I SA/Po 2002/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A w P o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A w P na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia 2007 r. do listopada 2008 r., nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia za grudzień 2008 r. oraz podatku do zapłaty za sierpień 2007 r. postanawia: oddalić wniosek. Pismem z dnia [...] A w P, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że aktualna sytuacja ekonomiczna uniemożliwia jednorazową zapłatę tak znaczącej kwoty pieniężnej. Skarżąca podejmuje wszelkie możliwe działania w celu uniknięcia skutków kryzysu na rynku usług budowlanych. Spółka w [...] osiągnęła poważną stratę z prowadzonej działalności. Niższe są także przychody skarżącej, a wynika to przede wszystkim z wstrzymania wielu inwestycji budowlanych. Środki finansowe, którymi aktualnie dysponuje skarżąca, są w pierwszej kolejności przeznaczane na wypłaty dla pracowników, spłatę zobowiązań oraz na finansowanie bieżącej działalności – spółka w ramach zawartych umów jest zobowiązana do ukończenia prowadzonych inwestycji – ewentualny brak środków na prace budowlane skutkować będzie obciążeniem skarżącej karami umownymi, co w konsekwencji może zachwiać jej płynnością finansową. Spółka w dniu [...] wytoczyła proces przeciwko inwestorowi o zapłatę wynagrodzenia za prowadzone prace budowlane. Ostatnie wolne środki przeznaczyła na opłatę sądową w tej sprawie, a w przypadku braku możliwości wyegzekwowania tej należności od inwestora spółka popadnie w jeszcze większe problemy finansowe. Jeden z wierzycieli skarżącej (podwykonawców na budowie, której dotyczy proces) uzyskał zabezpieczenie na majątku skarżącej w postaci zajęcia ruchomości i rachunków bankowych. Spółka podała, że kapitał zakładowy wynosi [...], wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok [...], strata netto za ostatni rok obrotowy według bilansu [...]. Stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego zleżenie wniosku: na rachunku w B [...] zł, w C[...], w D [...], w E [...]. W odpowiedzi z dnia [...] na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia formularza PPPr skarżąca podała, że stan kasy na dzień [...] wynosi [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą spółkę, 2. podanie w jakiej wysokości spółka w okresie [...] uzyskała przychody i w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, 3. złożenie raportów kasowych za okres od [...] do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, 4. złożenie odpisu sprawozdania finansowego za [...], t.j. bilansu, rachunku zysków i strat, informacji dodatkowej – wprowadzenie do sprawozdania finansowego i dodatkowych informacji i objaśnień, sprawozdania z działalności zarządu, 5. złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, 6. złożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych należących do strony skarżącej za ostatnie [...] miesięcy, 7. złożenie zaświadczeń z banków, które będzie obejmowało okres ostatnich [...] miesięcy, o zajęciu przez organ egzekucyjny rachunków bankowych spółki, w zaświadczeniu należy wskazać od kiedy, na jakiej podstawie, na jaką kwotę, jaką kwotę do chwili obecnej uiszczono, czy środki, które wpływają na konto są w całości egzekwowane, czy pozostaje jakaś kwota wolna od egzekucji, jeżeli tak to w jakiej wysokości, 8. podanie czy spółka zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia, 9. złożenie dokumentów świadczących o zajęciu rachunków bankowych i majątku spółki, 10. podanie w jakiej wysokości i z jakich środków spółka ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefony stacjonarne i telefony komórkowe), koszty obsługi księgowej, obsługi prawnej, inne koszty, 11. podanie jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowca spółki, 12. podanie czy spółka zwróciła się do udziałowca z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie, 13. przedstawienia dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania od udziałowca dopłat proporcjonalnych do posiadanych udziałów. Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] [por. karta nr [...] akt sądowych] podała, że wspólnicy spółki, którzy są jednocześnie członkami zarządu, nie posiadają finansowych możliwości na dokonanie dopłat do spółki. Skarżąca załączyła kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za [...], sprawozdań finansowych za [...], deklaracji VAT-7 za miesiące [...], informację o ilości zatrudnionych pracowników na dzień [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać przywilej w postaci prawa pomocy jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Przepisy przenoszą na stronę (wnioskodawcę) obowiązek wykazania wyżej wymienionych przesłanek. Na uwadze należy mieć również, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 318/08, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego wskazać należy, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...](wpis stały od skargi). W tym miejscu wskazać należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Wskazać również należy, że to na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie referendarza sądowego w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Podkreślić także należy, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. W badanej sprawie strona skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca bowiem nie przesłała na wezwanie z dnia [...] wszystkich żądanych dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową oraz nie udzieliła pełnych wyjaśnień. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy ograniczyła się jedynie do podania takich danych, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji materialnej. Następnie w odpowiedzi na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia formularza PPPr podała, że stan kasy na dzień [...] wynosi [...]. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] przedłożyła kserokopie: zeznań rocznych podatkowych za [...], z których wynika, że w [...] przychód spółki wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...], dochód [...], w [...] przychód spółki wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...], a zatem skarżąca poniosła w [...] stratę w wysokości [...]. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Ponoszenie przez stronę skarżącą straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez nią skargą. Ponadto wskazać należy, że mimo wezwania z dnia [...] skarżąca nie podała w jakiej wysokości uzyskała przychody i w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów w okresie [...]. Z załączonych przez skarżącą spółkę deklaracji VAT-7 wynika, że w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], spółka nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], spółka nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], spółka nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], spółka nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], spółka nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], spółka nabyła towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], spółka nabyła towary i usługi za wartość netto [...]. Skarżąca mimo wezwania nie złożyła raportów kasowych za okres [...] [por. potwierdzenie odbioru – karta nr [...] akt sądowych], nie wyjaśniła nawet czy w w.w okresie raporty kasowe sporządzała. Skarżąca nie złożyła także wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy. Spółka nie złożyła również zaświadczeń z banków, które miało obejmować okres ostatnich [...] miesięcy o zajęciu przez organ egzekucyjny rachunków bankowych skarżącej, od kiedy rachunki bankowe są zajęty, na jakiej podstawie, na jaką kwotę, jaką kwotę do chwili obecnej uiszczono, czy środki, które wpływają na konta są w całości egzekwowane, czy postaje jakaś kwota wolna od egzekucji, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Spółka podała, że na dzień [...] zatrudnia [...] pracowników, jednakże nie podała w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia. Skarżąca mimo wezwania nie złożyła dokumentów świadczących o zajęciu rachunków bankowych i majątku spółki, nie podała również w jakiej wysokości i z jakich środków ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefony stacjonarne i telefony komórkowe), koszty obsługi księgowej, obsługi prawnej, inne koszty. Skarżąca podała, że wspólnicy spółki, którzy są jednocześnie członkami zarządu, nie posiadają finansowych możliwości na dokonanie dopłat do spółki. Skarżąca nie wyjaśniła, czy zwróciła się do udziałowców spółki z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie, nie podała, czy z tytułu pełnienia funkcji członków zarządu udziałowcy spółki uzyskują dochody. W tym miejscu wskazać należy, że udziałowcy spółki są wymienieni na liście z dnia [...] – Umowy o pracę [karta nr [...] akt sądowych]. Z oświadczeń skarżącej nie wynika również czy udziałowcy spółki uzyskują dochody z innych źródeł, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu oraz jaka jest ich sytuacja majątkowa. Nie przedłożono bowiem żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sytuacja udziałowców jest trudna (np. zeznań rocznych podatkowych, zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych i majątku). W tych okolicznościach brak było możliwości ustalenia, czy spółka wypełnia przesłanki art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s. Stwierdzić bowiem należy, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skoro bowiem skarżąca, pomimo wezwania, nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż odpowiedziała tylko w części na wezwanie z dnia [...], to nie zrealizowała ona zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwiła ewentualne przyznanie prawa pomocy. Natomiast złożone przez nią oświadczenia są niewystarczające do stwierdzenia, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadny. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. W konsekwencji fakt niedopełnienia obowiązku złożenia wszystkich dokumentów oraz dodatkowego pełnego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 24 września 2009 r. sygn. akt I OZ 895/09, publ. na str. internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.