I SA/Po 1434/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 17 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WM o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi WM na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry postanawia: oddalić wniosek. Wpis od skargi wynosi [...]. Skarżący WM pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Celnej. Równocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie jest w stanie pokryć kosztów kary pieniężnej. Wnioskodawca oświadczył, że nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym, posiada mieszkanie o pow. [...] m2, nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód brutto w wysokości [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...], przy czym: [...]. Skarżący oświadczył, że nie posiada udziałów w spółkach i nie pełni żadnych funkcji w spółkach. Posiada samochód marki A, rok prod. [...], wartość ok. [...] oraz R, rok prod. [...], wartość ok. [...]. Skarżący oświadczył, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i jest stanu wolnego. Do pisma załączył kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące [...], zeznań rocznych podatkowych za [...], podsumowania książki przychodów i rozchodów za miesiące [...], wyciąg z rachunku karty kredytowej, wyciąg z rachunku bankowego, fakturę VAT za usługi telekomunikacyjne. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W piśmiennictwie i orzecznictwie przyjęto, że prawo pomocy udzielane jest w zasadzie osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 628, postanowienia NSA z dnia 27.08.2015 r. sygn. I FZ 228/15, z dnia 21.05.2015 r. sygn. II GZ 209/15). Pamiętać również należy, że pomoc finansowa w ramach prawa pomocy nie ma na celu "wspierania" danego podmiotu w jego przedsięwzięciach gospodarczych, nie służy też ochronie jego majątku. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że wnioskodawca nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, jest osobą stanu wolnego, posiada mieszkanie o pow. [...] m2 oraz [...] samochody, t.j. marki A z [...] o wartości ok. [...] oraz R z [...] o wartości ok. [...]. Wnioskodawca oświadczył, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód brutto w wysokości [...]. Skarżący nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów, nie posiada udziałów w spółkach z o.o. i nie pełni funkcji członka zarządu lub prokurenta w spółkach. Z oświadczenia skarżącego wynika, że ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...]. Z załączonych przez skarżącego kserokopii deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...]. Z zeznania rocznego podatkowego za [...] wynika, że przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], z tytułu świadczeń z emerytury – renty dochód wyniósł [...], w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...], z emerytury-renty dochód wyniósł [...], z działalności wykonywanej osobiście dochód wyniósł [...]. Z załączonej przez skarżącego książki przychodów i rozchodów wynika, że na dzień [...] przychód skarżącego wyniósł [...] (średniomiesięczny przychód skarżącego kształtował się na poziomie [...]), koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]. Skarżący załączył wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez A za okres [...], z którego wynika, że na rachunek ten skarżący wpłaca środki pieniężne, ze środków tych spłacane jest zadłużenie na karcie kredytowej, zobowiązania z faktur VAT, podatki. Wnioskodawca z uzyskiwanych środków z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej ponosi również koszty swojego miesięcznego utrzymania. Skarżący w złożonych oświadczeniach nie uzasadnił zatem stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi) w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej jego w taki sposób, że nie będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Referendarz sądowy zauważa, że rozpoznając wniosek skarżącego wzięto pod uwagę okoliczność, że wnioskodawca wniósł do tut. Sądu [...] skargi na decyzje Dyrektora Izby Celnej i że łącznie wpisy sądowy od tych skarg wynoszą [...]. W tym miejscu jeszcze raz należy podkreślić, że z uzyskiwanych przychodów z działalności gospodarczej wnioskodawca ponosi koszty miesięcznego utrzymania, ponosi koszty prowadzonej działalności gospodarczej, spłaca zadłużenie na karcie kredytowej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że strona skarżąca nie może w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów sądowych. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Również ujawnione przychody z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie zwolnienia od kosztów sądowych. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.