I SA/Po 152/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku RW o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi RW na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej za zaległości podatkowe z tytułu podatku od nieruchomości za okres od lipca do grudnia 2012 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący RW, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie posiada majątku, z którego można uiścić opłatę sądową. Nie posiada środków na rachunkach bankowych, nie ma majątku ruchomego na sprzedaż. Jest współwłaścicielem domu wraz z małżonką, dom jest obciążony hipoteką. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Wskazał, że uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę. Na zarządzenie referendarza sądowego z dnia [...], pismem z dnia [...] wezwano skarżącego w punkcie 1 na podstawie art. 252 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") w zw. z art. 257 P.p.s.a. do usunięcia braków formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od dnia odebrania pisma pod rygorem pozostawienia wniosku na podstawie dotychczas złożonych informacji, poprzez: - wypełnienie rubryki 6 formularza wniosku w zakresie daty urodzenia domowników, - wypełnienie rubryki 7 i 8 formularza wniosku w zakresie stanu majątkowego wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, - wypełnienie rubryki 9 formularza wniosku w zakresie wskazania innych, dodatkowych informacji o stanie majątkowym, - wypełnienie rubryki 10 formularza wniosku w zakresie określenia źródła i wysokości dochodu wnioskodawcy i domowników, - wypełnienie rubryki 11 formularza wniosku w zakresie innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne. Ponadto w punkcie 2 na podstawie art. 255 P.p.s.a. zobowiązano skarżącego, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania uzupełnił oświadczenie majątkowe złożone w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o zgromadzony dotychczas materiał dowodowy poprzez: - udokumentowanie rodzaju posiadanych źródeł przychodu oraz wysokości przychodu i kosztów jego uzyskania za [...] – dotyczy także domowników, - wyjaśnienie i udokumentowanie czy skarżący lub jego domownicy posiadają lub posiadali pośrednio lub bezpośrednio prawa właścicielskie (udziały, akcje itp.) w podmiotach prowadzących działalność gospodarczą, - udokumentowanie (lata [...]) wysokości kapitału zakładowego, wysokości przychodu, kosztów uzyskania przychodu, posiadanego majątku oraz liczby zatrudnionych pracowników w podmiotach gospodarczych, w których wnioskodawca lub jego domownicy posiadają pośrednio lub bezpośrednio prawa właścicielskie, - udokumentowanie wysokości przychodu z tytułu reprezentacji podmiotów gospodarczych – dotyczy także domowników, - udokumentowanie wysokości przychodu z tytułu praw właścicielskich w podmiotach gospodarczych za [...] (dywidendy, sprzedaż udziałów lub akcji) – dotyczy także domowników, - przedłożenie spisu posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych oraz przedłożenie wyciągów bankowych dokumentujących operacje finansowe wykonane na tych rachunkach od dnia [...] – dotyczy także domowników, - udokumentowanie średniomiesięcznych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego (przedłożenia kserokopii rachunków lub faktur za [...] ostatnie miesiące). W odpowiedzi skarżący przedłożył uzupełniony formularz, z którego wynika, że posiada dom na działkach o numerach [...] oraz inną nieruchomość o pow. [...]. Skarżący podał, że małżonka nie posiada oszczędności. Wnioskodawca wskazał, że z tytułu umowy o pracę w A uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...]. Z uwagi na okoliczność, że wniosek ten nie był podpisany, kolejnym pismem z dnia [...] wezwano skarżącego na podstawie art. 252 P.p.s.a. w zw. z art. 257 P.p.s.a. do podpisania w.w wniosku, ewentualnie do podpisania kserokopii wniosku w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi przedłożono podpisany przez pełnomocnika skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Natomiast co do punktu 2 pisma z dnia [...] pełnomocnik skarżącego w odpowiedzi z dnia [...] wskazał jedynie, że skarżący i jego domownicy posiadają udziały w następujących podmiotach prawa handlowego: 1. B, 2. C, 3. D, 4. A, 5. E, 6. F, 7. G. Nie udzielono natomiast odpowiedzi na pozostałe podpunkty w.w wezwania. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. W przedmiotowej sprawie skarżący, pomimo wezwania, nie dopełnił natomiast ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, nie zareagował na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dokumentów mogących stanowić podstawę oceny jego aktualnej sytuacji majątkowej, nie złożył również szeregu informacji, o które został wezwany. Skarżący nie przedstawił zatem popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia go ze strony Budżetu Państwa. Oznacza to, że nie zrealizował on swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Brak złożenia przez wnioskodawcę odpisów dokumentów i udzielenia dodatkowych oświadczeń, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny w przedmiotowej sprawie. Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, to nie zrealizował on zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone przez niego oświadczenie złożone na urzędowym formularzu jest niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. I OZ 987/11, z dnia 28 marca 2012 r., sygn. I OZ 189/12 i z dnia 27 czerwca 2014 r., I OZ 499/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.