I SA/Po 558/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku KB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do października 2009r. oraz grudzień 2009r. postanawia: oddalić wniosek. Wpis od skargi wynosi [...]. Skarżąca KB, reprezentowana przez adwokata, pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Równocześnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, z [...] córką, z [...] synem i z ojcem, przy czym ojciec żywi się sam, dopłaca się natomiast do rachunków za wodę i energię elektryczną, niekiedy pożycza skarżącej pieniądze na życie. Wnioskodawczyni podała, że posiada dom o pow. [...] m2, mieszkanie o pow. [...] m2, oszczędności w kwocie [...], nie posiada natomiast przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wskazała, że z tytułu świadczenia chorobowego uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...] zł, mąż z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochody w wysokości [...], ojciec z tytułu emerytury w wysokości [...]. Skarżąca podała, że co miesiąc płaci ratę zaległości podatkowej w kwocie [...]. Do wniosku załączyła kserokopię decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o udzieleniu pomocy w formie [...] rat w spłacie zaległości w podatku od towarów i usług, zeznania podatkowego męża za [...], z którego wynika, że z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskał przychody w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskał dochód w wysokości [...], swojego zeznania podatkowego, z którego wynika, że skarżąca w [...] z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i odnotowała stratę w wysokości [...], natomiast z zasiłku pieniężnego z ubezpieczenia społecznego uzyskała przychód i dochód w wysokości [...]. Z załączonego przez skarżącą odpisu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów – sumy [...] wynika, że przychód jej męża z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej za okres [...] wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi oświadczyła, że nie posiada kont bankowych, gdyż w [...] je zamknęła. Podała, że ponosi następujące miesięczne koszty utrzymania domu: woda [...], gaz [...], energia elektryczna [...], lekarstwa [...], koszty leczenia [...], telefon komórkowy [...], RTV [...], wyżywienie [...], paliwo [...], rata do Urzędu Skarbowego [...], rocznie na ubezpieczenie samochodów przeznaczają [...] (za samochód skarżącej [...], za M [...], za M [...] i za K [...]), ojciec skarżącej ponosi koszty ubezpieczenia samochodu w wysokości [...], kredyty [...], leasing [...]. Skarżąca posiada samochód V, rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...], małżonek posiada samochód marki M, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], M, rok prod. [...], wartość [...] oraz w leasingu samochód K, pomimo wezwania skarżąca nie podała jaki jest rok produkcji i wartość rynkowa tego samochodu, ojciec wnioskodawczyni posiada samochód osobowy marki V, rok prod. [...], wartość rynkowa [...]. Ojciec skarżącej poza w.w samochodem nie posiada nieruchomości i majątku. Z oświadczenia skarżącej wynika, że ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym nie uzyskują żadnych dodatkowych dochodów, nie korzystają również z pomocy opieki społecznej. Skarżąca podała, że obecnie nie prowadzi firmy z uwagi na stan zdrowia. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że nie posiada rachunków bankowych oraz że nie znajdują się w jej firmie żadne środki pieniężne, posiada natomiast środek trwały samochód marki V. Skarżąca podała, że od [...] jest na zwolnieniu lekarskim. Wskazała, że na jej nieruchomości na rzecz Urzędu Skarbowego wpisano hipotekę. Do pisma załączyła m.in. kserokopię umowy o kredyt gotówkowy zawartej w dniu [...] z A, z której wynika, że udzielono jej kredytu w wysokości [...] (całkowita kwota kredytu), środki do dyspozycji kredytobiorcy [...], na [...] raty, począwszy od miesiąca [...], wysokość miesięcznej raty [...], wyciąg z firmowego rachunku bankowego męża za okres [...], z którego wynika, że posiada on limit kredytowy w koncie, nie wiadomo jednak na jaką kwotę został przyznany, na rachunek ten wpływają środki pieniężne od kontrahentów, ponadto mąż skarżącej wpłaca pieniądze na ten rachunek, z rachunku tego są realizowane przelewy do ZUS i do Urzędu Skarbowego, na koniec każdego miesiąca potrącane są odsetki od salda ujemnego, z rachunku tego wypłacana jest gotówka w bankomacie. Z załączonych deklaracji VAT-7 za miesiące [...] wynika, że podstawa opodatkowania w miesiącu [...] wyniosła [...], w [...], w [...], w [...], w [...], w [...]. Z odpisu z książki przychodów i rozchodów za okres [...] wynika, że przychód męża skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], wydatki na zakup towarów handlowych i materiałów wg cen zakupu [...], wydatki na wynagrodzenia i pozostałe wydatki [...]. Na wezwanie z dnia [...] skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] wyjaśniła, że ojciec nie pozostaje z nią w typowym wspólnym gospodarstwie domowym, nie utrzymuje on bowiem ani jej, ani jej męża i dzieci, żyje na własny rachunek. Dokłada się natomiast do rachunków za energię elektryczną (rachunek na kwotę ok. [...], ojciec ma swój podlicznik, co [...] miesiące płaci [...]) oraz za wodę (ok. [...] co [...] miesiące), dokłada się również do zakupu węgla w kwocie [...] rocznie, w pozostałych wydatkach skarżącej nie uczestniczy. Ojciec przeznacza [...] na wyżywienie, [...] na lekarstwa, [...] na telefon komórkowy, [...] na paliwo, [...] na pozostałe wydatki związane z utrzymaniem auta, [...] rocznie na ubezpieczenie samochodu, ma zaciągnięte [...] kredyty, [...] na zakup samochodu, rata [...], [...] na naprawę auta, rata ok. [...]. Z wyjaśnień skarżącej wynika, że jej mąż w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą zużywa energię elektryczną za kwotę ok. [...] na [...] miesiące. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze, LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazała ona przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, dziećmi i z ojcem, przy czym ojciec ponosi we własnym zakresie koszty miesięcznego utrzymania, dokłada się natomiast do opłat za energię elektryczną i wodę. Skarżąca podała, że uzyskuje dochody z tytułu świadczenia chorobowego w wysokości [...], jej mąż w wysokości ok. [...]. Z uzyskiwanych dochodów skarżąca ponosi koszty utrzymania rodziny, spłaca układ ratalny w wysokości [...] miesięcznie oraz raty kredytu, który zaciągnęła w dniu [...], t.j. już po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, w wysokości [...]. W tym miejscu zauważyć należy, że zaciągnięcie przez skarżącą zobowiązania kredytowego świadczy o tym, że musi ona posiadać zdolność kredytową, gdyż inaczej bank takiego kredytu by jej nie udzielił. Obowiązek zaś spłaty zobowiązania kredytowego nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić również należy, że rata kredytu jest wyższa od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] – wpis od skargi. Ponadto wskazać należy, że skarżąca posiada dom o pow. [...] m2 i mieszkanie o pow. [...] m2, samochód V, rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...], który jest wpisany do ewidencji środków trwałych jej firmy, mąż skarżącej posiada samochody M, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], M, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], które również są wpisane do ewidencji środków trwałych prowadzonej przez niego firmy oraz w leasingu samochód marki K, którego roku produkcji i wartości rynkowej mimo wezwania nie podała. Ponadto z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca posiada oszczędności w kwocie [...]. Z kwoty tej skarżąca również mogła zabezpieczyć środki na uiszczenie choć w części kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.