I SA/Po 573/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Jaśniewicz (spr.) Sędziowie NSA Sylwia Zapalska as.sąd. WSA Roman Wiatrowski Protokolant Sekr. sąd. Magdalena Rossa-Śliwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2008 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej delegowanego do Prokuratury Okręgowej A. O. sprawy ze skargi J. G. na postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...), nr (...), w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania z dnia (...), nr (...) w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargi /-/R. Wiatrowski /-/ M. Jaśniewicz /-/ S. Zapalska Decyzją z dnia [...], Wójt Gminy R. ustalił wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego za 2007 r. dla J.G. Została ona doręczona w dniu 17 września 2007 r., a termin do wniesienia odwołania od niej upłynął w dniu 1 października 2007 r. Odwołanie datowane na dzień 12 grudnia 2007 r. zostało złożone w organie I instancji przez podatnika w dniu 18 grudnia 2007 r. Wraz z odwołaniem J.G. złożył pismem datowanym na dzień 10 grudnia 2007 r., a złożonym w Urzędzie Gminy w R. w dniu 18 grudnia 2007 r., wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia środka odwoławczego. Wniosek ten uzasadniono jednozdaniowym stwierdzeniem, że termin "został uchybiony z przyczyn losowych i było niemożliwe i niedostępne wniesienie w prawidłowym terminie 14 dni odwołania do drugiej instancji". Postanowieniem z dnia [...] r. o nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art. 228 § 1 pkt.2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej Ordynacja podatkowa) stwierdziło, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminowi, o jakim mowa w art.223 § 2 pkt.1 Ordynacji podatkowej. Uzasadniając wskazano, że zgodnie z art.223 § 2 pkt.1) Ordynacji podatkowej termin do wniesienia odwołania od decyzji wynosi 14 dni od daty jej doręczenia. J.G. termin do wniesienia odwołania upłynął z dniem 1 października 2007 r., a odwołanie zostało doręczone organowi I instancji przez stronę w dniu 18 grudnia 2007 r. Drugim postanowieniem z dnia [...] r. o nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. na podstawie art.163 § 2 Ordynacja podatkowa odmówiło J.G. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy R. z dnia [...] o nr [...] ustalającej wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2007. Uzasadniając wskazano, że stosownie do treści art.162 § 1 Ordynacji podatkowej można przywrócić termin do wniesienia odwołania, jeżeli jego uchybienie nastąpiło bez winy podatnika. Podanie o przywrócenie terminu składa się najpóźniej w 7 dni od ustania przyczyny uchybienia wraz z odwołaniem. Wniosek musi zawierać uzasadnienie uprawdopodobniające, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy podatnika. Podanie J.G. nie odpowiadało tym wymogom. Nie można było, zdaniem organu odwoławczego, skutecznie uzasadniać wniosku o przywrócenie terminu ogólnikowym stwierdzeniem o "przyczynach losowych", uniemożliwiających złożenie odwołania w terminie. Z wniosku nie wynikało jakie konkretnie były te przyczyny, ani kiedy one ustały. Dla oceny, czy podanie o przywrócenie terminu złożono w nieprzywracalnym terminie 7 dni od daty ustania przyczyny uniemożliwiającej dochowanie terminu, niezbędna jest wiedza o tej dacie. W skardze z dnia 7 kwietnia 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J.G. podniósł naruszenie prawa i interesu prawnego. Uzasadniając wskazał, że w decyzji Wójta Gminy R. z [...] r. wystąpiły błędy w wyliczeniu w stosunku rocznym opłaty zobowiązania pieniężnego za jeden ha w stawce przeliczeniowej wartości żyta na rok 2007 w sumie [...],- zł. Posiadane grunty rolne podlegające opodatkowaniu wynosiły na łączną sumę ponad [...] zł w stosunku rocznym. Ponadto powstały nieścisłości między oznaczeniami działek ewidencyjnych nr [...]. J.G. wskazał także, że postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Administracyjny w Poznaniu sprawę umorzył. W drugiej skardze z dnia 7 kwietnia 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J.G. wniósł o przywrócenie mu terminu, o jakim mowa w postanowieniu z dnia 22 lutego 2008 r. Uzasadniając wskazał, że uchybienie terminu nie powstało z winy podatnika. Podniósł, że należy wziąć pod uwagę przyczynę losową uszkodzenia lewej kończyny dolnej w dniu 23 września 2007 r., w wyniku której powstała “wątpliwość na dalsze rozległe zakażenia ciała". Z tego powodu podatnik zaniechał wniesienie w prawidłowym terminie odwołania od decyzji otrzymanej 17 września 2007 r. Do skargi dołączono pismo PZU SA w S. z dnia [...] r. ustalające u skarżącego 2 % trwały uszczerbek na zdrowiu z tytułu wypadku z dnia 23.09.2007 r. W odpowiedziach na obydwie skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o ich oddalenie i podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2008 r. swój udział w sprawie zgłosiła Prokurator Prokuratury Okręgowej w P. i wniosła o oddalenie skargi w sprawie stwierdzenia wniesienia odwołania z uchybieniem terminu do jego wniesienia i o uchylenie postanowienia w sprawie odmowy J.G. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2008 r. Sąd postanowił na podstawie art.111 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) zarządzić połączenie spraw o sygnaturach I SA/Po 573/08 i I SA/Po 574/08 w celu ich łącznego rozpoznania oraz prowadzić je pod jedną sygnaturą I SA/Po 573/08. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje : Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 p.p.s.a. poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Na podstawie art.134 p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które to związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego (zakaz reformationis in peius ). Skargi na obydwa postanowienia okazały się bezzasadne. Nie ulega wątpliwości, że odwołanie skarżącego zostało wniesione z uchybieniem terminu do jego wniesienia. Organ odwoławczy był więc wręcz zobligowany do wydania postanowienia zawierającego takie stwierdzenie z uwagi na brzmienie art.228 § 1 pkt.2) Ordynacji podatkowej. Także jednoczesne złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie powoduje przeszkody do wydania takiego postanowienia, gdyż ewentualna pozytywna w tym względzie dla podatnika decyzja przywracająca termin unicestwiłaby skutki postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do jego wniesienia. Należy zatem stwierdzić, że stwierdzenie uchybienia terminowi nie stoi na przeszkodzie rozpoznania wniosku strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem składu orzekającego prawidłowo została rozstrzygnięta przez organ podatkowy także kwestia wniosku J.G. o przywrócenie terminu. Stosownie do przepisu art.162 § 1 Ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Ponadto art.162 § 2 zd.1 Ordynacji podatkowej stanowi, że podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Należy zauważyć, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu stwarzającym jedynie wiarygodność twierdzenia o określonym fakcie. Fakt ten jednak, aby móc go rozpatrzyć musi zostać zidentyfikowany. Tymczasem skarżący ograniczył wskazanie przyczyny uchybienia jedynie do powołania się na "przyczyny losowe", bez ich jakiejkolwiek identyfikacji w toku postępowania podatkowego. Dopiero w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podał, że było to "uszkodzenie lewej kończyny dolnej w dniu 23 września 2007 r. i dalsze rozległe zakażenia ciała". Również w tym piśmie nie wskazał, do kiedy trwało schorzenie i czy został zachowany termin 7 dni z art.162 § 2 zd.1 Ordynacji podatkowej. Obowiązek wykazania konkretnej okoliczności i również zachowania terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu obciąża zainteresowanego podatnika i nie może być przerzucany na organ podatkowy. Godzi się zauważyć, że niekiedy samo brzmienie przepisu przesądza o rozkładzie dowodu (czy jak w niniejszym przypadku uprawdopodobnienia) pomiędzy stroną postępowania podatkowego, a organem podatkowym (por. analogicznie t.I do art187 w B. Adamiak i inni Ordynacja podatkowa. Komentarz 2008, Wydawnictwo Unimex, str.740-1). Z brzmienia zaś art.162 § 1 Ordynacji podatkowej wynika jednoznacznie, że to zainteresowany ma uprawdopodobnić, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Poza tym należy wskazać, iż w przypadku uprawdopodobnienia organ podatkowy nie ma możliwości prowadzenia postępowania dowodowego określonego przepisami Rozdziału 11 Działu IV Ordynacji podatkowej. Brak jest wobec tego instrumentów procesowych aby organ podatkowy wyręczał stronę i zastępował jej inicjatywę w prawidłowym wykazaniu czy zaistniała okoliczność ekskulpująca. Mogłoby się to zresztą odbywać jedynie w trybie art.169 § 1 Ordynacji podatkowej, który zarezerwowany jest tylko dla uzupełniania braków formalnych podania, a zatem elementów wskazanych w art.168 § 2 Ordynacji podatkowej. Niedostateczne określenie przyczyny uchybienia terminu nie może uchodzić za brak formalny wniosku strony o przywrócenie terminu, gdyż dotyczy on w istocie braku dostatecznej merytorycznej zawartości podania zawierającego jednak wszystkie niezbędne elementy z art.168 § 2 Ordynacji podatkowej. Brak jest także normatywnych podstaw do nakładania na organy podatkowe obowiązku poszukiwania rzeczywistej przyczyny uchybienia terminu i dodatkowo jeszcze czasu jej trwania w oparciu o zasady z art.122 i art.187 § 1 Ordynacji podatkowej z uwagi na wskazaną redakcję art.162 § 1 Ordynacji podatkowej. W tym miejscu należy odwołać się także do ukształtowanej już linii orzecznictwa sądów administracyjnych tak na podstawie art.162 § 1 Ordynacji podatkowej jak i na podstawie niemalże identycznego brzmienia art.58 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazano mianowicie, że ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu spoczywa na stronie postępowania, która występuje z prośbą o jego przywrócenie. Organ powinien jedynie przedstawione przez nią okoliczności ocenić w świetle przesłanek z art. 58 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Trudno jest bowiem wymagać od organu, aby prowadził postępowanie wyjaśniające przyczyny uchybienia terminu przez stronę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2007 r. w sprawie II OSK 1806/06, publ. LEX nr 337473). W innym z wyroków wyrażono pogląd, że "(...) chybiony jest zarzut, iż organ orzekający powinien podjąć czynności zmierzające do zebrania dowodów na okoliczności uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Z treści samego przepisu art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej wynika, że to strona powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna. Dlatego nie jest zasadny zarzut, że organ orzekający powinien wezwać do złożenia zaświadczenia lekarskiego, jeśli uznał pisemne oświadczenie za niewystarczające" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie V SA 2320/01, publ. LEX nr 109300). W wyroku WSA w Warszawie z dnia 29 marca 2006 r. w sprawie IV SA/Wa 1559/05 wskazano, że w konsekwencji to na stronie ciąży obowiązek uwiarygodnienia, poprzez przedstawienie stosownej argumentacji, że dochowała ona należytej staranności, jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od osoby zainteresowanego i istniejącej przez cały czas, aż do wniesienia wniosku (publ. LEX nr 227785). Z kolei w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. w sprawie II FSK 1441/05 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu tej czynności, dla której był ustanowiony przywracalny termin, jest jedną z przesłanek przywrócenia terminu na podstawie art.162 Ordynacji podatkowej, obok, również jednoznacznie wymienionych w tym unormowaniu: wniesienia przez zainteresowanego podania o przywrócenie terminu, dochowania (nieprzywracalnego) terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, uprawdopodobnienia przez osobę zainteresowaną braku jej winy w uchybieniu terminu, a zaniechanie tych czynności nie uzasadnia zastosowanie regulacji prawnej z art.169 § 1 i 4 Ordynacji podatkowej (publ. LEX nr 304147). Również w literaturze wyrażono pogląd, że artykuł 162 § 1 Ordynacji podatkowej wymaga nie tylko podania przyczyny uchybienia terminowi, ale i wykazania (uprawdopodobnienia), że przyczyna ta pozostawała niezależna od woli i wiedzy podatnika (por. t.3 do art.162 w C.Kosikowski i inni Ordynacja podatkowa. Komentarz, LEX 2007), a ciężar dowodu, iż środek odwoławczy złożony został w terminie, jak też że ewentualne spóźnienie jest niezawinione, spoczywa na stronie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (por. t.11 do art.162 w H.Dzwonkowski i inni Ustawa Ordynacja podatkowa. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2003, wyd. III). Z tych przyczyn, nie dopatrując się naruszenia procesowego i materialnego prawa podatkowego, orzeczono jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a. /-/ R. Wiatrowski /-/ M. Jaśniewicz /-/ S. Zapalska