I SA/Po 431/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w dniu 09 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od sierpnia do grudnia 2008 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący wraz ze skargą na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] lutego 2014 r. złożył sporządzony w dniu [...] kwietnia 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, utrzymuje się jedynie z prac dorywczych oraz ze skromnego wynagrodzenia za pracę na umowę zlecenie jaką wykonuje jego partnerka. Z w/w dochodów skarżący i jego partnerka utrzymują mieszkanie, opłaty z tego tytułu wynoszą ok. [...] zł oraz koszty najmu, co łącznie wynosi [...] zł. Skarżący razem z partnerką mają na utrzymaniu dzieci; 3-ietniego syna i 11-letniego syna partnerki. Wnioskodawca podał, że nie posiada żadnych oszczędności, nie był również w stanie przygotować się na opłaty. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z partnerką, synem i z synem partnerki. Skarżący nie posiada domu. Partnerka pracuje na umowę zlecenie jako pomoc kuchenna (netto [...] zł/1 godz.). Ojciec syna partnerki uchyla się od płacenia zasądzonych alimentów w całości. Fundusz Alimentacyjny odrzuca wnioski o wypłatę świadczenia. Partnerka skarżącego uzyskuje miesięczne dochody w wysokości [...] zł brutto. Miesięczny koszt utrzymania lokalu waha się w granicach [...] zł. Na wezwanie z dnia [...] czerwca 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący pismem z dnia [...] lipca 2014 r. oświadczył, że on i jego partnerka nie posiadają nieruchomości, wartościowych rzeczy ani pojazdów podlegających rejestracji. Wnioskodawca podał, że koszt miesięcznego utrzymania wynosi [...] zł, przy czym czynsz za mieszkanie [...] zł + ok. [...] zł rocznie dopłaty za wodę (średniomiesięcznie [...] zł), najem mieszkania [...] zł, gaz [...] zł, energia elektryczna [...] zł, dwa telefony po ok. [...] zł, kablówka z Internetem [...] zł, lekarstwa partnerki [...] zł, lekarstwa skarżącego [...] zł, wyżywienie [...] zł, środki czystości [...] zł, kredyt partnerki zaciągnięty w maju 2012 r. w kwocie [...] zł na sfinansowanie zobowiązań prowadzonej wcześniej działalności gospodarczej - rata malejąca, w poprzednim miesiącu [...] zł, kredyt na zakup laptopa dla syna w październiku 2013 r. w wysokości [...] zł, rata [...] zł. Skarżący podał, że ma zaciągnięte kredyty w [...], które są niespłacone i przekazane do windykacji na kwotę ok. [...] zł. Wnioskodawca wyjaśnił, że dodatkowe dochody uzyskuje jedynie przy pracach sezonowych w kwocie ok. [...] zł miesięcznie. Skarżący podał, że na utrzymaniu pozostaje 11 -letni syn partnerki, na którego zostały zasądzone alimenty od ojca w wysokości [...] zł, przy czym nigdy nie były spłacane i wyegzekwowane. Skarżący oświadczył, że nie otrzymał żadnej pomocy z opieki społecznej. Wnioskodawca zamknął prowadzoną działalność gospodarczą w dniu [...] października 2013 r. Skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy od [...] listopada 2013 r., bez prawa do zasiłku. Do pisma załączył wydruki z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, z których wynika, że wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą od [...] października 2007 r. i zaprzestał jej wykonywania w dniu [...] października 2013 r., partnerka skarżącego prowadziła działalność gospodarczą od [...] maja 2010 r. i zaprzestała jej wykonywania z dniem [...] października 2013 r. Na kolejne wezwanie z dnia [...] lipca 2014 r. skarżący przedłożył zeznania roczne podatkowe za 2012 i 2013 r, oraz w piśmie z dnia [...] lipca 2014 r. wyjaśnił, że w miesiącu maju 2014 r. nie miał żadnych prac dorywczych, w czerwcu 2014 r. pracował przy zbiorach czereśni i z tego tytułu zarobił ok. [...] zł, w lipcu pracował przy zbiorach wiśni oraz przy żniwach i z tego tytułu zarobił ok. [...] zł. Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym podniósł, że nie był świadomy koniecznością dokładnego zbilansowania kosztów i dochodów prowadzonego gospodarstwa domowego. Tym bardziej, że bilans nie wychodzi na zero tylko na minus. Wnioskodawca nie wie jak ma przedstawić to że coraz bardziej opóźnia spłatę rat partnerki [...] za komputer i kredyt z maja 2012 r., zaległość w spłacie najmu za 3 miesiące, a opłaty za prąd i gaz około 1 miesiąca. Wszystko to skutkuje groźbami zerwania umów kredytu i najmu. Dodatkowo w miarę możliwości finansowo pomagają skarżącemu jego rodzice-emeryci. Kwoty jakie pożyczają to od [...] do [...] zł miesięcznie. Ostatnie trzy miesiące po [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, czyli w zakresie całkowitym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd, dokonując oceny przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń, doszedł do przekonania, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do przyznania jemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i w częściowym. Wprawdzie z załączonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów wynika, że jego sytuacja jest trudna i że nie posiada żadnego majątku, który mógłby stanowić źródło finansowania kosztów sądowych w niniejszej sprawie, to jednak wątpliwości budzi jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym sytuacja finansowa. Z oświadczenia skarżącego wynika bowiem, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, w maju b.r. nie miał żadnych dochodów, w czerwcu 2014 r. i w lipcu 2014 r. uzyskał dochody z prac dorywczych w wysokości ok. [...] zł i ok. [...] zł, partnerka pracuje na umowę zlecenie i z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości ok. [...] zł brutto, zatem wykazana przez skarżącego łączna kwota dochodów w wysokości [...] zł za maj 2014 r., [...] zł za czerwiec 2014 r. i [...] zł za lipiec 2014 r. odbiega od kwoty kosztów miesięcznego utrzymania, które zgodnie z oświadczeniem strony wynoszą ok. [...] zł. Ponadto z oświadczeń skarżącego wynika, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie korzystają z pomocy opieki społecznej, partnerka nie otrzymuje również od ojca dziecka alimentów. Skarżący zatem w złożonych oświadczeniach nie wyjaśnił z jakich środków on i jego partnerka ponoszą w/w koszty miesięcznego utrzymania, gdyż nie podał z jakich środków pokrywają nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanymi dochodami. Oznacza to, że koszty te mogą być ponoszone z dochodów z innych źródeł, których skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku nie wykazał lub z oszczędności, których również skarżący nie ujawnił. Jak wynika ze złożonego sprzeciwu skarżącemu pomagają finansowo, w miarę możliwości, jego rodzice-emeryci. Kwoty jakie pożyczają to od [...] do [...] zł miesięcznie. Ostatnie trzy miesiące po [...] zł. Ponadto na uwadze należy mieć również okoliczność, że ze złożonych przez skarżącego zeznań rocznych podatkowych wynika, że w 2012 r. skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i uzyskał dochód w wysokości [...] zł, w 2013 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł, partnerka wnioskodawcy w 2012 r. uzyskała z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychód w wysokości [...] zł, poniosła koszty w wysokości [...] zł i uzyskała dochód w wysokości [...] zł, w 2013 r. uzyskała natomiast przychód w wysokości [...] zł, poniosła koszty w wysokości [...] zł i uzyskała dochód w wysokości [...] zł. Wobec powyższego przyjąć należy, że złożone przez skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro wnioskodawca nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu finansowego strony i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd wyjaśnia, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.