I SA/Po 599/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 29 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] czerwca 2011 r., Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004r. postanawia: oddalić wniosek Pismem z dnia [...] lipca 2011 r. T. K. reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. W dniu [...] lipca 2011r. skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. po wezwaniu do uzupełnienia powyższego wniosku postanowieniem z dnia [...] września 2011 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącego sprzeciwu do tutejszego Sądu, który rozpoznaje złożony wniosek, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a."). Ze złożonego przez skarżącego we wniosku oświadczenia i pism uzupełniających wynikało, że skarżący złożył wniosek ze względu na obecny stan zdrowia oraz wynikającą z tego sytuację finansową. Podał, że w 2008r. miał transplantację wątroby, co spowodowało, że zmuszony był do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. W styczniu 2010r. uległ wypadkowi, upadł z drabiny i doszło do uszkodzenia pnia mózgu. Pomimo ciągłego leczenia i rehabilitacji jest osobą niesamodzielną, wymaga stałej opieki, wszystkie czynności życiowe wykonuje z pomocą żony. Leczenie i rehabilitacja pochłaniają wszystkie środki pieniężne. Podał, że z uwagi na stan zdrowia jest niezdolny do uczestnictwa w postępowaniach sądowych. Wskazał, że nie posiada żadnego majątku, żyje tylko z renty i emerytury. Oświadczył, że Kancelaria, która pomaga im w sprawach podatkowych wynikających z zaskarżonych decyzji, usługi swoje świadczy bezpłatnie. Podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej i innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Mieszka w mieszkaniu, którego właścicielem jest syn. Dochód małżonki z tytułu emerytury wynosi [...] zł brutto, dochód skarżącego z tytułu renty inwalidzkiej wynosi [...] zł brutto, z tytułu dodatku pielęgnacyjnego [...] zł. Na wezwanie z dnia [...] sierpnia 2011r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik w odpowiedzi z dnia [...] września 2011r. przedłożył kserokopię oświadczenia skarżącego z dnia [...] września 2011r., z którego wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe wyłącznie z żoną. Wskazał, że koszty ogrzewania, opłaty za energię elektryczną, wodę i gaz ponosi obdarowany mieszkaniem syn. Pozostałe koszty to: leczenie i rehabilitacja skarżącego w wysokości od[...]do [...] zł, leki[...],- zł, telefon stacjonarny[...],- zł, środki czystości[...],- zł, wyżywienie[...],- zł. Skarżący i jego żona nie posiadają i nie spłacają kredytów, nie posiadają samochodów osobowych, nie otrzymują dodatkowych dochodów i nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Darowizna mieszkania przez skarżącego i jego żonę nastąpiła w dniu [...] lutego 2008r. Udziałowcem spółki K. Sp. z o.o. jest Przedsiębiorstwo Handlowo Usługowe [...] T.K. i s-ka spółka jawna w likwidacji posiadająca [...] udziały o wartości nominalnej po [...] zł każdy. J.K. i T.K. są wspólnikami spółki jawnej i posiadają udział po 50% każdy. Do pisma załączył kserokopię oświadczenia skarżącego z dnia [...] września 2011r., kserokopie uchwał, w tym Uchwały nr [...] z dnia [...] 06.2011r. Zgromadzenia Wspólników [...] Sp. z o.o. z siedzibą w G. w sprawie podziału zysku netto Spółki za 2010r., kserokopie zeznań rocznych podatkowych za 2009 i 2010r. W dniu [...] września 2011r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. W ocenie skarżącego wskazana we wniosku sytuacja materialna skarżącego dowodzi poza wszelką wątpliwość, że nie jest w stanie ponieść kosztu wpisu sądowego. Skarżący aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej, zatem wskazana we wniosku zła sytuacja finansowa będzie ulegała dalszemu pogorszeniu, szczególnie w związku ze stanem zdrowia skarżącego. Strona skarżąca domagała się udzielenia prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, albowiem nie jest w stanie uiścić wpisu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na mocy art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznane prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę postępowania sądowego jego kosztów i jako wyjątek od zasady nie może być traktowany rozszerzająco. Pomoc tą należy kierować wyłącznie do osób, które z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację materialną, obiektywnie nie są w stanie bez pomocy państwa wygospodarować środków na pokrycie tych kosztów. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pośrednio decyduje o wydatkowaniu środków publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Należy podnieść, że co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód bardzo niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, dana osoba może zwrócić się o pomoc państwa. Trzeba mieć na względzie, iż w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie SN z 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84; postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazuje się bowiem, iż rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy. Tym samym to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 758/04, opubl. w bazie LEX nr 203329). Badając całokształt okoliczności w sprawie, Sąd stwierdził, na podstawie analizy treści wniosku strony oraz przedłożonych w jego uzupełnieniu dokumentów, a także sprzeciwu, że skarżący nie wykazał by jego sytuacja materialna uniemożliwiała poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego. Z oświadczenia skarżącego złożonego na urzędowym formularzu wynika, że jego małżonka uzyskuje miesięczne dochody z tytułu emerytury w wysokości [...] zł brutto, skarżący natomiast z tytułu renty inwalidzkiej w wysokości [...] zł brutto i z tytułu dodatku pielęgnacyjnego w wysokości [...]zł brutto. Z załączonych do pisma z dnia [...] sierpnia 2011r., t.j. do uzupełnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, kserokopii decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] wynika, że wysokość świadczenia emerytalnego wypłacanego żonie wynosi miesięcznie [...] zł, natomiast skarżącemu wypłacana jest kwota w wysokości [...] zł miesięcznie. Z załączonego przez żonę skarżącego do akt sprawy o sygn. I SA/Po 600/11 wyciągu z rachunku bankowego wynika, że na jej rachunek bankowy wpływa kwota w wysokości[...],- zł i w wysokości[...],- zł, przy czym w.w kwoty wypłacane są przez ZUS. Zatem łącznie na rachunek bankowy żony skarżącego wpływa kwota w wysokości [...]zł. W tym miejscu zauważyć należy, że cała kwota otrzymywanych na rachunek bankowy środków pieniężnych przekazywana jest przelewem na zajęcia egzekucyjne. Poza w.w przelewami z rachunku bankowego nie były wypłacane środki pieniężne, nie są też realizowane transakcje bezgotówkowe. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia wynika, że on i jego żona, poza dochodami z tytułu świadczeń wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie posiadają żadnych innych dochodów. Ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości od [...] do [...],- zł miesięcznie. Analizując przedłożony do akt sprawy o sygn. I SA/Po 600/11 wyciąg z rachunku bankowego należy stwierdzić, że środki z tytułu świadczenia emerytalnego i rentowego nie są przeznaczane na miesięczne utrzymanie. Wnioskodawca, pomimo wezwania nie wyjaśnił z jakich środków ponosi koszty miesięcznego utrzymania. Co prawda w uzasadnieniu sprzeciwu wskazuje, iż otrzymane wsparcie finansowe rodziny pozostaje bez wpływu na wykazaną możliwość powstania uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny dlatego należy wnioskować, że pomoc finansową otrzymuje od rodziny, co ma w ocenie Sądu znaczenie przy rozpatrywaniu wniosku o pomoc prawną. Należy zauważyć, że z wyciągu bankowego wynika, iż saldo początkowe na rachunku bankowym na dzień [...] czerwca 2011r. wynosiło [...] zł, saldo końcowe na dzień [...] sierpnia 2011r. wynosiło [...]zł, co nie zostało przez skarżącego wyjaśnione. Ponadto to z informacji skarżącego wynika, że razem z żoną posiadają służebność mieszkania, które w 2008r. podarowali synowi. W orzecznictwie przyjmuje się pogląd, iż w sytuacji gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych we własnym zakresie (por. postanowienie NSA z 08.04.2008r. I FZ 96/08, z 10.04.2008r. I FZ 142/08, z 01.07.2008r. I OZ/439/08). W kontekście oceny zasadności ubiegania się przez skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nazywanego często w doktrynie "prawem ubogich", przedłożone dokumenty i oświadczenia wskazują, iż sytuacja majątkowa strony umożliwia jej poniesienie kosztów wpisu sądowego bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Nie negując ponoszonych przez skarżącego wydatków służących zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych oraz leczenia, należy uznać, iż jest on w stanie, korzystając z pomocy syna lub też z pieniędzy ulokowanych na koncie żony, wygospodarować środki, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Należy także podkreślić, że koszty postępowania sądowego powinny być traktowane na równi z innymi niezbędnymi wydatkami strony. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 1 i § 3 – p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia