014 r., ogłoszona została przez Sąd Rejonowy [...] w P. upadłość wskazanej powyżej spółki. W chwili obecnej upadła spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, nie wynajmuje, jak również nie dzierżawi należącego do niej mienia. Syndyk podniósł, że zgodnie z przepisami prawa upadłościowego i naprawczego istotą postępowania upadłościowego jest likwidacja majątku poprzez sprzedaż mienia a następnie podział uzyskanych sum zgodnie z planem podziału funduszów masy upadłości. Zaznaczono przy tym, że upadła spółka na chwilę obecną nie uzyskuje żadnego dochodu. Środki znajdujące się na koncie bankowym spółki służą bieżącemu zaspokajaniu kosztów postępowania upadłościowego takich jak: ubezpieczenie mienia, opłaty za prowadzenie księgowości, koszty dojazdu syndyka oraz koszty korespondencji. W ocenie wnioskodawcy nie jest możliwe przeznaczenie kolejnych środków finansowych znajdujących się na rachunku bankowym upadłej na koszty sądowe w kwocie [...]zł, z uwagi na konieczność opłacania bieżących zobowiązań. Podniesiono, że brak regularnych płatności dokonywanych przez syndyka uniemożliwi prowadzenie postępowania upadłościowego i tym samym doprowadzi do jego umorzenia. Wartość środków trwałych upadłej określona została według bilansu za 2005 r., na kwotę [...]zł. Sędzia komisarz nie zgodził się na sprzedaż mienia upadłej w częściach i zobowiązał syndyka do sprzedaży przedsiębiorstwa w całości. Syndyk wystawił przedsiębiorstwo upadłej na sprzedaż, wielokrotnie obniżając przy tym cenę wywoławczą. Mimo to na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zgłosił się żaden chętny nabywca, który spełniałby wymagania określone przez sędziego komisarza w postanowieniu o wyrażeniu zgody na sprzedaż mienia za kwotę nie niższą niż [...] zł. Z uwagi na powyższe syndyk nie może skutecznie dokonać likwidacji mienia. Syndyk wskazał, że oczekuje na wydanie postanowienia przez sędziego komisarza w kwestii wyrażenia zgody na sprzedaż mienia po obniżonej cenie za kwotę [...]zł. Zaznaczono, że mienie upadłej z upływem czasu traci na wartości, albowiem ulega zniszczeniu. Część mienia spółki została przywłaszczona i zniszczona przez bliżej nieokreślone osoby. W tym zakresie prowadzone jest postępowanie karne przez Prokuraturę Rejonową w R.. Osoba prowadząca księgi rachunkowe i odpowiedzialna za sporządzenie sprawozdania finansowego nie podpisała go, ze względów wskazanych w oświadczeniu złożonym łącznie ze sprawozdaniem finansowym za 2015 r. Upadła spółka posiada szereg zobowiązań finansowych względem kontrahentów. Wysokość zobowiązań przewyższa wartość majątku, a suma uzyskana z likwidacji przedsiębiorstwa z dużym prawdopodobieństwem nie wystarczy na pokrycie zobowiązań zaliczanych do pierwszej kategorii wierzytelności. Kondycja finansowa upadłej, w ocenie syndyka nie pozwala na pokrycie w całości kosztów wpisu. Oddalenie wniosku spowoduje w ocenie wnioskodawcy niemożność dochodzenia praw przed sądem. Brak możliwości wniesienia skargi spowoduje obciążenia masy upadłości niezasadnie naliczonym podatkiem od nieruchomości, umniejszając środki przypadające do podziału pomiędzy wierzycieli. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wysokość środków finansowych na rachunku bankowym skarżącej wynosi [...] zł i [...] zł w gotówce. Wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok obrotowy wynosi [...] zł, zysk za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...] zł. Stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku prowadzonego przez Bank PKO S.A. w W. wynosi [...] zł. Syndyk zobowiązany jest uiszczać co miesiąc opłatę za ubezpieczenie mienia upadłej w wysokości [...] zł. Koszty opłat za prowadzenie księgowości wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Konieczne jest również ponoszenie stałych wydatków związanych z opłatami pocztowymi i biurowymi w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Do wniosku załączono wyciąg z rachunku bankowego za okres od 01 września 2016 r. do 30 września 2016 r., z którego wynika, że saldo końcowe wynosi [...] zł, sprawozdanie finansowe za 2015 r. oraz oświadczenie z dnia 30 czerwca 2016 r. osoby odpowiedzialnej za prowadzenie ksiąg rachunkowych i sporządzenie sprawozdania finansowego upadłej za rok obrotowy od 01 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. o odmowie podpisania sprawozdania finansowego. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia 18 października 2016 r., syndyk oświadczył, że złożenie planu podziału funduszy masy upadłości nie jest możliwe z uwagi na niesprzedanie przedsiębiorstwa upadłej. Załączono również kserokopie podatkowych zeznań rocznych za 2014 i 2015 r., sprawozdanie finansowe za okres od 01 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r., deklaracje [...] za miesiące od kwietnia do września 2016 r., oraz wyciągi z rachunku bankowego za okres od 01 kwietnia 2016 r. do 30 września 2016 r. Z wyciągów tych wynika, że saldo końcowe na dzień 30 września 2016 r. wynosi [...] zł. Załączono również potwierdzenie wykonanych operacji na rachunku bankowym, z którego wynika, że w dniu 18 października 2016 r. przelano na rachunek bankowy A. S.A. kwotę [...]zł tytułem polisy, w dniu 05 października 2016 r. opłacono Pakiet [...] za 09.2016 r. w wysokości [...] zł. Postanowieniem referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 16 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Po [...] oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie: ponad uiszczoną kwotę [...]zł tytułem wpisu sądowego od wniesionej skargi, tj. zwolnienie od kosztów sądowych w kwocie [...]zł. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że fakt ogłoszenia upadłości w stosunku do spółki w żadnym wypadku nie powoduje konieczności przyznania jej prawa pomocy. Realizacja celu w postępowaniu upadłościowym, nie może mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem należności publicznoprawnych, jakimi w są opłaty związane z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego. Wskazano również, że upadła posiada środki na uiszczenie uzupełniającego wpisu od skargi. Odpis omawianego orzeczenia doręczono skarżącej dnia 22 listopada 2016 r. (k. [...] akt sądowych). Pismem z dnia 24 listopada 2016 r., wniesiono sprzeciw od wyżej wskazanego postanowienia wnosząc o jego zmianę i uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że istotą postępowania upadłościowego jest likwidacja majątku poprzez sprzedaż mienia, a następnie podział uzyskanych sum zgodnie z planem podziału funduszów masy upadłości. Zaznaczono przy tym, że upadła spółka posiada środki finansowe na rachunku bankowym jednak są one przeznaczone na umożliwienie likwidacji jej mienia, tj. sprzedaż przedsiębiorstwa. W tym kontekście syndyk powołał się na obowiązek ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem postępowania upadłościowego i związaną z tym konieczność zabezpieczenia środków na ich pokrycie. Zwrócono również uwagę na trudności związane ze sprzedażą przedsiębiorstwa upadłej. Poniesienie przez masę upadłości kosztów w kwocie [...]zł może doprowadzić do umorzenia postępowania upadłościowego z uwagi na brak środków finansowych na dalsze jego prowadzenie. Spółka toczy ponadto wiele postępowań, w tym karne dotyczące przywłaszczenia i zniszczenia część jej mienia oraz postępowania cywilne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [tak: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 – komentarz do art. 260 p.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. W przedmiotowej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 – publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie syndyka należy wskazać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. W świetle zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego należy w ślad za referendarzem sądowym wskazać, że upadła posiada wystarczające środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Dz. U. z 2015 poz. 233 ze zm., dalej jako "p.u.n") postępowanie uregulowane ustawą (postępowanie upadłościowe lub naprawcze) należy prowadzić tak, aby roszczenia wierzycieli mogły zostać zaspokojone w jak najwyższym stopniu, a jeśli racjonalne względy na to pozwolą - dotychczasowe przedsiębiorstwo dłużnika zostało zachowane. Wyrażona w tym przepisie zasada optymalizacji postępowania upadłościowego nie stanowi sama w sobie wystarczającej przesłanki dla zwolnienia skarżącej znajdującej się w stanie upadłości z kosztów postępowania sądowego. Co więcej stosownie do postanowień art. 343 ust. 1 p.u.n., z masy upadłości zaspokaja się w pierwszej kolejności koszty postępowania, a jeżeli fundusze masy upadłości na to pozwalają - również inne zobowiązania masy upadłości, o których mowa w art. 230 ust. 2, w miarę wpływu do masy upadłości stosownych sum. Powyższa regulacja świadczy o tym, że ustawodawca nałożył na podmiot znajdujący się w stanie upadłości obowiązek bieżącego regulowania kosztów postępowania upadłościowego w tym kosztów związanych z postępowaniami sądowymi. W orzecznictwie sądowym wskazuje się przy tym, że nie sposób uznać, że zaspokojenie zobowiązań związanych z kosztami postępowania upadłościowego oraz z zaspokojeniem w tym postępowaniu wierzycieli spółki stanowi argument przemawiający za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Brak jest ustawowych podstaw dla przyjęcia, że wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym [tak: postanowienie NSA z dnia 01 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że syndyk nie wykazał okoliczności uzasadniających przyznanie upadłej prawa pomocy we wskazanym przez niego zakresie. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.