I SA/Po 301/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędzia WSA Karol Pawlicki Protokolant st. sekr. sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2014 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości i podatku rolnym za 2013 r. I. oddala skargę, II. przyznaje [...] od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] kwotę 295,20,- (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie 55,20,- (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. Wnioskiem z dnia [...] października 2013 r. X.A wystąpił do Wójta Gminy [...] z prośbą o umorzenie podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego za 2013 r. W uzasadnieniu wniosku podatnik wskazał, że aktualnie przebywa w areszcie śledczym i w związku z tym nie jest w stanie uiszczać jakichkolwiek opłat. Nie posiada rodziny, która mogłaby mu pomóc, a budynek mieszkalny został zdewastowany okradziony przez były lokatorów. Z powodu przebywania w areszcie nie jest w stanie wynająć budynków, których jest właścicielem. Wójt Gminy [...], po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. odmówił podatnikowi umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości i podatku rolnym z tytułu I, II,III i IV raty 2013 r. w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ podatkowy podkreślił, że sytuacja podatnika nie zmienia się od 2011 r. i jest organowi znana. W 2011 r. dysponował on kwotą [...] zł, którą uzyskał ze sprzedaży gruntu o pow. 0,86 ha i której w żadnej części nie przeznaczył na spłatę podatku. Ponadto podatnik jest właścicielem gruntów o pow. 0,36 ha w miejscowości [...] - trzech działek o nr [...], [...] i [...]. Na tej nieruchomości znajduje się budynek o pow. 150 m² w stanie dobrym oraz budynki gospodarcze o pow. 300 m² w stanie średnim, które nadają się do użytkowania i mogą być wynajmowane lub w inny sposób wykorzystywane. W chwili obecnej nie są użytkowane. Z oświadczenia podatnika z dnia [...]10.2013r. wynika, że nie ma żadnych oszczędności. Jest kawalerem, bez dzieci oraz rodziny, która mogłaby wspomóc go finansowo. Choruje na nadciśnienie tętnicze i leczy się psychiatrycznie. W okresie od października 2011 r. do [...]marca 2012 r. dom w [...] wynajmował X.B i X.C, nakazem sądowym z dnia [...] lutego 2012 r. najemcy zostali zobowiązani do zapłacenia wnioskodawcy zaległego czynszu w kwocie [...] zł. Aktualnie komornik prowadzi czynności w celu wyegzekwowania w/w kwoty. X.D sprawuje pieczę nad nieruchomością, jednakże nie jest upoważniony do podejmowania decyzji realizowania i uiszczania opłat za prąd, wodę i podatek gruntowy oraz za budynki. Nie jest pełnomocnikiem w przedmiotowej sprawie. W toku przeprowadzonych w dniu [...] maja 2013 r. oględzin nieruchomości stwierdzono na działce nr [...] zasiew zboża, co oznacza, że grunt ten jest uprawiany. Rozpoznając wniosek podatnika pod kątem zaistnienia w sprawie przesłanek, o których mowa w art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm. – dalej w skrócie: "O.p."), tj. ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, organ I instancji stwierdził, że podatnik jest w trudnej sytuacji finansowej związanej z pobytem w Areszcie Śledczym w[...], jednakże okoliczności te nie przesądzają o udzieleniu umorzenia zaległości podatkowej oraz nie są wystarczającą przesłanką do odroczenia zapłaty zaległości podatkowej, zdaniem organu nie zachodzi ważny interes podatnika. Zwrócono także uwagę, analizując przesłankę interesu publicznego, że dochody Gminy nie wystarczają na realizację wszystkich zadań ustawowych. Wnioskodawca powinien poszukiwać rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału budżetu gminy. W takiej sytuacji organ przyjął, że uwzględnienie wniosku o umorzenie zaległości podatkowych, byłoby sprzeczne z ważnym interesem publicznym, gdyż uszczupliłoby i tak niewystarczające na realizację zadań ustawowych dochody podatkowe gminy. W konsekwencji poczynionych rozważań organ stwierdził, że interes publiczny, z uwagi na brak nadzwyczajnych okoliczności w sprawie, jest nadrzędny nad indywidualnym interesem podatnika. Ponadto podkreślono, że decyzja organu ma charakter uznaniowy i organ ma prawo, także po ustaleniu ważnego interesu podatnika, odmówić umorzenia podatku. W odwołaniu od powyższej decyzji podatnik ponownie powołał się na swoją trudną sytuację finansową wynikającą z faktu przebywania w areszcie oraz twierdził, że praktycznie nie widzi możliwości wynajmu posiadanych budynków z uwagi na brak zaufania do ewentualnych najemców. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w[...], decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., nr[...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy zaakcentował, że art. 67a § 1 pkt 3 O.p., stanowiący materialno-prawną podstawę umorzenia zaległości podatkowych i odroczenia zaległości podatkowej, upoważnia organy podatkowe do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że o ile zaistnieją przesłanki uzasadniające umorzenie lub odroczenie (w tym ważny interes podatnika lub interes publiczny), wówczas organ podatkowy może, ale nie musi dokonać umorzenia, czy odroczenia zaległości. Ocena, czy w określonej sytuacji zachodzi przypadek uzasadniony ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym należy do organu podatkowego. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie podatkowe w sprawie. Podkreślono, że Wójt Gminy [...] wnikliwie rozeznał sytuację podatnika, a w ramach uznania administracyjnego odmówił przyznania ulgi w postaci umorzenia i odroczenia zaległości podatkowej. Zaakcentowano, że na podstawie zebranego materiału dowodowego ustalono, że podatnik wprawdzie w chwili obecnej nie osiąga dochodów z tytułu pracy, jednakże organ dostrzega możliwości uzyskania dochodu z wynajmu budynków: mieszkalnego i gospodarczych, czy też oddania w użytkowanie gruntów rolnych. Odmawiając podatnikowi przyznania wnioskowanej ulgi, SKO podniosło, że podatnik jest właścicielem nieruchomości położonej w [...] o pow. 0,36 ha użytków rolnych zabudowanych budynkami mieszkalnym oraz 3 budynkami gospodarczymi w stanie zdatnym do użytkowania. Zaznaczono, że w sytuacji podatnika nie miały miejsca żadne zdarzenia losowe, ani klęski żywiołowe, a pobyt w areszcie nie stanowi przesłanki ważnego interesu podatnika w rozumieniu przepisów art. 67a O.p. W konkluzji SKO stwierdziło, że organ I instancji dostatecznie wnikliwie rozeznał sytuację życiową podatnika, a wydając zaskarżone rozstrzygnięcie nie przekroczył granic uznania administracyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu X.A wniósł o umorzenie zaległości podatkowej za 2013 r. W uzasadnieniu skargi podatnik wskazując na swoją trudną sytuację podkreślił, że nie uchyla się od płacenia podatków. Ponadto zarzucił, że wbrew twierdzeniom organów, stan techniczny jego domu oraz budynków gospodarczych uniemożliwia ich wynajem. W odpowiedzi na skargę SKO w [...], podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniosło o odrzucenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. – Dz. U z 2012 r., poz. 749 ze zm.)- dalej O.p. organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może odroczyć termin płatności podatku, rozłożyć zapłatę podatku na raty, odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53 a, umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Z użytego przez ustawodawcę sformułowania "może" wynika, że decyzja wydana w oparciu o powyższe uregulowania prawne daje podstawę organom podatkowym do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Charakter decyzji w przedmiocie ulg podatkowych regulowanych wskazanym wyżej przepisem nie budzi wątpliwości - ani w orzecznictwie ani w doktrynie. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem (por. m.in. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2012 r., II FSK 1652/10, LEX nr 1121075), sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych organów podatkowych podlega ograniczonej kontroli sądu administracyjnego, który nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ podatkowy wybór jest trafny. Oznacza to, że sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności decyzji administracyjnej. Uznaniowy charakter decyzji podejmowanych na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. sprawia, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie kontroluje się merytorycznej zasadności decyzji (wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 stycznia 2013 r., I SA/Lu 944/12, LEX nr 1298349). Sąd administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy zaległość podatkowa, odsetki za zwłokę winny zostać umorzone. Takie rozstrzygniecie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast zaskarżona decyzja "uznaniowa" podlega w pełnym zakresie badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi, a więc do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustalonych granicach zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne. Uznanie administracyjne oznacza, że rozstrzygnięcie nie jest ściśle zdeterminowane obowiązującą normą prawną, ale ustawodawca do decyzji organu administracyjnego (podatkowego) pozostawił wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności rozstrzygnięcia, ponieważ organ zobowiązany jest wziąć pod uwagę ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Przesłankę interesu publicznego interpretuje się zazwyczaj jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji itp. (B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki - Ordynacja podatkowa. Komentarz 2004, Oficyna Wydawnicza "Unimex", Wrocław 2004, str. 282). Przy jej ocenie należy również uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy. "Ważny interes podatnika", jest przesłanką związaną bezpośrednio z sytuacją określonej osoby. Musi on być na tyle istotny i wyjątkowy, aby jego pominięcie przyniosło dla tej osoby wyraźnie dostrzegalne negatywne skutki, przy czym nie można przesłanki tej utożsamiać wyłącznie z koniecznością wystąpienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. "Ważny interes podatnika" ocenia się, mając na uwadze kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny oraz zagrożenie egzystencji; "ważnego interesu podatnika" nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem podatnika o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. Przy badaniu wskazanych przesłanek trzeba brać również pod uwagę, że umorzenie zaległości jest w istocie całkowitą rezygnacją z podatku, jest zatem odstępstwem od konstytucyjnej zasady powszechności i równości opodatkowania. Skoro bowiem zasadą jest, aby zobowiązanie podatkowe zostało zrealizowane, to podatnik nie powinien być z niego pochopnie zwalniany. Należy jednak podkreślić, że uznaniowy charakter decyzji nakłada na organy podatkowe obowiązek wnikliwego ustalenia stanu faktycznego oraz prawidłowej oceny zebranych dowodów. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub interes publiczny oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Ocena, czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych. Obowiązki te bezpośrednio wynikają z treści art. 191, art. 187 § 1 i art. 122 O.p. Po uwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego i po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych organ winien zatem jednoznacznie stwierdzić, czy zachodzą przesłanki wskazane w art. 67a § 1 pkt 3 O.p. (wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 marca 2013 r., I SA/Kr 1663/12, LEX nr 1305394). W kontekście poczynionych wyżej uwag Sąd stwierdza, że organy podatkowe wywiązały się z ciążących na nich obowiązków i w sposób uprawniony uznały, że brak jest wystarczających przesłanek do udzielenia skarżącemu wnioskowanej ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości i podatku rolnego za 2013r. Zdaniem Sądu w toku postępowania organy prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy oraz zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów dokonały jego analizy. Ponadto wyczerpująco uzasadniły swoje rozstrzygnięcia w wydanych decyzjach obu instancji. Organy podatkowe prowadziły postępowanie wyjaśniające zgodnie z obowiązującymi zasadami, zbadały sytuację materialną skarżącego, wzięły pod uwagę jego sytuację zdrowotną oraz poddały ocenie wszelkie argumenty i dowody, na które powoływał się skarżący. Ocenie tej, zdaniem Sądu, nie można zarzucić dowolności, gdyż opiera się ona na przyjętej w orzecznictwie i doktrynie wykładni przepisów O.p. i mieści się w ramach przyznawanego organom uznania administracyjnego. Przede wszystkim podnieść należy, że organy podatkowe - analizując sytuację majątkową podatnika - słusznie wskazały, że podatnik w maju 2011 r. sprzedał za [...] zł grunt rolny o pow. 0,86 ha, mógł zatem kwotę przeznaczyć na przyszłe zobowiązania podatkowe związane z nieruchomościami, których jest właścicielem. Ponadto, w ocenie Sądu, organy podatkowe prawidłowo zwróciły uwagę, że podatnik jest właścicielem nieruchomości położonej w [...] o pow. 0,36 ha użytków rolnych zabudowanych budynkami mieszkalnym oraz 3 budynkami gospodarczymi w stanie zdatnym do użytkowania. Nieruchomości te mogą one być wynajmowane lub też w inny sposób wykorzystywane w celu uzyskania dochodu. Z materiału dowodowego wynika, że działka nr [...]jest uprawiana, a zatem grunt należący do skarżącego jest w rzeczywistości wykorzystywany w celach rolniczych. Zdaniem Sądu, fakt posiadania przez skarżącego wskazanego majątku, a także umocowanego do zarządzania tym majątkiem pełnomocnika, stwarza realną możliwość jego wynajęcia lub wydzierżawienia i uzyskania z tego tytułu dochodu w postaci np. czynszu najmu lub czynszu z dzierżawy. Skarżący upatrywał uzasadnienia dla udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej w aktualnie trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Organy dokonały analizy stanu majątkowego skarżącego oraz jego sytuacji rodzinnej. Sąd podziela stanowisko organów, że okoliczności podnoszone przez skarżącego, biorąc pod uwagę również interes publiczny, nie uzasadniają dostatecznie wniosku podatnika o udzielenie ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej. Słusznie organ I instancji zaakcentował, że w sytuacji gdy podatnik nie osiąga dochodów z tytułu pracy, z uwagi na fakt przebywania w areszcie śledczym, jednak dysponuje majątkiem, z którego może osiągnąć dochód poprzez najem budynku mieszkalnego i gospodarczych, czy też oddania w użytkowanie użytków rolnych, umorzenie zaległości podatkowych byłoby sprzeczne z interesem publicznym, gdyż uszczupliłoby i tak niewystarczające na realizację zadań ustawowych dochody podatkowe Gminy. Takiej argumentacji, zdaniem Sądu, nie można odmówić słuszności. Wobec powyższego Sąd uznał, że skarga jako bezzasadna, podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."). O kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 205 § 1 i 2 P.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 i 3, §18 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz § 19 pkt 1 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst. jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 461).