I SA/Po 441/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2015 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2014 r., Nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia uchyla zaskarżone postanowienie Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., [...],[...] na podstawie art. 13 § 1 pkt 1, art. 17 § 1, art. 67a § 1 pkt 3 , art. 207 i art. 210 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012r. , poz. 749 ze zm. ) – dalej: "O.p" ,odmówił A.X. (dalej: "zobowiązania", "skarżąca") umorzenia zaległości za I, II, III i IV ratę (w łącznej kwocie [...] zł) z tytułu podatku od nieruchomości za 2013 r. W odwołaniu z dnia [...] stycznia 2014 r. zobowiązana wniosła o uchylenie powyższej decyzji. W uzasadnieniu wyjaśniła, że jej sytuacja materialna i finansowa nie uległa zmianie w stosunku do 2012 r. Powołała się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt I SA/Po 298/13 mocą którego uchylona została decyzja organu odwoławczego i poprzedzającą ją decyzja Prezydenta Miasta [...] odmawiająca zobowiązanej umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości za 2012 r. Zarzuciła, że organ podatkowy I instancji nie zastosował się do wytycznych sądu dla organu podatkowego zawartych w tym wyroku. Stwierdziła, że decyzja nie ma uzasadnienia faktycznego, a zawiera jedynie ogólne rozważania. Biorąc pod uwagę zalecenia zawarte w powołanym wyroku I SA/Po 298/13 wniosła o łączne rozpoznanie wniosków o umorzenie podatku od nieruchomości za 2012 r. i 2013 r. Prezydent Miasta [...] postanowieniem z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...],[...] na podstawie art. 216, art. 222, art. 169 O.p., zobowiązał A.X. do uzupełnienia odwołania poprzez: sprecyzowanie zarzutów przeciwko wyżej wymienionej decyzji, określenie istoty i zakresu żądania będącego przedmiotem odwołania, wskazanie dowodów uzasadniających to żądanie, w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie odwołania bez rozpatrzenia. Jednocześnie pouczył, że zażalenie na to postanowienie nie przysługuje. Wykonując wezwanie zobowiązana sprecyzowała, że wnosi o uchylenie decyzji Prezydenta nr [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia , bądź umorzenie zaległości podatkowej za rok 2013. Zobowiązania dołączyła zaświadczenie z Urzędu Pracy, potwierdzające fakt, że jest osobą bezrobotną. Zarzuciła, że decyzja nie zawiera uzasadnienia faktycznego. Powołała się na wytyczne z wyroku WSA z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt I SA/Po 298/13 odnośnie podatku od nieruchomości za 2012 r., wyrażając opinię, że wytyczne te odnoszą się także do podatku od nieruchomości za 2013 r. Wyjaśniła, że gospodaruje samotnie i nie uzyskuje dochodów z pracy – wyjątkiem jest sprawowanie funkcji organizatora O.K.E. w [...], jest to jednak jednorazowe wynagrodzenie w maju i nie przekracza [...] zł. Powyższe wynagrodzenie przeznacza na opłacenie dostaw energii elektrycznej, wody, na pokrycie wydatków zapewniających minimum egzystencji. Korzysta także z pomocy matki. Według zobowiązanej decyzja nie zawiera tych elementów prawnych, na które wskazał sąd w powołanym wyżej wyroku. Organ I instancji miał zbadać sytuację finansową zobowiązanej. Stwierdził, że nie jest osobą ubogą, ponieważ posiada dom mieszkalny. Nie przedstawił okoliczności faktycznych, które uzasadniałyby odmowę umorzenia zaległości podatkowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r., nr [...], na podstawie art. 220 w zw. z art. 228 § 1 pkt 3 O.p. orzekło o pozostawieniu odwołania bez rozpatrzenia. Stwierdziło, że "A.X. pismem z dnia [...] 01.2014 roku złożyła zaskarżenie dotyczące decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...].01.2014 roku Nr [...],[...]. wskazując w uzasadnieniu, że jej sytuacja materialno - finansowa nie uległa zmianie co do 2012 i 2013 roku." Organ odwoławczy podkreślił, że przepisy ordynacji podatkowej wymagają by w odwołaniu znalazły się zarzuty przeciw decyzji wskazujące na powstałe uchybienia, które mogą dawać uprawnienia do żądania zmiany lub uchybienia decyzji jak również określenie istoty i zakresu żądania będącego przedmiotem odwołania ze wskazaniem na zakres w jakim winna zostać zweryfikowana decyzja organu I instancji oraz wskazanie dowodów uzasadniających żądania. Oceniając odwołanie organ odwoławczy uznał, że podziela stanowisko organu I instancji. W skardze na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] zobowiązana wniosła o jego uchylenie. Według niej jej pisma spełniały wymogi formalne odwołania. Zarzuciła, że w postanowieniu nie sprecyzowano, dlaczego orzeka się o pozostawieniu odwołania bez rozpatrzenia. Dlatego nie wie jakich elementów nie zawierało jej odwołanie. W decyzji organu I instancji są ogólnikowe sformułowania, a organ II instancji nie wyjaśnił, dlaczego skarżąca nie może oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego z wytycznymi wyroku WSA w Poznaniu z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt I SA/Po 298/13 odnośnie podatku od nieruchomości za 2012 r. Skarżąca zarzuciła organowi, że postanowienie jest dotknięte wadą nieważności, ponieważ B.X. brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji za 2012 r., gdzie stan faktyczny był identyczny. Udział tego samego urzędnika, który podlega wyłączeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 78 Konstytucji (wyrok TK sygn. P 57/07). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławczego w [...] wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie zgadza się ze stanowiskiem SKO, że odwołanie zobowiązanej nie spełniało warunków określonych w art. 222 O.p. Z okoliczności sprawy wynika, że wobec braku przymusu adwokackiego w postępowaniu administracyjnym , wymagania te powinny być przez organy podatkowe ocenianie z umiarem i w sposób niezamykający prawa do rozpatrzenia sprawy w postępowaniu przed organem II instancji. Zasada dwuinstancyjności postępowania, zawsze stanowiąca gwarancję wolności i praw obywatelskich, została podniesiona do rangi zasady konstytucyjnej. W związku z tym należy mieć na względzie , że rygoryzm tego przepisu nie jest bezwzględny i niedotrzymanie warunków, o których w nim mowa, nie wywołuje z mocy prawa negatywnych skutków dla strony postępowania podatkowego. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku w nadal aktualnym w tym zakresie wyroku z dnia 16 grudnia 1998 r. sygn. akt I SA/Gd 152/97, ONSA 1999/4/127, stwierdził, że jeśli z odwołania można wyczytać zarzuty stawiane decyzji oraz żądanie wnoszącego odwołanie, to takiemu środkowi zaskarżenia nie można przypisać braków formalnych. Zbliżone stanowisko zajął także Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie w późniejszych orzeczeniach (por. wyrok z dnia 22 marca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 1729/98, Monitor Podatkowy 2000/11/2). Sąd stwierdza, że odwołaniu, zobowiązana podała, że zaskarża decyzję organu I instancji i wnosi o jej uchylenie. Po wezwaniu postanowieniem do usunięcia braków odwołania w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia , odwołanie uzupełniła precyzując, że wnosi o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie umorzenie zaległości podatkowej od nieruchomości za 2013 r. Przedstawiła swoją sytuację finansową, co oznaczało, że nie zgadzała się z oceną dokonaną przez organ pierwszej instancji w zakresie możliwości zapłaty zaległego podatku, a tym samym z ustaleniem, że brak jest w jej sprawie ważnego interesu uzasadniającego umorzenie zaległości podatkowej. W opinii sądu należało przeto uznać, że w odwołaniu zobowiązana stawia decyzji zarzut naruszenia art. 67a § 1 pkt 3 oraz art. 187 § 1 i art. 191 O.p., co do uznania, że na podstawie przedstawionego materiału dowodowego brak jest podstaw do umorzenia zaległości podatkowej. Z kolei przedstawiona przez zobowiązaną argumentacja, że decyzja nie zawiera uzasadnienia faktycznego, oznacza, że stawia zarzut naruszenia art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p. Natomiast w opinii sądu nieuzasadniony jest zarzut skarżącej nieważności postępowania wskutek orzekania przez tego samego urzędnika w zaskarżonej decyzji jaki w decyzji dotyczącej 2012 r. Przede wszystkim nawet zaistnienie przesłanki z art. 130 § 1 pkt 6 O.p. nie prowadziłoby do stwierdzenia nieważności postępowania, ale do uchylenia zaskarżonej decyzji ewentualnie wznowienia postępowania. Zgodnie z art. 130 § 1 pkt 6 O.p. pracownik urzędu skarbowego, urzędu gminy (miasta), starostwa, urzędu marszałkowskiego, izby skarbowej, funkcjonariusz celny lub pracownik urzędu celnego, izby celnej, urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych oraz członek samorządowego kolegium odwoławczego podlegają wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych oraz innych spraw normowanych przepisami prawa podatkowego, w których: brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Zwrot "decyzja zaskarżona" oznacza decyzję, od której wniesiono środek odwoławczy. Wobec tego "branie udziału w wydaniu" takiej decyzji odnosi się do pracownika, który orzekał w pierwszej instancji, a po wydaniu decyzji został przeniesiony czy oddelegowany do organu drugiej instancji i miałby tam ponownie orzekać niejako "we własnej sprawie", a więc w sprawie wcześniej przez siebie rozstrzygniętej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 2002 r., sygn. III RN 15/01 – publ. OSNP 2002/18/423, M.Podat. 2002/4/2, POP 2002/6/143). Ponadto za bezzasadny uznaje sąd zarzut skarżącej niezastosowania się przez organ I instancji do wytycznych zawartych w wyroku WSA z dnia z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt I SA/Po 298/13 odnośnie podatku od nieruchomości za 2012 r. Organy podatkowe obu instancji rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za 2013r., nie były związane wskazaniami zawartymi w tym w wyroku sądowym dotyczącym roku 2012. Zakres związania prawomocnym wyrokiem sądowym reguluje art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." Przy jego interpretacji można posłużyć się niezmienną argumentacją wskazaną przez Sąd Najwyższy przy interpretacji art. 365 kodeksu postępowania cywilnego (którego odpowiednikiem jest art. 170 p.p.s.a.), określającego zakres prawomocności orzeczenia sądu. Moc wiążąca wyroku dotyczy związania wyłącznie sentencją, a nie uzasadnieniem wyroku. Zakresem prawomocności materialnej jest objęty ostateczny wynik rozstrzygnięcia, a nie jego przesłanki ( przykładowo: orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 1937 r., C II 2507/37, OSP 1937, poz. 727, z dnia 18 lutego 1937 r, C III 833/36, RPEiS 1937, nr 3, poz. 621, z dnia 13 stycznia 2000 r, II CKN 655/98, z dnia 23 maja 2002 r., IV CKN 1073/00, z dnia 12 maja 2006 r., V CSK 59/06, z dnia 28 czerwca 2007 r., IV CSK 110/07 i z dnia 15 listopada 2007, II CSK 347/07, niepublikowane). Z kolei jak stanowi wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2000r. II CKN 655/98 , że istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że także inne sądy, inne organy państwowe, a w przypadkach przewidzianych w ustawie także inne osoby muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Wynikający z niej stan związania ograniczony jest jednak co do zasady, tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia i nie obejmuje jego motywów. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy zastosuje się do oceny prawnej sądu, że uzupełnione odwołanie od decyzji z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...], w stopniu wystarczającym spełnia formalnoprawne wymogi rozpatrzy merytorycznie. Z tych względów sąd , rozpoznawszy sprawę w trybie postępowania uproszczonego , na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł , jak w sentencji wyroku.