I SA/Po 186/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w[...] z dnia [...] grudnia 2013 r., Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2009 r. postanawia: oddalić wniosek Uzasadnianie Pismem z dnia [...] lutego 2014 r A Sp. z o.o. z siedzibą w [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...]grudnia 2013 r. wskazaną w sentencji. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] marca 2014 r. wezwano stronę skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...],- zł. W odpowiedzi strona skarżąca złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] kwietnia 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu po wezwaniu do uzupełnienia powyższego wniosku postanowieniem z dnia 12 maja 2014r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącą sprzeciwu do tutejszego Sądu, który rozpoznaje złożony wniosek, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 poz.270 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."). W uzasadnieniu wniosku strona skarżąca podała, że w dniu [...] października 2013 r. złożyła do Sądu Rejonowego[...] – Stare Miasto w [...] XI Wydział Gospodarczy do Spraw Upadłościowych i Naprawczych wniosek o ogłoszenie upadłości. Powodem tego było określenie zobowiązania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego[...] –[...] w podatku dochodowym od osób prawnych oraz w podatku od towarów i usług za 2009 r. Wysokość tego zobowiązania spowodowała, że spółka stała się niewypłacalna. Obecnie spółka nie posiada żadnego majątku, środków pieniężnych i nie osiąga żadnych przychodów. Nie jest w stanie regulować swoich zobowiązań. W związku z powyższym wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w wysokości [...] zł. Skarżąca podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych 0,00 zł, strata za ostatni rok obrotowy według bilansu [...] zł, stan na rachunku bankowym spółki prowadzonym przez [...] S.A. wynosi 0,00 zł. Skarżąca podała, że nie ma majątku i nie osiąga żadnych przychodów. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy załączyła kserokopie: wniosku dłużnika o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego z dnia [...] października 2013 r., postanowienia Sądu Rejonowego[...] – Stare Miasto w [...] XI Wydział Gospodarczy do Spraw Upadłościowych i Naprawczych z dnia [...] stycznia 2014 r., sygn. akt [...] o oddaleniu wniosku dłużnika o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację jego majątku, zażalenia z dnia [...] lutego 2014 r. do Sądu Okręgowego w [...] na w.w postanowienie Sądu Rejonowego, w uzasadnieniu którego podniosła, że jej zdaniem nie została spełniona przesłanka oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości wobec istnienia wierzytelności przysługujących dłużnikowi w kwocie ok. [...]zł. Na wezwanie z dnia [...] kwietnia 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...]kwietnia 2014 r. oświadczyła, że w 2014 r. nie osiągnęła żadnych dochodów i nie ponosiła żadnych kosztów związanych z prowadzeniem bieżącej działalności gospodarczej. Jedyny przychód osiągnięty przez spółkę powstał w wyniku wystawienia refaktur na usługi telekomunikacyjne. Skarżąca podała, że na chwilę obecną w spółce zatrudniony jest jeden pracownik przebywający od roku 2007 przemiennie na zwolnieniu chorobowym, urlopie macierzyńskim i urlopie wychowawczym. Spółka podała, że nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem siedziby. Obecnie bezpłatnie korzysta z adresu do doręczeń korespondencji w [...] przy ul.[..].. Do pisma załączyła kserokopie zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za rok podatkowy 2012 i 2013, deklaracji VAT-7K za 4 kwartał 2013 r. i za 1 kwartał 2014 r., wyciągi z rachunku bankowego [...]S.A. za okres od [...] października 2013 r. do [...] marca 2014 r., zawiadomień Naczelnika Urzędu Skarbowego [...][...]z dnia [...]kwietnia 2014 r. o wznowieniu realizacji zajęcia wierzytelności, zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem z dnia [...]marca 2014 r., tytułów wykonawczych, zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...]-[...] z dnia [...] lutego 2014 r. o wstrzymaniu realizacji zajęcia wierzytelności, raport kasowy za okres od [...] stycznia 2014 r. do [...] marca 2014r. W ustawowym terminie strona skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc, że spółka udowodniła, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie, wskazując, że w sądach powszechnych rozpatrywany jest jej wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku. Spółka bowiem stała się niewypłacalna, nie jest w stanie regulować swoich zobowiązań. Nie posiada także żadnego majątku, środków pieniężnych i nie osiąga żadnych przychodów. W ocenie strony skarżącej przedstawione przez Spółkę informacje i dokumenty dają pełny obraz jej możliwości finansowych. W szczegółowy sposób udokumentowano, że Spółka nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych. Nie zmienia tego stanu rzeczy wskazanie, że w 2012 r. Spółka uzyskała dochód w kwocie [...] zł, a w 2013 r. dochód ten kształtował się na poziomie [...] zł, skoro środki te zostały przeznaczone na pokrycie zobowiązań i w chwili składania wniosku spółka tymi środkami już od dawna nie dysponowała. Nie zmienia tego stanu rzeczy również refakturowanie usług do B Sp. z o.o. Natomiast bezsprzeczną pozostaje okoliczność, że spółka posiada obecnie nieściągalne wierzytelności na łączną kwotę około [...] zł. Ustosunkowując się natomiast do kwestii dotyczącej dopłat, jako sposobu dofinansowania spółki strona skarżąca stwierdziła, że sytuacja finansowa wspólników jest również bardzo zła, przy czym jeden ze wspólników cierpi na zaawansowaną chorobę nowotworową. Zarządzeniem z dnia [...] czerwca 2014 r., w związku z oświadczeniem zawartym w sprzeciwie, że sytuacja materialna wspólników nie pozwala na dokonanie dopłat do Spółki, które mogłyby pozwolić na sfinansowanie kosztów postępowania sądowego, w trybie art. 255 p.p.s.a. Sąd wezwał stronę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczasowo zebrany materiał poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013 r. złożonych przez wspólników spółki, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do wspólników spółki, 3. podanie, czy wspólnicy spółki uzyskują dochody (np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, umowy o dzieło, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, zbycia udziałów, papierów wartościowych, dopłat do nieruchomości rolnej, najmu, dzierżawy, stypendium, inne itd.). Pismem z dnia [...] czerwca 2014r. Spółka poinformowała, że: 1. X.A (wspólnik, prezes zarządu), osiąga dochody z tytułu renty inwalidzkiej z powodu całkowitej niezdolności do pracy. 2. X.B (wspólnik, wiceprezes zarządu), przebywa na urlopie wychowawczym i nie osiąga żadnych dochodów. 3. X.C (prokurent), zatrudniona jest na umowę o pracę z wynagrodzeniem w wysokości najniższej krajowej. W załączeniu Spółka przesłała odpisy sprawozdań rocznych Spółki CIT-8 za lata 2012 i 2013 oraz wyciągi bankowe Spółki z banku [...] S. A. za 6 ostatnich miesięcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek mająca zagwarantować możliwość korzystania z prawa do sądu przez podmioty najuboższe, stanowi jednak wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Toteż stosując prawo pomocy, nie można chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia 11 lipca 2012r., sygn. akt II FZ 470/12). Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Wskazuje się, że zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na ponoszenie kosztów sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Tak więc strona skarżąca jako spółka powinna w procedurze planowania uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych z prowadzoną działalnością i poczynić konieczne oszczędności na ten cel (zob. postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2004 r., FZ 131/04, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych zostało oparte na konstrukcji ograniczonego uznania - prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu okoliczności uzasadniających wniosek spoczywa na stronie zwracającej się o przyznanie prawa pomocy. Z informacji udzielonych przez Spółkę wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi [...]zł. Skarżąca nie posiada środków trwałych, wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej, zatrudnia jednego pracownika, który od 2007 r. przebywa przemiennie na zwolnieniu chorobowym, urlopie macierzyńskim i urlopie wychowawczym. Z załączonego przez Spółkę zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za okres od [...] stycznia 2012 r. do [...] grudni 2012 r., wynika, że przychody skarżącej wyniosły [...]zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...] zł, w 2013 r. natomiast przychody spółki wyniosły [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...]zł. Zauważyć zatem należy, że przychód spółki za 2013 r. jest wielokrotnie wyższy od kosztów sadowych jakie skarżąca powinna uiścić w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] zł (wpis od skargi). Ponadto podkreślić należy, że skarżąca za okres od [...] stycznia 2013 r. do [...] grudnia 2013 r. uzyskała dochód. Spółka załączyła również chronologiczne zestawienie sprzedaży od [...] stycznia 2014 r. do [...] marca 2014 r. tytułem refakturowania usług do B Sp. z o.o. [siedziba spółki ul.[...] , [...], wspólnicy spółki X.B, X.A , Zarząd Spółki X.B- Prezes Zarządu, X.A- Członek Zarządu, X.C- Członek Zarządu – por. wydruk z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego - stan na dzień [...] maja 2014 r.]. Skarżąca załączyła także raport kasowy za okres od [...] stycznia 2014 r. do [...] marca 2014 r., z którego wynika, że stan kasy na dzień [...] 01.2014 r. wynosił [...]zł, do kasy spółki w dniu wpłynęły środki od B Sp. z o.o. ([...] 01.2014r. w wysokości [...] zł, [...].01.2014r. w wysokości [...] zł,[...].01.2014r. w wysokości [...] zł, [...] 01.2014r. w wysokości [...] zł, [...] 02.2014r. w wysokości [...] zł, [...]02.2014r. w wysokości [...] zł) oraz od [...] [...].01.2014 r. w wysokości [...] zł), D [...] ([...].01.2014r. w wysokości [...]zł), E ([...].02.2014 r. w wysokości [...] zł), z kasy zostały zapłacone faktury wystawione przez F S.A. ([...].02.2014r. w wysokości [...] zł, [...].02.2014r. w wysokości [...]zł, [...].03.2014r. w wysokości [...] zł, [...].03.2014r. w wysokości [...] zł) i G ([...].02.2014r. w wysokości [...] zł, [...].02.2014 r. w wysokości [...] zł, [...].02.2014r. w wysokości [...] zł), stan końcowy kasy na dzień [...] marca wynosił [...] zł. Skarżąca załączyła również bilans za 2012 i 2013 r., rachunek zysków i strat, sprawozdanie z działalności zarządu spółki za 2012 r., informację dodatkową do bilansu za 2012 r., deklarację VAT-7K za 4 kwartał 2013r., z której wynika, że podstawa opodatkowania wyniosła [...] zł, spółka nabyła towary i usługi o wartości netto [...] zł, deklarację VAT-7K za 1 kwartał 2014r., z której wynika, że podstawa opodatkowania wyniosła [...] zł, skarżąca nabyła towary i usługi o wartości netto [...] zł. Z załączonych przez skarżącą pism do wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika również, że posiada ona wierzytelność w wysokości ok. [...] zł. Zaznaczyć też należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). Na marginesie wskazać należy, iż podmiotem zwracającym się o udzielenie preferencji w postaci zwolnienia od kosztów sądowych jest spółka ograniczona odpowiedzialnością. Kodeks spółek handlowych przewiduje rozwiązania, za pomocą których podmiot ten, jeśli nie jest w stanie uzyskać z zewnątrz niezbędnych do działalności środków finansowych, może skorzystać z pewnych instytucji; mianowicie dopłat wspólników. W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia koniecznych wydatków, udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników". W ocenie Sądu strona skarżąca nie dopełnił ciążącego na niej obowiązku przedstawienia dowodów wskazujących, że sytuacja materialna wspólników nie pozwala na dokonanie dopłat do Spółki, które mogłyby pozwolić na sfinansowanie kosztów postępowania sądowego. Pomimo wezwania Spółka nie przedłożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013r. złożonych przez wspólników spółki, odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do wspólników spółki oraz nie podała w jakiej wysokości wspólnicy spółki uzyskują dochody. Podkreślenia wymaga, że oświadczenie o braku jakichkolwiek środków finansowych, niepoparte jakimikolwiek dokumentami, nie jest wystarczające do dokonania oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wspólników. Dlatego też, informacje zawarte w oświadczeniu strony, które sprowadzają się do wskazania, że jeden ze wspólników osiąga dochody z tytułu renty inwalidzkiej, drugi przebywa na urlopie wychowawczym i nie osiąga żadnych dochodów, a prokurent zatrudniona jest na umowę o pracę z wynagrodzeniem w wysokości najniższej krajowej, należy uznać za niewystarczające. W tym stanie rzeczy – w ocenie Sądu- skarżąca nie udowodniła, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Wnioskodawczyni została wezwana do przedłożenia wskazanych w wezwaniu dokumentów źródłowych obrazujących sytuację materialną wspólników, czego nie uczyniła. W konsekwencji niewyjaśnione pozostały okoliczności istotne dla oceny jej realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.