I SA/Po 610/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu w dniu 26 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usługa za miesiące od lutego do czerwca 2007 r. postanawia: oddalić wniosek. Wraz ze skargą na wskazaną w niniejszym postanowieniu decyzję ostateczną skarżący [...] złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację finansową. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Oświadczył, że od 2010 r. nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, w związku z powyższym nie składał za te lata zeznań podatkowych. Odpowiadając na wezwanie sądu skarżący przedłożył kserokopię oświadczenia z której wynika, że aktualnie nie posiada żadnych kont bankowych, nie posiada również pojazdów podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżący ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...] zł, przy czym [...] zł czynsz, ogrzewanie [...] zł, gaz [...] zł, energia elektryczna [...] zł, wyżywienie [...] zł, telefon komórkowy [...] zł, środki czystości [...] zł. Jednakże skarżący nie wyjaśnił z jakich środków koszty ponosi. Podał, że nie uzyskuje dodatkowych dochodów i nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Skarżący nie jest również zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Wynajmuje pokój o powierzchni [...] m2 w budynku położonym w [...], gmina [...]. Czynsz wynosi [...] zł miesięcznie. Skarżący podał, że nie posiada środków pieniężnych ze sprzedaży nieruchomości w 2007 r. za kwotę [...] zł. Środki pieniężne zostały przeznaczone na zobowiązania i wydane na bieżące utrzymanie. Skarżący podał, że są wobec niego prowadzone postępowania egzekucyjne. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim, lecz w dniu [...] czerwca 2005r. na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w [...] została orzeczona separacja Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek z uzasadnieniem, że na podstawie złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Wnioskodawca nie wyjaśnił przede wszystkim skąd pochodzą środki na miesięczne utrzymanie, a zatem nie wyjawił źródła finansowania ponoszonych przez niego wydatków. Nie wiadomo zatem czy skarżący posiada jakieś źródła dochodów, których we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zadeklarował lub czy posiada jeszcze jakieś oszczędności, których w ww. wniosku nie ujawnił. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Jego zdaniem udzielił on wyczerpujących odpowiedzi na temat jego sytuacji finansowej. Podatnik zarzucił, że w wezwaniu nie zadano mu pytania o otrzymane darowizny, tylko o dochody. Także w formularzu PPF nie było odpowiedniej rubryczki, żeby wskazać darowizny jako źródło utrzymania. Podkreślił, że darowizny nie są dochodem i nie podlegają jakiemukolwiek opodatkowaniu. Jego zdaniem nie miał on zatem obowiązku żeby je wykazywać. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Strony w myśl zasady (wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie . Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zakres ten określa strona we wniosku o udzielenie prawa pomocy, niemniej ostateczna decyzja w tej kwestii należy do sądu, który powinien kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd odnośnie ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W jego świetle rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 (orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej: "CBOSA"). Podstawą rozstrzygnięcia o zwolnieniu od kosztów sądowych nie mogą być zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania (a contrario art. 255 p.p.s.a.). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10, Lex nr 743829). Należy jeszcze raz podkreślić, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. W okolicznościach niniejszej sprawy sąd ustalił, że skarżący odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia wniosku, oświadczył, że nie posiada aktualnie żadnych kont bankowych, nie wskazał jednak czy w ciągu ostatnich sześciu miesięcy takowe posiadał i kiedy ewentualnie zostały one zamknięte. Skarżący wskazał, że nie posiada również pojazdów podlegających obowiązkowi rejestracji. Wynajmuje on pokój o powierzchni [...] m2 w budynku położonym w [...], gmina [...]. Nie wyjaśnił jednak dlaczego w takiej sytuacji podaje adres zamieszkania w [...]. Skarżący ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...] zł, w tym np. koszt telefonu komórkowego wynosi [...] zł miesięcznie. W sprzeciwie skarżący wyjaśnił, że ww. koszty ponosi dzięki darowiznom otrzymanym głównie od siostry. Nie wspomniał o nich w formularzu PPF, ponieważ nie znalazł w nim odpowiedniej rubryczki na takie dane. W tym miejscu należy zaznaczyć, że w formularzu pod poz. 9 należy wpisać inne dodatkowe informacje o stanie majątkowym, a pod poz. 11 inne dane, które składający uważa za istotne. Zdaniem sądu darowizny będące źródłem utrzymania strony są niewątpliwie istotnymi danymi o stanie majątkowym. Skarżący o darowiznach wspomina jednak dopiero na etapie wniesienia sprzeciwu. Jednak nawet wtedy nie wskazuje jaka była kwota tych darowizn i czy było to zdarzenie jednorazowe czy nie. Skarżący pomimo wezwania nie podał więc wszystkich źródeł dochodów. Tymczasem, jak należy sądzić na podstawie oświadczenia skarżącego , deklarowana pomoc rodziny to ponad [...] zł rocznie ([...] zł x 12). Zatem aktualny pozostaje obowiązek udokumentowania tego źródła przychodu poprzez złożenie odpisów rozliczeń podatkowych. Sąd zauważa, że skarżący pomimo wezwania nie wyjaśnił też, dlaczego nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, skoro jak twierdzi nie otrzymuje żadnego dochodu ani nie posiada oszczędności. Nie wyjaśnił tego także na etapie wniesienia sprzeciwu. Mimo wezwania nie udzielił także odpowiedzi na pytanie czy pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym. W opinii sądu niecelowe było ponowne wzywanie skarżącego o wyjaśnienie wątpliwych kwestii. Powyższe ustalenia faktyczne są zupełne, ponieważ oparte zostały na dowodach możliwych do pozyskania przez sąd i tych które skarżący zechciał dostarczyć. W tym postępowaniu sąd nie ma nieograniczonego obowiązku zbierania dowodów. W opinii sądu w ustalonym stanie faktycznym zachodziły podstawy do przyjęcia, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Nie bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżącego jest fakt reprezentowania go w postępowaniu sądowym, przez profesjonalnego pełnomocnika. Okoliczność ta sama w sobie przeczy bowiem dopuszczalności uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść opłat sądowych, gdyż albo już na ustanowienie adwokata wygospodarował pewne środki finansowe, albo też oceniając swoje możliwości finansowe liczył się z taką potrzebą w przyszłości. Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że oświadczenie skarżącego zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także pisemne wyjaśnienia, nie są wystarczające do dokonania obiektywnej oceny, że sytuacja materialna wnioskodawcy uzasadnia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Oświadczenie majątkowe skarżącego budzi wątpliwości i pomimo wezwania nie zostało poparte żadnymi dowodami. Również w sprzeciwie na postanowienie referendarza sądowego skarżący nie wykazał inicjatywy w zakresie dokładniejszego wyjaśnienia swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Sąd zatem stwierdza, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść nawet częściowo kosztów postępowania. Dlatego sąd na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.