I SA/Po 345/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w dniu 4 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu I.Ł. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 sierpnia 2017 r. o sygn. akt I SA/Po 345/17 oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie wpisu od skargi w sprawie ze skargi I. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2010 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej: "P.p.s.a.") oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie wpisu od skargi. Na podstawie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz uzyskanych od skarżącej informacji referendarz ustalił, że przeciwko skarżącej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne i że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uwagi na podejmowane przez organy egzekucyjne działania utraciła również zdolność kredytową. Skarżąca podała, że nie posiada majątku lub oszczędności pozwalających na uiszczenie wpisu od skargi. Podała, że obecnie jest osobą bezrobotną i pozostaje na utrzymaniu męża. Wskazała, że dotychczasową działalność gospodarczą zakończyła i wskutek działań organów podatkowych nie jest w stanie podjąć nowej. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, mąż we współwłasności w udziale wynoszącym 50% (wraz z synem) posiada samochód osobowy marki [...] o wartości ok. [...] zł. Skarżąca podała, że zajmowane przez nią i jej męża mieszkanie stanowi własność dzieci. Skarżąca i jej mąż sami ponoszą koszty jego utrzymania. Skarżąca podała, że małżonek z tytułu działalności gospodarczej (przewóz taxi) uzyskuje dochód netto w wysokości ok. [...] zł, ona jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje dochodów. Wnioskodawczyni podała, że zobowiązania i stałe wydatki wynoszą: czynsz za mieszkanie [...] zł, telefony komórkowe ok. [...] zł, telefon stacjonarny i Internet [...] zł, kablówka [...] zł, prąd ok. [...] zł za 2 miesiące, zakup żywności, środków czystości, odzieży itp. ok. [...] zł dla całego gospodarstwa. Do wniosku załączyła kserokopie pokwitowań oraz dowodów wpłat. Na wezwanie z dnia [...] maja 2017 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] czerwca 2017 r. oświadczyła, że w 2016 r. nie prowadziła działalności gospodarczej i nie osiągała innych dochodów, w związku z tym nie była zobowiązana do składania zeznania podatkowego. Skarżąca podała, że działalność gospodarcza małżonka opodatkowana jest na zasadzie karty podatkowej. Wnioskodawczyni wskazała, że ona i jej mąż nie posiadają rachunku bankowego, lokat, kart kredytowych. Skarżąca podała, że nie posiada i nie użytkuje pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Wskazała, że pojazd, którego jej małżonek jest współwłaścicielem został wyprodukowany w 2012 r. Mąż skarżącej poza w/w pojazdem nie posiada ani nie użytkuje innych pojazdów. Skarżąca podała, że działalność gospodarczą prowadziła do [...] maja 2015 r., obecnie, tj. od dnia [...] stycznia 2017 r. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Wnioskodawczyni podała, że ona i jej mąż nie posiadają udziałów w spółkach, nie pełnią funkcji członków zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej. Skarżąca oświadczyła, że obecnie nie uzyskuje żadnych dochodów, mąż również nie uzyskuje innych dochodów niż wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca wyjaśniła, że razem z mężem w dniu [...] lutego 2015 r. darowali własność mieszkania położonego w P. na [...] [...], a w dniu [...] kwietnia 2015 r. własność udziału wynoszącego [...] w garażu wielostanowiskowym położonym w P. przy [...]. Obie darowizny nastąpiły na rzecz dzieci - A. Ł. i D. Ł.. Umową z dnia [...] grudnia 2016 r. mąż skarżącej darował udział wynoszący 50% w prawie własności pojazdu marki [...], rocznik 2012 na rzecz syna D. Ł.. Skarżąca podała, że prowadzona przez małżonka działalność gospodarcza obecnie opodatkowana jest w formie karty podatkowej, mąż nie prowadzi książki przychodów i rozchodów, nie jest również podatnikiem podatku VAT i nie posiada firmowego rachunku bankowego. Do pisma załączyła kserokopie: zeznania rocznego podatkowego za 2015 r., z którego wynika, że przychód skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...] zł, informacji o wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne zapłaconej i odliczonej od karty podatkowej w poszczególnych miesiącach roku podatkowego 2015 i 2016, decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. ustalającej wysokość zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych opłacanego w formie karty podatkowej – wysokość stawki karty podatkowej na rok podatkowy 2017, decyzji Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. o uznaniu skarżącej z dniem [...] stycznia 2017 r. za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku, wypisu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, aktu notarialnego z dnia [...] lutego 2015 r., w formie którego sporządzono umowę darowizny lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w budynku mieszkalnym w P., na [...] nr [...], aktu notarialnego z dnia [...] kwietnia 2015 r., z którego wynika, że skarżąca i jej mąż darowali swoim dzieciom udziały we własności w lokalu niemieszkalnym – garażu wielostanowiskowym nr [...], położonego w budynku mieszkalnym w P. przy [...], umowy darowizny z dnia [...] grudnia 2016 r., na podstawie której mąż skarżącej darował swojemu synowi D. Ł. ˝ udziału w prawie własności pojazdu marki [...], rok prod. 2012, wartość przedmiotu darowizny określono na kwotę [...]zł. Pismem z dnia [...] lipca 2017 r. referendarza wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu (np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, udziału w spółkach, pełnienia funkcji w spółkach, prowadzenia działalności gospodarczej, prac sezonowych, umowy o dzieło, inne) córka A. Ł. i syn D. Ł. uzyskują miesięczne dochody, podanie czy córka i syn posiadają lub użytkują pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, podanie czy córka i syn posiadają udziały w spółkach, czy pełnią funkcję członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, podanie czy córka i syn poza składnikami majątku jaki otrzymali na podstawie umowy darowizny od skarżącej i jej męża posiadają inne nieruchomości, oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 5.000 zł, podanie czy córka i syn pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, podanie w jakiej wysokości córka i syn oraz osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, opłaty za gaz, prąd, wodę, RTV, telefon, Internet, koszty wyżywienia, środki czystości, lekarstwa, inne koszty. Skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] sierpnia 2017 r. oświadczyła, że wnosząc o przyznanie prawa pomocy oraz w dalszych wyjaśnieniach szczegółowo przedstawiła swoją sytuację materialną i rodzinną. Wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wyłącznie z mężem. Skarżąca podała, że jej dzieci z nimi nie mieszkają. Wnioskodawczyni wskazała, że A. Ł. i D. Ł. nie posiadają statusu strony, nie są jej domownikami i nie mogą być zobowiązani do partycypowania w kosztach prowadzonego postępowania. Dzieci, z uwagi na fakt, że są osobami młodymi, zmieniają stosunkowo często miejsce zamieszkania, pod adresem przy os. [...] [...] w P. pozostają wyłącznie zameldowane. Zdaniem referendarza, w niniejszej sprawie, pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a., skarżąca nie wyjaśniła swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, na którą wpływ ma również sytuacja finansowa i majątkowa jej dzieci, którym razem z mężem darowała swój majątek. W sprzeciwie z dnia [...] września 2017 r. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: - art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w sytuacji, gdy zostały spełnione przesłanki przewidziane przepisami prawa; - art. 255 P.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że skarżąca w niniejszej sprawie była zobowiązana do przedstawienia szczegółowych informacji o majątku i dochodach jej dzieci, z którymi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu (por.: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 P.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis). W myśl art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest zatem wyjątkiem od zasady, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. Podkreślenia wymaga, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 P.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie jej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny posiada uprawnienie i na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, rodzinnego i dochodów. Czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny lub wzajemnie sprzeczny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu referendarz prawidłowo wyjaśnił, dlaczego nie może uwzględnić wniosku skarżącej o przyznanie jemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w kwocie [...]zł przy wartości przedmiotu zaskarżenia [...] zł. Analiza wniosku skarżącej, pomimo wezwania wystosowanego w trybie art. 255 P.p.s.a., budzi wątpliwości uzasadniające podtrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego. Również w sprzeciwie nie zostały wyjaśnione wymagane kwestie. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazała ona przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w zakresie wpisu od skargi. Ze złożonych przez skarżącą oświadczeń wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, wnioskodawczyni nie uzyskuje dochodów, [...] maja 2015 r. zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej, obecnie jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, z tego tytułu uzyskuje dochód netto w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Skarżąca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, małżonek we współwłasności z synem posiada samochód osobowy marki [...], rok prod. 2012. Skarżąca podała, że zobowiązania i stałe wydatki wynoszą: czynsz za mieszkanie [...] zł, telefony komórkowe ok. [...] zł, telefon stacjonarny i Internet [...] zł, kablówka [...] zł, prąd ok. [...] zł za 2 miesiące, zakup żywności, środków czystości, odzieży itp. ok. [...] zł dla całego gospodarstwa. Z oświadczeń skarżącej wynika, że razem z mężem w dniu [...] lutego 2015 r. darowali własność mieszkania położonego w P. na [...] [...], a w dniu [...] kwietnia 2015 r. własność udziału wynoszącego [...] w garażu wielostanowiskowym położonym w P. przy ul. [...][...]. Obie darowizny nastąpiły na rzecz dzieci. W ocenie Sądu w zaskarżonym postanowieniu referendarz prawidłowo stwierdził, powołując przy tym orzecznictwo sądów administracyjnych, że w sytuacji, gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania we własnym zakresie. Ponadto art. 897 zd. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r., poz. 459 ze zm.) stanowi, że jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Argument ten wzmacniają także reguły wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące obowiązku wzajemnego wspierania się dzieci i rodziców. Dlatego, żeby stwierdzić czy dzieci skarżącej są w stanie w niniejszej sprawie pomóc swojej matce w ponoszeniu kosztów sądowych ustalić należało jaka jest sytuacja finansowa, materialna i rodzinna córki i syna wnioskodawczyni i czy są oni w stanie partycypować w ponoszeniu tych kosztów, czy to w całości, czy w części. W tym celu pismem z dnia [...] lipca 2017 r., w trybie art. 255 P.p.s.a., wezwano skarżącą do podania jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jej córki i syna. W tych okolicznościach należy uznać, że nieodpłatne uzyskanie od skarżącej składników majątkowych, uprawnia do stwierdzenia, że córka i syn skarżącej powinni wspomóc matkę w poniesieniu kosztów niniejszego postępowania, w ramach oczywiście swoich możliwości. Obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów sądowych (wpisu od skargi), a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie, pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a., skarżąca nie wyjaśniła zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, na którą wpływ ma również sytuacja finansowa i majątkowa jej dzieci, którym razem z mężem darowała swój majątek. Brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, czy to w całości, czy w części, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie wpisu sądowego od skargi. Mając na uwadze fakt, że skarżąca uchyliła się od obowiązku złożenia pełnych wyjaśnień odnośnie rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, zasadnie referendarz wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalił, bowiem przedłożone przez skarżącą dane są niewystarczające dla przyjęcia, iż skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Sąd wyjaśnia, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym Sąd stwierdza, że wywiedziony przez skarżącą sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.