I SA/Po 245/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A Sp. z o.o. w N o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w N na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami badania sprawdzającego automatu do gier o niskich wygranych postanawia: oddalić wniosek. A Sp. z o.o. w N złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że z uwagi na fakt, że prowadzone jest wobec Spółki przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowanie egzekucyjne, nie może ona swobodnie dysponować środkami pieniężnymi i jest zobowiązana realizować dokonane przez ww. organ zajęcia. Skarżąca wskazała, że sytuacja finansowa Spółki od początku [...] znacznie się pogorszyła w związku z wprowadzeniem przepisów ustawy o grach hazardowych – według stanu na dzień dzisiejszy, w konsekwencji wygaśnięcia uzyskanych zezwoleń i braku możliwości ich przedłużenia. Spółka zaprzestała urządzania gier na automatach do gier o niskich wygranych. Skarżąca podała, że środki trwałe spółki to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć ani w Polsce (zmiana przepisów, brak zapotrzebowania na automaty) ani za granicą (przystosowanie urządzeń do specyficznych, polskich warunków). Skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...], wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok [...] (za [...]), wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu [...] (za [...]), skarżąca nie podała w jakim banku prowadzony jest rachunek bankowy spółki, jaki jest numer tego rachunku i jaki jest stan rachunku na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, podała natomiast, że rachunek został zajęty przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącą spółkę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącą spółkę, podanie czy skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli tak to w jakiej wysokości od [...] do [...] i od [...] do [...] uzyskano z tego tytułu przychody i w jakiej wysokości poniesiono koszty uzyskania przychodów, złożenie raportów kasowych za okres od [...] do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożenie odpisu bilansu za [...], rachunku zysków i strat za [...], informacji dodatkowej – wprowadzenie do sprawozdania finansowego i dodatkowych informacji i objaśnień za [...], sprawozdania z działalności zarządu za [...], złożenie odpisu próbnego rachunku zysków i strat za [...], złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, złożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych, rachunków kart kredytowych należących do strony skarżącej za ostatnie [...] miesięcy, złożenie zaświadczenia z banku, które będzie obejmowało okres ostatnich [...] miesięcy, o zajęciu przez organ egzekucyjny rachunków bankowych spółki, w zaświadczeniu należy wskazać od kiedy, na jakiej podstawie, na jaką kwotę, jaką kwotę do chwili obecnej uiszczono, czy środki, które wpływają na konto są w całości egzekwowane, czy pozostaje jakaś kwota wolna od egzekucji, jeżeli tak to w jakiej wysokości, podanie czy spółka zatrudnia pracowników, jeżeli tak to ilu i w jakiej wysokości wypłaca miesięczne wynagrodzenia, złożenie pełnego wykazu środków trwałych należących do spółki (budynki, maszyny, urządzenia, pojazdy mechaniczne, komputery, faxy, drukarki, inne), złożenie dokumentów świadczących o zajęciu rachunków bankowych i majątku spółki, podanie w jakiej wysokości i z jakich środków spółka ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefony stacjonarne i telefony komórkowe, obsługa księgowa, obsługa prawna, inne). Pismo doręczono skarżącej w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Do chwili obecnej skarżąca wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełniła. Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] podała tylko, że od początku [...] nie urządza gier na automatach do gier o niskich wygranych z uwagi na wygaśnięcie zezwoleń. Z uwagi na wypowiedzenie złożone przez bank, spółka nie posiada rachunku bankowego. Spółka zatrudnia [...] pracownika i posiada opóźnienia w wypłacie wynagrodzenia. Spółka nie posiada nieruchomości, natomiast ruchomości zostały zajęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Skarżąca przedłożyła stan zaległości na dzień [...], z którego wynika, że łączna kwota zaległości wynosi [...]. Z kserokopii zeznania rocznego podatkowego za [...] wynika, że przychody Spółki wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...], dochód [...], z kserokopii zeznania rocznego podatkowego za [...] wynika, że przychody skarżącej wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...], dochód [...]. Skarżąca przedłożyła również kserokopię sprawozdania finansowego za [...] oraz postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie administracyjnych tytułów wykonawczych, których wierzycielem jest Naczelnik Urzędu Skarbowego. Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy, z uzasadnieniem, że skoro przedłożone przez skarżącą spółkę informacje i odpisy dokumentów są niekompletne, to przedłożony przez nią wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega oddaleniu. Pismem z dnia [...] Spółka wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wskazała, że przyczyną nieudzielenia w terminie odpowiedzi na wezwanie Sądu były zmiany organizacyjne. Podkreślono, że w związku z nieprzedłużeniem zezwoleń na urządzanie gier na automatach do gier o niskich wygranych Spółka była zmuszona zaprzestać prowadzenia działalności operacyjnej i utraciła źródło przychodów. Dodatkowo wskazano, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi wobec Spółki postępowanie egzekucyjne na łączną kwotę przekraczającą [...], a zatem Spółka nie może swobodnie dysponować swoimi aktywami, które są zajęte. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy przysługuje stronie sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 7 dni. Z przepisu art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przed sądem na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencją zatem wniesienia przez skarżącą spółkę sprzeciwu od wydanego w niniejszej sprawie postanowienia referendarza sądowego z dnia [...], odmawiającego przyznania stronie skarżącej prawa pomocy, była utrata mocy wymienionego postanowienia i rozpoznanie wniosku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. W ocenie Sądu wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Należy przy tym zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, natomiast rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Wobec tego, to na stronie spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Z powyższego, a także z poglądów doktryny i orzecznictwa wynika, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi się przychylić do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe, w związku z czym uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10; z dnia 28 marca 2012 r. o sygn. akt II GZ 100/12). Podkreślić także trzeba, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Spółka pomimo skierowanego do niej wezwania nie dostarczyła wskazanych informacji i dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego wniosku. Strona skarżąca ograniczyła się jedynie do podania takich danych, które mogły świadczyć o jej trudnej sytuacji materialnej. Nie udzieliła więc pełnych wyjaśnień, o które została wezwana. Skarżąca spółka nie podała w jakiej wysokości uzyskała przychody i w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów w okresie od [...] do [...]. Z informacji Krajowego Rejestru Sądowego stan na dzień [...] wynika, że przedmiot działalności spółki obejmuje nie tylko działalność związaną z grami hazardowymi i organizowaniem zakładów. Z udzielonej przez skarżącą odpowiedzi nie wynika natomiast, czy spółka prowadzi działalność gospodarczą w innym zakresie. Skarżąca, mimo wezwania, nie złożyła raportów kasowych za okres od [...] do dnia otrzymania wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, t.j. do dnia [...], nie wyjaśniła nawet czy w ww. okresie raporty kasowe sporządzała. Wnioskodawczyni nie podała czy sporządziła próbny rachunek zysków i strat za [...]. Nie przedłożyła również odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, nie wyjaśniła czy deklaracje VAT-7 sporządza i składa w Urzędzie Skarbowym. Skarżąca podała, że rachunek bankowy został wypowiedziany przez bank, jednakże nie podała przez jaki bank, kiedy, nie przedłożyła również na tę okoliczność zaświadczenia z banku. Wprawdzie skarżąca wskazała, że zatrudnia [...] pracownika i ma opóźnienia w wypłacie wynagrodzenia, jednak mimo wezwania nie podała w jakiej wysokości wypłaca wynagrodzenie pracownikowi, nie wyjaśniła również za jaki okres ma opóźnienia z wypłacaniem wynagrodzenia. Skarżąca nie złożyła wykazu środków trwałych, poza postanowieniem o odmowie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, nie przedłożyła dokumentów o zajęciu rachunku bankowego. Skarżąca nie podała również w jakiej wysokości i z jakich środków ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, opłaty za media, koszty obsługi księgowej i prawnej, inne koszty). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10, Lex nr 743829). Należy jeszcze raz podkreślić, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Wnosząc sprzeciw od kwestionowanego rozstrzygnięcia i znając powody rozstrzygnięcia referendarza skarżąca powinna dołączyć do sprzeciwu skierowanego do sądu żądane wcześniej przez referendarza dokumenty i wyjaśnienia. Jednakże tego nie uczyniła. Powyższe dokumenty i informacje zdaniem Sądu były niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej. W tych okolicznościach w opinii sądu niecelowe było ponowne wzywanie skarżącej o złożenie żądanych przez referendarza dokumentów i wyjaśnień. Sąd zatem stwierdza, że skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść nawet częściowo kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.