I SA/Po 589/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku MS o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi MS na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące: styczeń oraz od marca do grudnia 2009 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący MS, reprezentowany przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące: styczeń oraz od marca do grudnia 2009 r. Jednocześnie złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący powołał się na argumentację zawartą w skardze, z której wynika, że nie posiada on jakichkolwiek środków na pokrycie wpisu od skargi. Z racji trudnej sytuacji finansowej nie posiada oszczędności, a bieżące koszty utrzymania pokrywa z aktualnie uzyskiwanych przychodów. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córką. Skarżący posiada nieruchomość o pow. [...] m2, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca nie uzyskuje dochodów, ma natomiast długi. Małżonka jest zatrudniona w firmie skarżącego, córka uczy się. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący w odpowiedzi oświadczył, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą ok. [...], przy czym [...]. Skarżący posiada samochody marki M, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], F, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], R, rok prod. [...], wartość rynkowa [...]. Powierzchnia domu, w którym mieszka skarżący z rodziną wynosi [...] m2, powierzchnia działki, na której ten dom się znajduje [...] m2. Skarżący podał, że nie posiada innych nieruchomości. Oświadczył, że zatrudnia [...] pracowników, środków trwałych podlegających umorzeniu nie posiada. Skarżący oświadczył również, że nie posiada innych źródeł dochodu. Wnioskodawca i jego żona nie posiadają udziałów w spółkach z o.o., nie pełnią funkcji członka zarządu lub prokurenta w spółkach. Do pisma załączył informacje z rachunków bieżących prowadzonych przez A, z których wynika, że rachunki te podlegają zajęciu egzekucyjnemu, salda na tych rachunkach są ujemne, status rachunków: "śpiący". Skarżący ma również zaciągnięty kredyt w A, kredyt został zaciągnięty na kwotę [...] w dniu [...], data spłaty kredytu przypada na dzień [...], kwota kolejnej raty, która przypadała na dzień [...] wynosiła [...]. Wnioskodawca do akt sprawy o sygn. [...] załączył zestawienie historii spłaty kredytu, z którego wynika, że w dniu [...] spłacił kwotę w wysokości [...], w dniu [...], w dniu [...], w dniu [...], w dniu [...], w dniu [...]. Skarżący do wniosku załączył odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...], z których wynika, że w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów wyniosły [...], strata [...], wnioskodawca uzyskał również przychód i dochód z innych źródeł w wysokości [...], jego żona natomiast w wysokości [...], natomiast w [...] przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], ponadto skarżący uzyskał przychód i dochód z innych źródeł w wysokości [...], żona wnioskodawcy natomiast w wysokości [...]. Z zestawienia z książki przychodów i rozchodów za miesiące [...] wynika, że skarżący w [...] uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i za ten miesiąc uzyskał dochód w wysokości [...], w [...] przychód wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...], a zatem w okresie [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Z deklaracji VAT-7 wynika, że podstawa opodatkowania w miesiącu [...] wyniosła [...], w [...], w [...], w [...], w [...], w [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pamiętać również należy, że pomoc finansowa w ramach prawa pomocy nie ma na celu "wspierania" danego podmiotu w jego przedsięwzięciach gospodarczych, nie służy też ochronie jego majątku. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córką. Małżonkowie posiadają nieruchomość, która składa się z działki o pow. [...] m2 zabudowanej budynkiem mieszkalnym o pow. [...] m2. Skarżący posiada [...] pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji i są to samochód M z [...] o wartości [...], F z [...] o wartości [...] i R z [...] o wartości [...]. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, żona zatrudniona jest w jego firmie. Małżonkowie nie uzyskują żadnych dochodów, utrzymują się natomiast z przychodów uzyskiwanych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Z oświadczenia skarżącego wynika, że ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...]. Z załączonych przez skarżącego kserokopii dokumentów wynika, że w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą zaciągnął kredyt, rata kredytu na dzień [...] wynosi [...]. Z historii spłaty kredytu, która została załączona przez skarżącego w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy do sprawy o sygn. [...] wynika, że skarżący spłaca kredyt. W tym miejscu godzi się zauważyć, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z dostarczonych przez wnioskodawcę dokumentów wynika, że w [...] z działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...], zatem średniomiesięczny przychód wnioskodawcy w [...] kształtował się na poziomie [...], w [...] przychód skarżącego wyniósł [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...], zatem średniomiesięczny przychód wnioskodawcy kształtował się na poziomie [...], natomiast z zestawienia za [...] wynika, że przychód skarżącego wyniósł [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...], a zatem średniomiesięczny przychód wnioskodawcy kształtował się na poziomie [...]. Zauważyć należy również, że w orzecznictwie przyjął się pogląd, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia natomiast potrzeby kredytowania skarżącemu należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez niego skargą. Zauważyć również należy, że pomimo poniesionej straty w kolejnych latach, t.j. w [...], jak i w [...], skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, zatrudnia [...] pracowników, z uzyskiwanych przychodów z działalności gospodarczej utrzymuje siebie i swoją rodzinę, spłaca raty kredytu. Skarżący w złożonych oświadczeniach nie uzasadnił zatem stanowiska, że uiszczenie wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym w taki sposób, że nie będą w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W tym miejscu jeszcze raz należy podkreślić, że z uzyskiwanych przychodów wnioskodawca ponosi koszty miesięcznego utrzymania, spłaca kredyt, ponosi koszty prowadzonej działalności gospodarczej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że strona skarżąca nie może w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów sądowych. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Również majątek zgromadzony przez skarżącego, t.j. dom o pow. [...] m2 na działce gruntu o pow. [...] m2, [...] samochody oraz ujawnione przychody z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.