I SA/Po 536/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędziowie Sędzia NSA Maria Skwierzyńska Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu w dniu 19 października 2010 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. oddala skargę /-/ K. Wolna-Kubicka /-/ W. Zygmont /-/ M. Skwierzyńska Wnioskiem z dnia 1 grudnia 2009 r. A. S. wystąpiła o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 16 września 2009 r. dotyczącą określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług, nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy lub do zwrotu na rachunek bankowy podatnika - za kolejne miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. Jako przesłankę wznowienia strona wskazała art. 240 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8 poz.60). W ocenie wnioskodawczyni uzasadnieniem wznowienia postępowania były błędy "w naliczeniach zobowiązań" w tej decyzji. Ponadto wywiodła ona, iż jej pełnomocnik przebywał na zwolnieniu lekarskim do dnia 20 listopada 2009 r., o czym informował on Urząd Skarbowy. Nie był zatem w stanie po okresie swojej choroby w krótkim czasie stwierdzić poprzez przeliczenie, czy wskazana decyzja jest prawidłowa. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2009 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. wznowił postępowanie w powyższej sprawie wskazując, iż orzeczenie to stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przesłanek wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. W tej sytuacji pismem z dnia 16 grudnia 2009r. strona wniosła o rozpoznanie sprawy także z perspektywy art. 240 § 1 pkt 4 ustawy - Ordynacja podatkowa. Z kolei w dniu 23 grudnia 2009 r. podatniczka zapoznała się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, do którego ustosunkowała się pismem z dnia 28 grudnia 2009 r., w którym zawarła zarzuty przeciwko decyzji organu podatkowego z dnia 16 września 2009 r., zaś na okoliczność braku czynnego udziału w postępowaniu załączyła ona zwolnienia lekarskie. Decyzją z dnia [...] Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. odmówił uchylenia decyzji ostatecznej z dnia 16 września 2009 r. Motywując podjęte rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji stwierdził, że odmienność oceny stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy dokonana przez organ podatkowy oraz stronę nie stanowi nowej okoliczności, a tym bardziej nowego dowodu uzasadniającego uchylenie - w trybie wznowienia postępowania - decyzji dotychczasowej. Jednocześnie organ ten zauważył, że argumenty podniesione przez podatniczkę we wnioskach o wznowienie postępowania mogłyby stanowić zarzuty w ewentualnym odwołaniu od decyzji, stanowiącym zwykły środek zaskarżenia nieostatecznej decyzji organu podatkowego. Organ wskazał, że strona miała możliwość wniesienia odwołania, jednakże z możliwości tej nie skorzystała. Odnośnie wniosku strony o rozpoznanie sprawy pod kątem przesłanki z art. 240 § 1 pkt. 4 Ordynacji podatkowej, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. stwierdził, że wbrew twierdzeniu pełnomocnika strony uczestniczył on w postępowaniu, przedkładając w sprawie nowe dowody. Ponadto zgodnie z art.200 Ordynacji podatkowej został powiadomiony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się w zakresie zebranego materiały dowodowego, z czego skorzystał. Przedkładane przez pełnomocnika zwolnienia lekarskie skutkowały natomiast każdorazowym przedłużeniem terminu załatwienia sprawy w celu umożliwienia jego czynnego udziału. Ponadto organ pierwszej instancji stwierdził, iż zgodnie z art. 241 § 2 pkt 1 ustawy - Ordynacja podatkowa wznowienie postępowania z przyczyny wymienionej w art. 240 § 1 pkt 4 następuje tylko na żądanie strony wniesione w terminie miesiąca od dnia powzięcia wiadomości o wydaniu decyzji. Tymczasem decyzja ostateczna z dnia 16 września 2009 r. została doręczona w dniu 18 września 2009 r., a wniosek o wznowienie postępowania w sprawie tą decyzją zakończonej wpłynął do organu podatkowego w dniu 2 grudnia 2009 r., tj. po upływie terminu określonego w art. 241 § 2 pkt 1 w.w. aktu. W wyniku rozpoznania sprawy w toku instancji, zainicjowanym odwołaniem strony, Dyrektor Izby Skarbowej w P. utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, uznając, iż ocena zgłoszonych przez stronę przesłanek wznowienia dokonana przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. była prawidłowa. Przede wszystkim organ odwoławczy wskazał na zasadę trwałości decyzji, która powoduje, że jedynie w sytuacjach wyjątkowych ustawodawca dopuszcza możliwość wyeliminowania decyzji ostatecznych z obrotu prawnego, tzn. w tzw. trybach nadzwyczajnych. Uznając, że formalne przesłanki wznowienia postępowania zostały spełnione, organ podatkowy pierwszej instancji zasadnie wznowił postępowanie w przedmiotowej sprawie. W toku badania zaistnienia przesłanek wznowienia, organ drugiej instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie one nie zachodzą. Po pierwsze, odmienność ocen tego samego stanu faktycznego na podstawie tego samego materiału dowodowego dokonana przez organ podatkowy i stronę postępowania, nie stanowi przesłanki określonej w art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Zdaniem organu odwoławczego, bezzasadny jest również stawiany przez pełnomocnika zarzut, jakoby organ nieprawidłowo przyjął, że wskazany przepis wymaga kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek w nim określonych. Brzmienie tego przepisu jest jasne i nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Według stanowiska organu drugiej instancji, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. prawidłowo ocenił również drugą przesłankę wznowienia postępowania - określoną w art. 240 § 1 pkt. 4 Ordynacji. Z akt sprawy wynika bowiem jednoznacznie, że w toku postępowania zakończonego decyzją z dnia 16 września 2009 r. organ podatkowy zapewnił stronie możliwość uczestniczenia w każdym stadium prowadzonego postępowania, wysyłając do jej pełnomocnika wymagane przepisami pisma procesowe. Pełnomocnik ten uczestniczył w prowadzonym postępowaniu, dostarczał dowody, skorzystał z praw wynikających z art. 200 ustawy - Ordynacja podatkowa, natomiast przedkładane zwolnienia lekarskie skutkowały każdorazowo przedłużeniem terminu załatwienia sprawy w celu umożliwienia jego czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu. Odnosząc się do zarzutów strony dotyczących błędów w prowadzonym postępowaniu kontrolnym i podatkowym zakończonym wydaniem decyzji ostatecznej z dnia 16 września 2009 r., Dyrektor Izby Skarbowej w P. stwierdził, że zarzuty te nie mogą być rozpatrywane w niniejszym postępowaniu nadzwyczajnym. W przepisach art. 240 Ordynacji ustawodawca nie przewidział możliwości wzruszenia decyzji ostatecznej w przypadku stwierdzenia błędów, których istnienie sugeruje strona. Zarzuty te mogłyby natomiast, stanowić podstawę do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 16 września 2009 r. i być rozpatrzone w zwykłym administracyjnym toku instancji. Strona nie złożyła jednak w stosownym terminie odwołania, zatem decyzja organu i instancji stała się ostateczna. W odniesieniu do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 90 pkt. 3 i 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. nr 54 poz.535 ze zm.), co zdaniem strony powinno skutkować zastosowaniem art. 247 § 1 pkt. 3 Ordynacji podatkowej, organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis ten nie mógł mieć zastosowania w niniejszym postępowaniu. W rozpatrywanej sprawie bowiem postępowanie toczy się w trybie przepisów dotyczących nadzwyczajnego trybu postępowania - wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, natomiast przepis art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej dotyczy innego, konkurencyjnego, nadzwyczajnego trybu postępowania - stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Tryby te wzajemnie się wykluczają i nie mogą być stosowane równocześnie w jednym postępowaniu. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do tutejszego Sądu, w której skarżąca wniosła o uchylenie jej w całości – jako rażąco naruszającej prawo. W uzasadnieniu A.S. wywiodła, iż w wyniku kontroli i postępowania podatkowego ustalono błędne zobowiązania podatkowe. Popełnione w toku kontroli błędy prostowane były w prowadzonym postępowaniu podatkowym, które także nie było wolne od błędów. Strona wskazała, że rozliczenia Urzędu Skarbowego były różnorakie, tj. ustalenia kontroli były odmienne od dokonanych w decyzji. W konsekwencji zostało wyliczone zupełnie inne zobowiązanie podatkowe i nieprawidłowe wskaźniki. Urząd Skarbowy nie posiadał wiedzy na temat przypisów i odpisów za kontrolowane lata. Powyższe zarzuty - w ocenie strony - potwierdza zebrany w sprawie materiał dowodowy. Ponadto skarżąca podniosła, że nie mogła ona uczestniczyć w postępowaniu podatkowym z uwagi na wypadek komunikacyjny jej pełnomocnika i w konsekwencji jego zwolnienie lekarskie do dnia 20 listopada 2009 r. Pod koniec maja tego roku pełnomocnik przeszedł operację mikrochirurgiczną, dlatego nie wszystkie wątpliwości można było wyjaśnić. Kompleksowe przetworzenie dokumentacji - istniejącej w dniu wydania decyzji - wykazało, że występują różnice w zobowiązaniu podatkowym na niekorzyść podatniczki. Ponadto strona podniosła, iż organ naruszył przepis art. 246 § 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 90 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54 poz. 535 ze zm.), co zdaniem podatniczki powinno skutkować zastosowaniem art. 247 § 1 pkt 3 tego aktu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy uznał zarzuty w niej zawarte za nieuzasadnione i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: In principio należy wskazać, iż zgodnie z brzmieniem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., w skrócie: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej i stosuje środki określone w ustawie. Kontrola sądów administracyjnych ograniczona jest przy tym tylko i wyłącznie do zbadania, czy w sprawie organy podatkowe nie naruszyły prawa materialnego lub procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji treść i zakres rozpoznania sądu administracyjnego determinują właściwe, w każdej sprawie wymagające indywidualnego ustalenia, normy prawa materialnego, które w ostatecznym rezultacie wyznaczają nieprzekraczalne granice tożsamości sprawy podatkowej. Z treści art. 145 § 1 P.p.s.a. wynika, iż sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, po pierwsze - gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, po drugie - gdy naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz po trzecie - gdy sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny zasadności rozstrzygnięcia podatkowego organu odwoławczego, który w decyzji z dnia [...] uznał, że wniosek strony o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia 16 września 2009 r. - nie odpowiada kryteriom zawartym w art. 240 § 1 pkt. 4 i 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j.: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., w skrócie: O. p.) - niezbędnym dla uchylenia zaskarżonych decyzji w tym trybie nadzwyczajnym. W pierwszej kolejności należy zatem zauważyć, że zaskarżona decyzja wydana zostały w trybie wznowienie postępowania. Zatem zasadnie stwierdziły organy podatkowe obu instancji, iż nie były uprawnione do rozpoznawania sprawy co meritum od ex tunc, albowiem postępowanie w trybie wznowieniowym jest zawężone granicami przesłanek z art. 240 § 1 O. p. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 10 listopada 2009 r., I SA/Po 639/09, publ. LEX nr 542040). Organ prowadzący postępowanie wznowione nie może też wyjść poza zakres podstawy wznowienia. Tym samym, w realiach niniejszej sprawy, okoliczności wskazane przez stronę w skardze dotyczące sposobu obliczenia przez organ wysokości zobowiązania podatkowego nie zasługują na uwzględnienie, albowiem nie dotyczą one: "(...) istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych", które wyszłyby na jaw po wydaniu decyzji ostatecznej z dnia 16 września 2009 r. (art. 240 § 1 pkt 5 in principio). Natomiast dokumenty przedstawione przez stronę w toku postępowania wznowionego nie można uznać za: "(...) nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję" (art. 240 § 1 pkt 5 O. p. in fine). W istocie bowiem strona koncentruje się w swoich oświadczeniach procesowych na okolicznościach rozważanych w postępowaniu zwyczajnym przed wydaniem w.w. decyzji ostatecznej, kwestionując ustalenia poczynione w jego toku przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K.. Sąd zważył, iż punkt widzenia prezentowany przez stronę zarówno we wznowionym postępowaniu podatkowym, jak i w postępowaniu sądowoadministracyjnym wynika z niezrozumienia istoty instytucji prawnej wznowienia postępowania, które ma za zadanie stworzenie prawnej możliwości przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego i wydania ponownego rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie przed organami podatkowymi dotknięte było jedną z kwalifikowanych wad procesowych wymienionych w art. 240 § 1 O.p. Przedmiotem tego postępowania nie może być – jak chce tego strona skarżąca - pełna merytoryczna kontrola decyzji wydanych w postępowaniu zwykłym. Nie jest to bowiem kolejna instancja takiego postępowania. Zasady postępowania w trybach nadzwyczajnych zostały uregulowane odrębnie i inna jest waga naruszeń prawa uwzględnianych w postępowaniu instancyjnym, a inna w postępowaniu wznowieniowym (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2003 r., sygn. akt III SA 2367/01, publ. http: orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z tym raz jeszcze należy podkreślić, iż przedmiotem postępowania nie może być powtórne merytoryczne rozpoznanie sprawy, gdyż – jak słusznie wskazywały organy obu instancji - w sposób oczywisty naruszałoby to zasadę trwałości decyzji. Na podstawie art. 240 § 1 O. p. nie można zatem czynić rozważań materialnoprawnych (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 grudnia 2005 r., sygn. akt II FSK 47/05, publ.: Rzeczpospolita 2007 r., nr 300, s. F5 oraz LexPolonica nr 1783670). W tej sytuacji Sąd uznał, że w niniejszej sprawie decyzja nie podlega uchyleniu na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 O. p., albowiem strona nie wykazała, by po wydaniu decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody - istniejące w dniu wydania tej decyzji, lecz nieznane temu organowi. Wskazując na powyższe ustalenia, Sąd zważył ponadto, iż organ odwoławczy w sposób prawidłowy doszedł do przekonania, że w rozpoznawanym przypadku nie wystąpiła przesłanka uchylenia decyzji ostatecznej z art. 240 § 1 pkt 4 Op. Pierwsza z tych podstaw dotyczy niezawinionego nieuczestniczenia strony w postępowaniu. Art. 240 § 1 pkt 4 O. p. stanowi konsekwencję wyrażonej w art. 123 O.p. zasady czynnego udziału strony w postępowaniu i jest swoistą sankcją za jej nieprzestrzeganie (por. B. Gruszczyński, [w:] B. Gruszczyński, M. Niezgódka – Medek, R. Hauser, A. Kabat, S. Babiarz, B. Dauter, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2007, s. 731). Należy zaznaczyć, iż prawo strony do uczestnictwa w każdym stadium postępowania obejmuje postępowanie w pierwszej i w drugiej instancji. Wskazując na tę zasadę, na gruncie okoliczności zaistniałych w niniejszej sprawie trzeba mieć na uwadze, że do wznowienia postępowania nie jest wystarczające samo stwierdzenie, że strona nie brała w nim udziału. Konieczne jest wykluczenie zawinienia strony. Ciężar tego wykluczenia spoczywa na stronie. Jeżeli strona lub jej pełnomocnik bez własnej winy nie wzięli udziału w istotnych czynnościach przed organem pierwszej instancji, ale okoliczności tej nie podnieśli w postępowaniu odwoławczym, to nie mogą skutecznie żądać wznowienia postępowania. Tryb zwykły ma bowiem pierwszeństwo przed trybem nadzwyczajnym. Podkreślić należy, iż w rozpoznawanym przypadku strona w ogóle nie złożyła odwołania od decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 16 września 2009 r. W konsekwencji tego zaniechania nie mogła ona podnieść zarzutu naruszenia art. 123 § 1 O. p. przed organem drugiej instancji, który w konsekwencji doprowadziłby do uchylenia decyzji pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Nieskorzystanie z tej możliwości stanowi zawinienie, które wyklucza istnienie podstawy wynikającej z art. 240 § 1 pkt 4 O. p. Skoro bowiem strona miała możliwość spowodowania rozpoznania sprawy od początku, a tym samym czynnego udziału w obu instancjach, to nie sposób przyjąć, iż: "(...) nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu". Niezależnie od powyższego, analiza okoliczności niniejszej sprawy dowodzi temu, iż pełnomocnik skarżącej brał udział w postępowaniu wyjaśniającym, wnosząc o przeprowadzenie dowodów z dokumentów oraz ustosunkował się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w formie pisemnej. Już zatem z tego powodu zarzut skarżącej dotyczący tego, iż "(...) nie mogła ona uczestniczyć w postępowaniu podatkowym z uwagi na wypadek komunikacyjny jej pełnomocnika i w konsekwencji jego zwolnienie lekarskie" (s. 1 skargi) jest nieuzasadniony i nie może stanowić podstawy uchylenia decyzji ostatecznej Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 16 września 2009 r. Poczynione powyżej przez Sąd ustalenia co do istoty postępowania w trybie wznowieniowym wymagają uzupełnienia o wyjaśnienia w zakresie charakteru prawnego tej instytucji w stosunku do innych postępowań nadzwyczajnych. Należy bowiem stwierdzić, iż pomimo prawidłowego rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Skarbowej w rozpoznawanej sprawie, organ ten wadliwie uzasadnił odmowę zastosowania w niej art. 247 § 1 pkt. 3 O. p. Otóż, wbrew stanowisku organu odwoławczego, tryby nadzwyczajne nie są w stosunku do siebie konkurencyjne (por. wyrok NSA z 4 grudnia 2008 r., I FSK 1655/07, LEX nr 575426). Uruchomienie każdego z nich oparte jest na innych przesłankach. Mogą być jednak uruchomione jednocześnie, jeżeli w jednej sprawie zachodzą przesłanki do wszczęcia kilku postępowań nadzwyczajnych lub gdy strona twierdzi, że takie przesłanki występują. W pierwszej kolejności powinno być jednak zakończone postępowanie o stwierdzenie nieważności, następnie postępowanie wznowieniowe, na końcu postępowanie o uchylenie lub zmianę decyzji ostatecznej (por. B. Gruszczyński, [w:] B. Gruszczyński, M. Niezgódka – Medek, R. Hauser, A. Kabat, S. Babiarz, B. Dauter, Ordynacja... , s. 726). Stwierdzenie nieważności decyzji wyeliminuje ją z obrotu prawnego, w związku z czym bezprzedmiotowe staną się postępowania w innych trybach nadzwyczajnych. Nie znaczy to jednak, że sam fakt prowadzenia postępowania o stwierdzenie nieważności postępowania lub o wznowienie postępowania uzasadnia wydanie postanowienia z art. 165a, odmawiającego wszczęcia postępowania z art. 253 i n. O.p., jeżeli strona złożyła wniosek o jego wszczęcie. Jest to bowiem kwestia kolejności rozpoznania spraw, a nie dopuszczalności ich prowadzenia. Jeżeli postępowanie w jednym z trybów nadzwyczajnych, podlegające rozpoznaniu w pierwszej kolejności, toczy się przed innym organem, postępowanie w innym trybie nadzwyczajnym powinno zostać zawieszone na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 O.p. Ustalenia te prowadzą do jednoznacznej konkluzji, iż wbrew stanowisku strony w postępowaniu wznowionym w trybie art. 240 i n. O. p. nie jest możliwe zastosowanie art. 247 § 1 pkt. 3 tego aktu., który mógłby stanowić podstawę orzeczenia o stwierdzeniu nieważności decyzji w odrębnym postępowaniu nadzwyczajnym. Tym samym zarzut skarżącej odnośnie do naruszenia przez organ art. art. 246 § 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 90 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54 poz. 535 ze zm.) – nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, dlatego wobec uznania skargi za nieuzasadnioną, orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a., jak w sentencji wyroku. /-/ K. Wolna-Kubicka /-/ W. Zygmont /-/ M. Skwierzyńska