I SA/Po 1521/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Rennert po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2016 r. o sygn. akt I SA/Po 1521/16, oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do marca i od maja do grudnia [...] r., poszczególne miesiące od stycznia do grudnia [...] r. oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia za [...] r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt I SA/Po 1521/16, referendarz sądowy na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do marca i od maja do grudnia [...] r., poszczególne miesiące od stycznia do grudnia [...] r. oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia za [...] r. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że na podstawie wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonego w dniu [...] r. oraz uzyskanych od skarżącego informacji ustalono, że skarżący w [...] r. wniósł prowadzone przez siebie przedsiębiorstwo (w skład którego wchodziły również nieruchomości) jako wkład niepieniężny do nowo utworzonej spółki M. Sp. z o. o (udziałowcem spółki i członkiem jednoosobowego zarządu jest zięć skarżącego). W związku z powyższym, posiada [...] udziałów o wartości nominalnej [...] zł. Organ egzekucyjny dokonał zajęcia udziałów w spółce i ewentualnych dochodów (dywidendy) z tych udziałów w związku z przypisem podatku określonym w zaskarżonej decyzji. Poza udziałami w ww. spółce skarżący nie posiada żadnych składników majątku, t.j. nieruchomości i rzeczy ruchomych o wartości jednostkowej powyżej 5.000,00 zł, nie posiada również oszczędności pieniężnych. Oprócz dochodu z tytułu wynagrodzenia za pracę w ww. spółce w kwocie [...]zł netto miesięcznie, skarżący nie posiada innych dochodów. Zarobek ten wystarcza mu jedynie na wyżywienie i leki, a we wszelkich pozostałych wydatkach pomaga mu najbliższa rodzina. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami i obecnie jest w stanie rozdzielności majątkowej małżeńskiej z żoną. Dom, w którym mieszka należy do spółki, wynajmuje go z rodziną i nie ponosi kosztów najmu. Skarżący nie posiada konta bankowego, lokat bankowych, kart kredytowych, ani żadnych pojazdów mechanicznych. Do pisma załączył odpisy zeznań rocznych podatkowych za 2014 i 2015 r., kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...] r., zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach z dnia [...] r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia referendarz wskazał, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm.; dalej: "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m. in. do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne. Małżonka ma więc obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Dlatego też skarżący był zobowiązany do podania informacji, czy małżonka uzyskuje dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu, w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, czy posiada majątek, jeżeli tak należało podać składniki tego majątku. Skarżący został również zobowiązany do przedłożenia odpisów dokumentów świadczących o sytuacji majątkowej i finansowej żony, t.j. odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2014 i 2015 r. oraz wyciągów z jej rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy. Tymczasem skarżący przedłożył jedynie kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej, z której wynika, że małżonkowie w dniu [...] r. wyłączyli obowiązującą dotychczas w ich małżeństwie wspólność majątkową małżeńską i ustanowili rozdzielność majątkową. Zdaniem referendarza fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania. Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Mając na uwadze powyższe referendarz wskazał, że dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tego względu referendarz oddalił wniosek skarżącego. W sprzeciwie z dnia [...] r. skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu wyjaśnił, że przyczyną nieudzielenia pełnej odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy było jego niezrozumienie. Jednocześnie stwierdził, że nie kwestionuje zaprezentowanego w postanowieniu referendarza stanowiska w sprawie wzajemnej pomocy małżonków, także w sprawach procesowych, jednak stan majątkowy żony nie pozwala na sfinansowanie kosztów sądowych. Wskazał, że miesięczny dochód żony z tytułu zatrudnienia wynosi [...] zł netto, żona jest współwłaścicielem [...] wraz z zamężną córką lokalu mieszkalnego w S. o powierzchni 47 m2 (w lokalu mieszka córka z rodziną). Razem ze skarżącym posiada [...] udziałów o wartości [...] zł w spółce M. Sp. z o. o., w której pełni bezpłatnie funkcję prokurenta. Żona nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, a także przedmiotów o wartości jednostkowej powyżej 5.000,00 zł, nie prowadzi działalności gospodarczej, ani nie posiada pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Miesięczne dochody żony są przeznaczane w całości na bieżące koszty utrzymania jej oraz córki, a także częściowe sfinansowanie kosztów utrzymania skarżącego, t.j. koszt płatnych dziennych studiów córki na wydziale farmaceutycznym ([...] zł miesięcznie), najem domu mieszkalnego od M. Sp. z o. o. ([...] zł miesięcznie), koszty wyżywienia dwóch osób ([...] zł miesięcznie). Skarżący podkreślił, że dochody jego oraz żony nie pozwalają na uiszczenie kosztów sądowych związanych z trzema skargami w sprawach podatkowych w wysokość [...] zł. Sąd zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu (por.: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 P.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis). W myśl art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest zatem wyjątkiem od zasady, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Z powołanych powyżej przepisów wynika, że prawo pomocy ma służyć osobom najuboższym, a więc takim, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi żadnych wątpliwości. W ocenie Sądu analiza wniosku skarżącego oraz dokumentów dołączonych zarówno do wniosku jak i sprzeciwu budzi wątpliwości uzasadniające podtrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego. Na wstępie należy wskazać, że wywody referendarza dotyczące obowiązku małżonków wzajemnej pomocy finansowej należy uznać za w pełni uzasadnione. Zdaniem tut. Sądu błędne jest więc założenie, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, zwłaszcza gdy oddziałuje ono na prawa obojga. W tym kontekście należy wskazać, że organ egzekucyjny w związku z decyzjami organów podatkowych będących przedmiotem skarg wniesionych przez skarżącego do tut. Sądu zajął udziały w spółce M. Sp. z o. o. o wartości [...] zł, należące zarówno do skarżącego, jak i do jego żony na postawie współwłasności łącznej. Oznacza to, że wszczęte ze skarg postępowania sądowe oddziałują nie tylko na prawa skarżącego, ale również jego żony. Dalej należy wskazać, że prawa pomocy nie można przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania. Sam skarżący w sprzeciwie wskazał zresztą, że nie kwestionuje zaprezentowanego w zaskarżonym postanowieniu stanowiska w sprawie obowiązków małżonków dotyczących wzajemnej pomocy, także w sprawach procesowych. Powyższe twierdzenie pozwala więc na analizę sytuacji finansowej skarżącego oraz jego żony. Wbrew twierdzeniu skarżącego, jego żona posiadała oszczędności, albowiem jak wynika ze stanu salda jej konta bankowego na dzień wniesienia skargi do tut. Sądu, tj. na dzień [...] r., żona skarżącego miała na koncie środki finansowe w kwocie [...]zł, co znacznie przewyższa jej dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie [...]zł, który – według twierdzeń skarżącego – w całości zostaje przeznaczony na bieżące utrzymanie. Nadto, skarżący przedłożył wyciągi z konta żony za miesiące od sierpnia do listopada 2016 r. oraz okres od 1 grudnia do 27 grudnia 2016 r., tj. za niecałe 5 miesięcy, a nie za 6 miesięcy, jak wskazano w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto, skarżący odebrał ww. wezwanie w dniu [...] r., a więc wyciągi z konta powinny dotyczyć okresu od czerwca 2016 r. do listopada 2016 r., co jest o tyle istotne, że okres ten dotyczyłby również miesięcy sprzed ustanowienia rozdzielności majątkowej między małżonkami, co nastąpiło w dniu [...] r., a więc miesiąc przed wydaniem zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej. Ponadto, z analizy przedłożonych przez skarżącego wyciągów z konta żony wynika sytuacja odmienna od sytuacji przedstawionej przez skarżącego. W sierpniu 2016 r. saldo początkowe na koncie należącym do I. S. wynosiło [...] zł, a końcowe [...] zł, przy czym oprócz wynagrodzenia za pracę odnotowano wpływ w wysokości [...] zł, co daje razem kwotę [...]zł. We wrześniu 2016 r. saldo początkowe konta wynosiło [...] zł, a końcowe [...] zł, przy czym odnotowano wpływy w wysokości [...] zł. W październiku saldo początkowe wynosiło [...] zł, a końcowe [...] zł (wpływ z tytułu wynagrodzenia za pracę [...] zł i świadczenie ZUS za okres 10-14.10.2016 w kwocie [...]zł). W listopadzie saldo początkowe wynosiło [...] zł, a końcowe [...] zł, przy czym wpływy wynosiły [...] zł. W grudniu 2016 r. saldo początkowe wynosiło [...] zł, a końcowe [...] zł, przy czym wyciąg kończy się na dniu [...] r. Natomiast z zaświadczenia z banku o posiadanym rachunku bankowym z dnia [...] r. wynika, że środki na dzień wystawienia zaświadczenia wynosiły [...] zł. Nie wiadomo więc, na co zostały przeznaczone środki w kwocie [...]zł pomiędzy 23 grudnia, a 27 grudnia 2016 r. Co istotne, w grudniu 2016 r. dokonano wypłaty gotówkowej w kwocie [...]zł (5 grudnia 2016 r.), [...] zł (16 grudnia 2016 r.) oraz [...] zł (22 grudnia 2016 r.), łącznie [...] zł. Ponadto, w grudniu 2016 r. żona skarżącego zapłaciła na rzecz spółki M. Sp. z o. o. łącznie [...] zł tytułem wynajmu lokalu za 2016 r. Nie można również przeoczyć faktu, że w grudniu 2016 r. żona skarżącego aż sześciokrotnie doładowała telefon za kwotę [...]zł (łącznie [...] zł), przy czym pierwszy raz 2 grudnia, dwukrotnie 12 grudnia, następnie 3 dni później, tj. 15 grudnia, dzień później, tj. 16 grudnia oraz [...] r. Co istotne, w pozostałych miesiącach doładowywała konto jednokrotnie, raz trzykrotnie (listopad 2016 r.). Skarżący wskazał również, że żona pokrywa miesięczny koszt płatnych dziennych studiów córki w kwocie [...]zł miesięcznie, jednak przelewy te nie widnieją na koncie bankowym żony co świadczy o tym, że żona musiała uiścić opłatę za cały rok lub za pół roku jednorazowo. Nadmienić również wypada, że skarżący wskazał, że żona uiszcza [...] zł miesięcznie tytułem najmu domu mieszkalnego, przy czym zapłata za cały rok, tj. za 12 miesięcy nastąpiła z dołu, dopiero pod koniec grudnia 2016 r. Nie ulega wątpliwości, że wbrew twierdzeniu skarżącego, pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym, skoro mieszka z żoną w tym samym domu i to żona pokrywa koszty najmu, a nadto pomaga mu w utrzymaniu, gdyż jego wynagrodzenie wystarcza jedynie na wyżywienie oraz leki. Żona musi więc pokrywać koszt wszelkich rachunków, tj. za wodę, prąd, ogrzewanie, śmieci itp. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwu wynika również, że żona skarżącego pomaga w utrzymaniu dorosłej, zamężnej córce, która zajmuje wraz z mężem mieszkanie, którego jest współwłaścicielką. Ponadto, zięć skarżącego jest prezesem w spółce, do której aportem wniósł cały swój majątek skarżący wraz z żoną. Jednocześnie z informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców na dzień [...] r. jedynymi wspólnikami spółki M. Sp. z o. o. jest skarżący wraz z żoną i posiadają [...] udziałów o łącznej wartości [...] zł. Jednocześnie skarżący jest zatrudniony w ww. spółce na stanowisku magazyniera i zarabia [...] zł netto miesięcznie ([...] zł brutto). Z zaświadczenia o zatrudnieniu i zarobkach z dnia [...] r. nie wynika jednak, czy skarżący pracuje na pół, czy na cały etat, ani od kiedy jest zatrudniony w ww. spółce. Sąd z urzędu posiada informację, że do akt sprawy wszczętej pod sygn. akt I SA/Po 1448/16 skarżący złożył zaświadczenie z którego wynika, że jest zatrudniony w ww. spółce od dnia [...] r. Należy wskazać jednak, że na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 września 2015 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2016 r., minimalne wynagrodzenie wynosiło od dnia 1 stycznia 2016 r. 1.850,00 zł brutto (1.355,69 zł netto), a na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2017 r. z dnia 9 września 2016 r., od dnia 1 stycznia 2017 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 2.000,00 zł brutto (1.459,48 zł netto). Wskazać również należy, że skargi złożone przez skarżącego dotyczą decyzji związanych z prowadzoną wcześniej przez skarżącego działalnością gospodarczą pod nazwą [...]. W tym kontekście należy wskazać, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Na marginesie Sąd zauważa ponadto, że decyzja o wniesieniu całego posiadanego majątku aportem do spółki została podjęta przez skarżącego w tym samym miesiącu, w którym był przesłuchiwany w charakterze świadka w toku postępowania kontrolnego prowadzonego wobec A. N. (tj. [...] r.), od którego, jak wynika z akt sprawy, od 2011 r. dokonywał zakupu paliwa. Tut. Sąd podziela wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, skarżący nie uprawdopodobnił w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem złożone przez niego oświadczenia i dokumenty budzą wątpliwości. W związku z powyższym Sąd stwierdza, że wywiedziony przez skarżącego sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sadu, sytuacja finansowa skarżącego, po uwzględnieniu również sytuacji finansowej jego żony, nie wskazuje w sposób jednoznaczny, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 i art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.