I SA/Po 157/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 i 2009 r. oraz podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: oddalić wniosek. W. R. pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], [...], utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...], nr [...], [...], odmawiającą umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 i 2009 r. oraz podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. W dniu [...] W. R. złożył, sporządzony na urzędowym formularzu, wniosek o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając zgłoszone żądanie wskazał przede wszystkim na słaby stan swojego zdrowia ([...], zaburzenia psychiczne - orzeczenie [...], posiada orzeczenie o uszczerbku na zdrowiu wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności). Ponadto wnioskodawca podniósł, że skradziono jemu dokumenty z miejsca prowadzenia działalności. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z [...]-letnim synem. Posiada we współwłasności z bankiem samochód osobowy marki [...] (rata kredytu za samochód wynosi [...] zł miesięcznie). Wnioskodawca nie posiada oszczędności i innych przedmiotów wartościowych. Z tytułu renty osiąga dochód w wysokości [...] zł. Przy czym na skutek zajęć renty dokonanych przez komornika z wniosku Syndyka Masy Upadłości "X." sp. z o.o. oraz przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, nie posiada on środków do życia. W uzupełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, na wezwanie Sądu z dnia [...], skarżący oświadczył, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego. Dodatkowo wyjaśnił, że nie prowadzi działalności gospodarczej od [...], gdyż zawiesił ją, a następnie, w dniu [...] wykreślił z rejestru. Wnioskodawca wskazał, że jego żona uzyskuje dochód w wysokości [...] zł z tytułu umowy o pracę. Syn nie uzyskuje natomiast dochodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący podał, że nie posiada nieruchomości oraz udziałów w spółkach z o.o. Jego żona posiada mieszkanie spółdzielczo-własnościowe. Pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska. Skarżący mimo wezwania nie udzielił odpowiedzi na pytanie, czy jego żona (oprócz wyżej wskazanego mieszkania) i syn posiadają inne nieruchomości, oszczędności i wartościowe przedmioty. Wnioskodawca wartość posiadanego samochodu osobowego określił na kwotę [...] zł. Wskazał, że koszty miesięcznego utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą od [...] zł do [...] zł, i obejmują następujące wydatki: czynsz [...] zł, ogrzewanie [...] zł, woda [...] zł (co dwa miesiące), gaz [...] zł, energia elektryczna [...] zł (co dwa miesiące), koszty leczenia i zakupu lekarstw [...] zł, wyżywienie [...] zł, telefon komórkowy [...] zł, kablówka [...] zł, środki czystości [...] zł, raty kredytów (na samochód – [...] zł, na pralkę – [...] zł). Skarżący oświadczył, że zarówno on, jak i jego żona i syn, nie uzyskują dodatkowych dochodów i nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Do wniosku załączono kserokopie zeznań podatkowych za 2011 r. i 2012 r., harmonogram spłaty rat kredytu zaciągniętego w dniu [...] w kwocie [...] zł na samochód (okres spłaty od [...] do [...]) oraz kredytu zaciągniętego na zakup pralki (okres spłaty od [...] do [...]), wypis z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz wyciągi z rachunków bankowych. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, podnosząc, że zgromadzony materiał dowodowy wyklucza możliwość obiektywnej oceny wniosku i stwierdzenia o trudnym położeniu materialnym strony. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że skarżący nie wyjaśnił z jakich środków pokrywa on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanymi dochodami. Ponadto skarżący nie nadesłał dokumentów potwierdzających dane wskazane we wniosku, a jego wyjaśnienia zawarte w piśmie z dnia [...] uznano za ogólne i nieprecyzyjne. W sprzeciwie na powyższe postanowienie skarżący, podniósł, że z analizy zgromadzonych w sprawie akt nie można wyprowadzić wniosku, aby był on w stanie ponieść koszty wpisu sądowego od skargi w jakiejkolwiek wysokości bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z treści powołanego przepisu wynika więc, że skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej postanowienia referendarza ex lege i przejście sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego. Podniesiona w sprzeciwie argumentacja stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. Na wstępie niniejszych rozważań wskazać należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do treści art. 199 P.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednocześnie w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia w istocie poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Znajduje to uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, ma sam wnioskodawca. Wobec powyższego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego jest przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie bowiem od kosztów sądowych jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. Zgodnie z powołaną wcześniej zasadą, określoną w art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być zatem interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi zatem rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej strony interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanego wniosku, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności, Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi [...] zł. W pierwszej kolejności podnieść należy, że treść oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Wezwanie Sądu z dnia [...] do uzupełnienia wniosku zmierzało do umożliwienia skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że zakres żądanych dokumentów i informacji, był sformułowany precyzyjnie i miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. Wobec wybiórczego potraktowania przez skarżącego skierowanego do niego wezwania o uzupełnienie wniosku, stwierdzić należy, że Sąd nie miał w istocie możliwości dokonania rzetelnej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. Sąd zauważa, że skarżący w złożonym wniosku oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z pełnoletnim synem. Jako jedyny swój dochód wskazał świadczenie rentowe w wysokości [...] zł brutto, przy czym świadczenie to podlega zajęciu komorniczemu, natomiast wolna od zajęcia kwota, która wpływa na jego rachunek bankowy została zajęta przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Wobec tego skarżący nie uzyskuje żadnych środków pieniężnych z tego tytułu. Jednocześnie nie wskazał żadnego innego źródła, z którego by uzyskiwał jakikolwiek dochód. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że jego żona pracuje i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...] zł miesięcznie, a syn prowadzi działalność gospodarczą, z której nie uzyskuje żadnego dochodu. Skarżący oświadczył również, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie uzyskują dodatkowych dochodów i nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Ze złożonego oświadczenia wynika także, że na miesięczne utrzymanie przeznaczają oni kwotę od [...] zł do [...] zł. Co warte podkreślenia, wnioskodawca posiada we współwłasności z bankiem samochód osobowy [...], co wiąże się z ponoszeniem dodatkowych kosztów, tj. kosztów zakupu paliwa, ubezpieczenia samochodu i innych kosztów eksploatacyjnych. W świetle powyższego stwierdzić należy, że treść złożonego przez W. R. oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej budzi wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym, albowiem wynika z niego jednoznacznie, że wykazane przez wnioskodawcę wydatki (kwota od [...] zł do [...] zł) znacznie przekraczają osiągany przez niego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, miesięczny dochód ([...] zł). Wnioskodawca, pomimo wezwania z dnia [...], nie wykazał jednak skąd uzyskuje środki finansowe na pokrycie owych wydatków. Jednocześnie wnioskodawca podał, że nie posiada żadnych oszczędności, z których mógłby pokryć wykazane w oświadczeniu wydatki. Wskazać należy, że wśród wydatków, które ponosi wnioskodawca spłacane są dwa kredyty zaciągnięte na zakup samochodu osobowego oraz pralki, których raty wynoszą odpowiednio [...] zł oraz [...] zł. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu wiarygodność złożonego oświadczenia podważa również fakt, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podał jedynie, że jego żona posiada mieszkanie spółdzielczo-własnościowe. Nie wyjaśnił, czy jego żona i syn posiadają jakieś inne nieruchomości, oszczędności i wartościowe przedmioty. Natomiast z przełożonego wyciągu z rachunku bankowego syna prowadzonego w [...] wynika, że z rachunku tego w dniu [...] przelano kwotę w wysokości [...] zł na rachunek Urzędu Miasta S. tytułem "łączne zobowiązanie pieniężne, karta [...], rata 1, rok 2013" oraz kwotę [...] zł na rachunek Urzędu Miejskiego w R. tytułem zapłaty za "podatek rolny oraz od nieruchomości za 2013 r. S. R.". Nie bez znaczenia dla oceny przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje także nie wywiązanie się przez skarżącego z nałożonego na niego w wezwaniu z dnia [...] obowiązku do złożenia wyciągów z rachunków bankowych jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące. Zauważyć bowiem należy, że skarżący przedłożył wyciąg ze swojego rachunku bankowego za okres od [...] do [...], wyciąg z rachunku bankowego syna za okres od [...] do [...] i wyciąg z rachunku bankowego żony za okres od [...] do [...]. Powołane wyżej okoliczności, zdaniem Sądu, pozwalają na podważenie kompletności, a także wiarygodności podanych informacji. Stąd zasadne jest stwierdzenie, iż skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie informacje mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej. Wobec powyższego można zasadnie domniemywać, że strona dysponuje nieujawnionymi w niniejszej sprawie środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie. Odnosząc się do kwestii stanu zdrowia wnioskodawcy Sąd zauważa, że okoliczność ta nie została poparta żadną dokumentacją lekarską lub inną, wskazującą na wydatkowanie w związku z tym środków finansowych. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 oraz art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.