I SA/Po 344/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w dniu 4 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. Ł. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 sierpnia 2017 r. o sygn. akt I SA/Po 344/17 oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie wpisu od skargi w sprawie ze skargi R. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 2010 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej: "P.p.s.a.") oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie wpisu od skargi. Na podstawie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz uzyskanych od skarżącego informacji referendarz ustalił, że przeciwko skarżącemu prowadzone jest postępowanie egzekucyjne i że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na podejmowane przez organy egzekucyjne działania utracił również zdolność kredytową. Skarżący podał, że nie posiada majątku lub oszczędności pozwalających na uiszczenie wpisu od skargi. Wnioskodawca podał, że obecnie na jego utrzymaniu pozostaje żona. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką. Oświadczył, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, we współwłasności w udziale wynoszącym 50% (wraz z synem) posiada samochód osobowy marki [...] o wartości ok. [...] zł. Skarżący podał, że jego małżonka nie posiada żadnego majątku i pozostaje na jego utrzymaniu. Wnioskodawca wskazał, że należący do niego udział we współwłasności w/w samochodu jest zajęty w prowadzonym przeciwko niemu postępowaniu egzekucyjnym. Skarżący oświadczył, że zajmowane przez niego i jego żonę mieszkanie stanowi własność dzieci. Skarżący i jego żona sami ponoszą koszty jego utrzymania. Skarżący podał, że z tytułu działalności gospodarczej (przewóz taxi) uzyskuje dochód netto w wysokości ok. [...] zł, żona jest osobą bezrobotną. Wnioskodawca podał, że zobowiązania i stałe wydatki wynoszą: czynsz za mieszkanie [...] zł, telefony komórkowe ok. [...] zł, telefon stacjonarny i Internet [...] zł, kablówka [...] zł, prąd ok. [...] zł za 2 miesiące, zakup żywności, środków czystości, odzieży itp. ok. [...] zł dla całego gospodarstwa, zakup paliwa ok. [...] zł, serwis samochodu + ubezpieczenie średnio ok. [...] zł, składki do ZUS ok. [...] zł. Do wniosku załączył kserokopie pokwitowań, dowodów wpłaty, polisy ubezpieczenia komunikacyjnego. Na wezwanie z dnia [...] maja 2017 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] czerwca 2017 r. oświadczył, że żona w 2016 r. nie prowadziła działalności gospodarczej i nie osiągała innych dochodów, w związku z tym nie była zobowiązana do składania zeznania podatkowego. Skarżący podał, że jego działalność gospodarcza opodatkowana jest na zasadzie karty podatkowej. Wnioskodawca wskazał, że on i jego żona nie posiadają rachunku bankowego, lokat, kart kredytowych. Skarżący podał, że pojazd, którego jest współwłaścicielem został wyprodukowany w 2012 r. Wnioskodawca podał, że nie posiada ani nie użytkuje innych pojazdów. Żona skarżącego również nie posiada ani nie użytkuje innych pojazdów. Skarżący podał, że małżonka jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca podał, że on i jego żona nie posiadają udziałów w spółkach, nie pełnią funkcji członków zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej. Skarżący oświadczył, że nie uzyskuje innych dochodów niż wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wyjaśnił, że razem z żoną w dniu [...] lutego 2015 r. darowali własność mieszkania położonego w P. na [...] [...], a w dniu [...] kwietnia 2015 r. własność udziału wynoszącego [...] w garażu wielostanowiskowym położonym w P. przy [...]. Obie darowizny nastąpiły na rzecz dzieci - A. Ł. i D. Ł.. Umową z dnia [...] grudnia 2016 r. skarżący darował udział wynoszący 50% w prawie własności pojazdu marki [...], rocznik 2012 na rzecz syna D. Ł.. Skarżący podał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza obecnie opodatkowana jest w formie karty podatkowej, skarżący nie prowadzi książki przychodów i rozchodów, nie jest również podatnikiem podatku VAT, nie posiada firmowego rachunku bankowego. Do pisma załączył kserokopie: zeznania rocznego podatkowego za 2015 r. złożonego przez jego żonę, informacji o wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne zapłaconej i odliczonej od karty podatkowej w poszczególnych miesiącach roku podatkowego 2015 i 2016, decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego P. [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. ustalającej wysokość zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych opłacanego w formie karty podatkowej – wysokość stawki karty podatkowej na rok podatkowy 2017, decyzji Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. o uznaniu małżonki wnioskodawcy z dniem [...].01.2017 r. za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku, aktu notarialnego z dnia [...] lutego 2015 r., w formie którego sporządzono umowę darowizny lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w budynku mieszkalnym w P., na [...] nr [...], aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 2015 r., z którego wynika, że skarżący i jego żona darowali swoim dzieciom udziały we własności w lokalu niemieszkalnym – garażu wielostanowiskowym nr [...], położonego w budynku mieszkalnym w P. przy [...], umowy darowizny z dnia [...] grudnia 2016 r., na podstawie której skarżący darował swojemu synowi [...] udziału w prawie własności pojazdu marki [...], rok prod. 2012, wartość przedmiotu darowizny określono na kwotę [...]zł. Pismem z dnia [...] lipca 2017 r. referendarz wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez m.in. podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu (np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, prowadzenia działalności gospodarczej, prac sezonowych, umowy o dzieło, inne) córka A. Ł. i syn D. Ł. uzyskują miesięczne dochody; podanie czy córka i syn posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa; podanie czy córka i syn posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcję członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach; podanie czy córka i syn poza składnikami majątku jaki otrzymali na podstawie umowy darowizny od skarżącego i jego żony posiadają inne nieruchomości, oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 5.000 zł, podanie czy córka i syn skarżącego pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, podanie w jakiej wysokości córka i syn oraz osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, opłaty za gaz, prąd, wodę, RTV, telefon, Internet, koszty wyżywienia, środki czystości, lekarstwa, inne koszty. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] sierpnia 2017 r. oświadczył, że wnosząc o przyznanie prawa pomocy oraz w dalszych wyjaśnieniach szczegółowo przedstawił swoją sytuację materialną i rodzinną. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wyłącznie z żoną. Skarżący podał, że jego dzieci z nimi nie mieszkają. Wnioskodawca wskazał, że A. Ł. i D. Ł. nie posiadają statusu strony, nie są jego domownikami i nie mogą być zobowiązani do partycypowania w kosztach prowadzonego postępowania. Dzieci, z uwagi na fakt, że są osobami młodymi, zmieniają stosunkowo często miejsce zamieszkania, pod adresem przy os. [...] [...] w P. pozostają wyłącznie zameldowane. Zdaniem referendarza, w niniejszej sprawie, pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a., skarżący nie wyjaśnił swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, na którą wpływ ma również sytuacja finansowa i majątkowa jego dzieci, którym razem z żoną darował swój majątek. W sprzeciwie z dnia [...] września 2017 r. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: - art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w sytuacji, gdy zostały spełnione przesłanki przewidziane przepisami prawa; - art. 255 P.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że skarżący w niniejszej sprawie był zobowiązany do przedstawienia szczegółowych informacji o majątku i dochodach jego dzieci, z którymi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu (por.: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 P.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis). W myśl art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest zatem wyjątkiem od zasady, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Podkreślenia wymaga, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie jej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny posiada uprawnienie i na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, rodzinnego i dochodów. Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny lub wzajemnie sprzeczny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu referendarz prawidłowo wyjaśnił dlaczego nie może uwzględnić wniosku skarżącego o przyznanie jemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w kwocie [...]zł. Analiza wniosku skarżącego, pomimo wezwania wystosowanego w trybie art. 255 P.p.s.a., budzi wątpliwości uzasadniające podtrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego. Również w sprzeciwie nie zostały wyjaśnione wymagane kwestie. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie wpisu od skargi. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, z tego tytułu uzyskuje dochód netto w wysokości ok. [...] zł miesięcznie, żona nie pracuje, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, we współwłasności z synem posiada samochód osobowy marki [...], rok prod. 2012. Skarżący podał, że zobowiązania i stałe wydatki wynoszą: czynsz za mieszkanie [...] zł, telefony komórkowe ok. [...] zł, telefon stacjonarny i Internet [...] zł, kablówka [...] zł, prąd ok. [...] zł za 2 miesiące, zakup żywności, środków czystości, odzieży itp. ok. [...] zł dla całego gospodarstwa, zakup paliwa ok. [...] zł, serwis samochodu + ubezpieczenie średnio ok. [...] zł, składki do ZUS ok. [...] zł. Z oświadczeń skarżącego wynika, że razem z żoną w dniu [...] lutego 2015 r. darowali własność mieszkania położonego w P. na [...] [...], a w dniu [...] kwietnia 2015 r. własność udziału wynoszącego [...] w garażu wielostanowiskowym położonym w P. przy ul. [...][...]. Obie darowizny nastąpiły na rzecz dzieci. W ocenie Sądu w zaskarżonym postanowieniu referendarz prawidłowo stwierdził, powołując przy tym orzecznictwo sądów administracyjnych, że w sytuacji, gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania we własnym zakresie. Ponadto art. 897 zd. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r., poz. 459 ze zm.) stanowi, że jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Argument ten wzmacniają także reguły wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące obowiązku wzajemnego wspierania się dzieci i rodziców. Dlatego, żeby stwierdzić czy dzieci skarżącego są w stanie w niniejszej sprawie pomóc swojemu ojcu w ponoszeniu kosztów sądowych ustalić należało jaka jest sytuacja finansowa, materialna i rodzinna córki i syna wnioskodawcy i czy są oni w stanie partycypować w ponoszeniu tych kosztów, czy to w całości, czy w części. W tym celu pismem z dnia [...] lipca 2017 r., w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwano skarżącego do podania jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego córki i syna. W tych okolicznościach należy uznać, że nieodpłatne uzyskanie od skarżącego składników majątkowych, uprawnia do stwierdzenia, że córka i syn skarżącego powinni wspomóc ojca w poniesieniu kosztów niniejszego postępowania, w ramach oczywiście swoich możliwości. Obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów sądowych (wpisu od skargi), a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie, pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a., skarżący nie wyjaśnił zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, na którą wpływ ma również sytuacja finansowa i majątkowa jego dzieci, którym razem z żoną darował swój majątek. Brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie wpisu sądowego od skargi. Mając na uwadze fakt, że skarżący uchylił się od obowiązku złożenia pełnych wyjaśnień odnośnie rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, zasadnie referendarz wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalił, bowiem przedłożone przez skarżącego dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Sąd wyjaśnia, że strona, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym Sąd stwierdza, że wywiedziony przez skarżącego sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.