I SA/Po 613/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna - Kubicka Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Protokolant: starszy sekretarz sądowy Agata Pasternak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 lutego 2022 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za utracone prawo własności nieruchomości oddala skargę. Starosta [...] decyzją z [...] lutego 2021 r., ustalił na rzecz Z. P. (dalej: "strona", "skarżący") odszkodowanie w kwocie [...]zł, za udział [...] części w utraconym prawie własności nieruchomości położonej w P. w rejonie ul. [...] i [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb M., arkusz mapy [...], działki nr: [...] i [...] (dawniej stanowiące działkę nr [...]), zapisane w KW nr [...], które z mocy prawa stały się własnością Miasta [...] oraz zobowiązał Prezydenta Miasta [...] do zapłaty ww. odszkodowania. Podstawę prawną decyzji stanowiły między innymi przepisy: art. 98 ust. 3, art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 5, art. 130, art. 130 ust. 1a i 2 i art. 134 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm., dalej: "u.g.n."). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na mocy decyzji Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 1997 r., o zatwierdzeniu podziału, z działki nr [...] własności A. i S. małż. P. , wydzielona pod komunikację została m.in. działka nr [...]. Powyższe nastąpiło zgodnie z decyzją Wydziału Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego Urzędu Miejskiego w P. nr [...] z dnia [...] kwietnia 1997 r. o warunkach zabudowy i zagospodarowania przedmiotowego terenu, którą z kolei wydano na podstawie miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego Miasta [...], zatwierdzonego Uchwałą nr [...] Rady Miejskiej [...] z dnia [...] grudnia 1994 r., z którego wynika, że działki będące przedmiotem podziału położone są na terenie zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej ekstensywnej. Integralną częścią ww. decyzji z dnia [...] kwietnia 1997 r. był plan zagospodarowania obejmujący m.in. działkę nr [...], przeznaczoną pod nowoprojektowany przebieg ulicy [...]. Decyzja ZGiKM [...] z dnia [...] czerwca 1997 r. stała się ostateczna w dniu 16 lipca 1997 r. Objęte nią działki nr [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu M. zapisane były w księdze wieczystej KW nr [...] na rzecz A. i S. małż. P. . Zgodnie z przedłożonym postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] czerwca 1994 r., sygn. akt: [...] Ns [...], spadek po zmarłej w dniu [...] maja 1992 r. S. P. nabyli mąż A. P. w [...] części oraz dzieci: W.P., Z.P. i D. P., po [...] części. Jak wynika z decyzji, spadkobiercy wyrazili zgodę na podział. Na podstawie późniejszych dokumentów tj. postanowienia Sądu Rejonowego w P., Wydział [...] Cywilny z dnia [...] grudnia 2005 r., sygn. akt: [...] Ns [...] stwierdzono, że spadek po zmarłym w dniu [...] czerwca 2003 r. A. P. nabyły jego dzieci: D. P., Z.. P. oraz W.. P., w [...] części każda z osób. Natomiast postanowieniem Sądu Rejonowego P. w P., Wydział [...] Cywilny z dnia [...] października 2015 r., sygn. akt: [...] Ns [...] stwierdzono, że spadek po zmarłym w dniu [...] lutego 2015 r. W. P. nabył w całości jego brat Z.. P.. Wobec powyższego osobami uprawnionymi w niniejszej sprawie były D. P. w [...] części oraz Z.. P. w [...] części. Jedyny wnioskodawca Z. P. przedstawił postanowienie Sądu Rejonowego P. w P., Wydział [...] Cywilny z dnia [...] czerwca 2014 r., sygn. akt: [...] Ns [...], w sprawie podziału majątku wspólnego małżeńskiego A. i S. małż. P. . Zgodnie z tym postanowieniem m.in. nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] z obrębu M. przyznana została na wyłączną własność W. P.. W przedmiotowej sprawie strony postępowania nie doszły do porozumienia w kwestii ustalenia wysokości odszkodowania za przejętą nieruchomość, o czym świadczy protokół z dnia [...] maja 2020 r. z rokowań pomiędzy Z. P. i pełnomocnikiem Zarządu Dróg Miejskich w P., zakończonym wynikiem negatywnym. Strony oświadczyły że Z. P. będzie wnioskował o ustalenie odszkodowania w trybie administracyjnym. W ocenie Starosty [...], w postanowieniu sądowym z dnia [...] czerwca 2014 r., sygn. akt [...] Ns [...] błędnie przyznano W. P. na własność działkę nr [...], która wiele lat wcześniej została nabyta z mocy prawa przez Miasto [...] w wyniku decyzji ZGiKM [...] z dnia [...] czerwca 1997 r. Spadkiem mogła zostać objęta nie własność przedmiotowej nieruchomości, ale roszczenie do Miasta [...] o wypłatę odszkodowania. Starosta [...] podkreślił jednak, że nie jest jednak organem właściwym w sprawie sprostowania treści omawianego postanowienia, natomiast wnioskodawca Z. P. do dnia wydania przedmiotowej decyzji również takiego nie przedłożył. W związku z tym ustalenie odszkodowania nastąpić mogło w stosunku do jego udziału wynoszącego [...] części. Organ orzekający nie znalazł podstaw do kwestionowania operatu szacunkowego sporządzonego dnia [...] grudnia 2020 r. przez rzeczoznawcę majątkowego K. L., ponieważ uznał, że jest on zgodny z obowiązującymi przepisami prawa. Wskazał przy tym, ze analiza rynku transakcji nieruchomości, jaka została przedstawiona przez autora ww. operatu szacunkowego na potrzeby wyceny przedmiotowych działek stosownie do § 36 rozporządzenia, odpowiada zastosowanej interpretacji przepisów prawa. Zdaniem Starosty ustalona kwota odszkodowania odzwierciedlająca realną wartość utraconych działek, na podstawie wyceny ww. biegłego jest w pełni zasadna i została ustalona w oparciu o obiektywne kryteria. Kwota ta w pełni rekompensuje byłemu właścicielowi szkodę jaką poniósł na skutek utraty prawa własności ww. działki na rzecz Miasta [...]. Pismem z dnia [...] marca 2020 r. Z. P. złożył odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej błąd w ustaleniach faktycznych oraz naruszenie art. 98 ust. 2 u.g.n. Z. P. podniósł, że powinien otrzymać odszkodowanie za całość prawa własności ww. nieruchomości, a nie tylko za udział wynoszący [...] części w tym prawie, ponieważ jest spadkobiercą W. P., któremu na skutek działu spadku po S. i A. P. zostało przyznane prawo własności całej działki nr [...]. Wojewoda decyzją z [...] czerwca 2021 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem organu odwoławczego Z. P., przysługuje udział w wysokości [...] w utraconym prawie własności spornej nieruchomości, ponieważ nieruchomość ta na dzień ostateczności decyzji podziałowej tj. [...] lipca 1997 r. stanowiła własność A. P. oraz spadkobierców S. P., zatem nie stanowiła wyłącznej własności Z. P.. Późniejszy dział spadku i podział majątku wspólnego małżeńskiego S. i A. P., dokonany w drodze postanowienia Sądu Rejonowego P. w P. [...] Wydział Cywilny z [...] czerwca 2014 r. sygn. akt [...] Ns [...], na mocy którego W. P. otrzymał na wyłączną własność nieruchomość gruntową, pozostaje w ocenie organu bez wpływu na niniejsze postępowanie odszkodowawcze. Wyjaśnił przy tym, że działka nr [...] z dniem ostateczności decyzji podziałowej tj. [...] lipca 1997 r. przeszła z mocy prawa na rzecz Miasta [...], zatem późniejsze rozporządzenie prawem własności ww. działki dokonane w 2014 r. przez rodzinę P. jest bezskuteczne. Dla ustalenia odszkodowania nie jest przy tym istotne uprzednie odzwierciedlenie stanu prawnego nieruchomości w księdze wieczystej. Obowiązek ujawnienia w księdze wieczystej praw gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa do działek gruntu wydzielonych pod drogę publiczną statuuje odrębnie przepis art. 98 ust. 2 u.g.n., jako skutek, konsekwencja ostatecznej decyzji zatwierdzającej podział. Jednak realizacja tego obowiązku nie warunkuje ustalenia odszkodowania, które jest jedynie wynikiem podziału nieruchomości celem wydzielenia działki pod drogę publiczną. Pismem z dnia [...] lipca 2020 r. skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej błąd w ustaleniach faktycznych oraz naruszenie art. 98 § 2 u.g.n. i art. 35 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez orzeczenie o odszkodowaniu na jego rzecz dodatkowo kwoty [...]zł za wywłaszczenie nieruchomości stanowiącej działki gruntu nr [...] i [...] (poprzednio [...]), stanowiącej całość odszkodowania. W ocenie skarżącego nie jest prawdą, że Miasto [...] przejęło sporną działkę w 1997 r., ponieważ prawo własności zostało ujawnione dopiero w 2017 r. Skarżący podkreślił, że w ramach postępowania działowego, Sąd dokonał wzajemnych rozliczeń pomiędzy D. P., W. P. i Z. P., który to podział uwzględniał własność i wartość działki nr [...]. Zdaniem skarżącego skoro takie wzajemne rozliczenia zostały prawomocnie dokonane przez Sąd, to w niniejszym postępowaniu uprawnionym do otrzymania w całości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość jest wyłącznie skarżący. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Spór sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy skarżący powinien otrzymać odszkodowanie za udział [...] części nieruchomości, czy za całość tej nieruchomości, z uwagi na dokonany dział spadku. Zgodnie z art. 98 u.g.n. działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe – z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne (ust. 1). Właściwy organ składa wniosek o ujawnienie w księdze wieczystej praw gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa do działek gruntu wydzielonych pod drogi publiczne lub pod poszerzenie istniejących dróg publicznych, a podstawą wpisu tych praw do księgi wieczystej jest ostateczna decyzja zatwierdzająca podział (ust. 2). Za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości (ust. 3). Należy zaznaczyć, że decyzja podziałowa nie została jednak wydana na podstawie art. 98 ust. 1 u.g.n., ale w stanie prawnym, obowiązującym jeszcze przed wejściem w życie ww. ustawy, tj. na podstawie art. 10 ust. 3 obowiązującej poprzednio ustawy z 1985 r. Co do zasady dopuszczalne jest wydanie decyzji ustalającej wysokość odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. za nieruchomości przejęte na rzecz Skarbu Państwa pod rządami ustaw wywłaszczeniowych wcześniejszych niż ustawa o gospodarce nieruchomościami (m.in. wyrok NSA z 6 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1091/08, LEX nr 552271; wyrok WSA w Krakowie z 24 października 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 1077/11, LEX nr 1152736; wyrok WSA w Lublinie z 23 października 2008 r., sygn. akt II SA/Lu 591/08; LEX nr 499879), ze względu na obowiązywanie zasady, zgodnie z którą każda nowa ustawa obejmuje istniejące w chwili wejścia jej w życie stany faktyczne, a więc takie sytuacje, które powstały jeszcze przed wejściem w życie nowej regulacji. Zgodnie z art. 233 u.g.n. sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. Przepisy u.g.n. przewidują, że wywłaszczenie nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw (art. 128 u.g.n.). W sytuacji zatem, gdy doszło do wywłaszczenia, a nie zostało ustalone odszkodowanie, podstawą do jego ustalenia jest art. 128 u.g.n., a przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. przyznaje jedynie staroście kompetencję do wydania odrębnej decyzji o odszkodowaniu, co stanowi odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 129 ust. 1 u.g.n., zgodnie z którą odszkodowanie ustalane jest w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że art. 10 ustawy z 1985 r. stanowił, że podział nieruchomości może nastąpić, jeżeli jest zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego (art. 10 ust. 1); podział nieruchomości następuje na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej, zatwierdzającej projekt podziału (art. 10 ust. 3) a grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej na wniosek właściciela podziałem przechodzą na własność gminy z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości (art. 10 ust. 5). Z obu przytoczonych regulacji prawnych, czyli obowiązującego w dniu wydania decyzji podziałowej art. 10 ust. 5 ustawy z 1985 r. i obowiązującego w dniu wniesienia wniosków o odszkodowanie i w dniu rozstrzygania sprawy art. 98 ust. 3 u.g.n., wynika że odszkodowanie przysługiwało (przysługuje) wyłącznie za grunty (działki gruntu) wydzielone z nieruchomości w wyniku podziału dokonanego na wniosek właściciela pod ulicę (drogę publiczną) przechodzące odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa (z mocy prawa na własność Państwa) z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna lub orzeczenie o podziale prawomocne. W związku z powyższymi regulacjami, można stwierdzić, że kwestią warunkującą prawo właściciela nieruchomości do uzyskania odszkodowania jest uprzednie przejście prawa własności części wydzielonej nieruchomości na rzecz jednostki samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa. Tytułem do ustalenia i wypłaty odszkodowania jest więc ostateczna decyzja zatwierdzająca podział lub prawomocne orzeczenie o podziale. Dla ustalenia odszkodowania nie jest przy tym istotne uprzednie odzwierciedlenie stanu prawnego nieruchomości w księdze wieczystej. Obowiązek ujawnienia w księdze wieczystej praw gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa do działek gruntu wydzielonych pod drogę publiczną statuuje odrębnie przepis art. 98 ust. 2 u.g.n., jako skutek, konsekwencję ostatecznej decyzji zatwierdzającej podział. Jednakże realizacja tego obowiązku nie warunkuje ustalenia odszkodowania, które jest jedynie wynikiem podziału nieruchomości celem wydzielenia działki pod drogę publiczną. Takie stanowisko zostało wyrażone między innymi w wyrokach NSA: z 30 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1113/20, z 23 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1809/17. Ustawa o gospodarce nieruchomościami określając zasady podziału nieruchomości przewiduje podział ewidencyjny i podział prawny nieruchomości. Celem podziału ewidencyjnego jest wyodrębnienie w ramach jednej nieruchomości większej ilości działek gruntu, a także nadanie im numerów ewidencyjnych. Podział ewidencyjny służy następnie dokonaniu podziału prawnego lub wieczystoksięgowego. W wyniku takiego podziału geodezyjnego nowo powstałe działki stają się odrębnymi nieruchomościami. Jak stanowi art. 96 ust.1 u.g.n. podziału nieruchomości dokonuje się na podstawie decyzji wójta, burmistrza albo prezydenta miasta zatwierdzającej podział. W chwili gdy decyzja zatwierdzająca podział staje się ostateczna następuje podział nieruchomości. Niewątpliwie sam podział ewidencyjny nie skutkuje zmianą stanu własnościowego nieruchomości, a jedynie jej stanu ewidencyjnego (oznaczenie numerami nowo wydzielonych działek gruntu i ukształtowanie granic działek wydzielonych). Inna sytuacja ma miejsce w przypadku podziału nieruchomości, o którym mowa w art. 98 ust.1 u.g.n., a który "stanowi podział prawny nieruchomości akcesoryjnie związany z dokonywaniem podziału ewidencyjnego na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego części nieruchomości" (por. M. Wolanin. Podziały i scalenia nieruchomości. C.H. Beck Warszawa 2011 r., s.39). Wraz z podziałem ewidencyjnym, wydzieleniem działki gruntu pod drogę publiczną, następuje jednocześnie zmiana właściciela tej nieruchomości z mocy prawa. Z uzasadnienia decyzji podziałowej z dnia [...] czerwca 1997 r. wynika, że jest ona zgodna z miejscowym planem ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta [...] zatwierdzonego Uchwałą [...] Rady Miejskiej [...] z dnia [...] grudnia 1994 r., z którego wynika m.in., że działka [...] przeznaczona jest pod nowo projektowany przebieg ulicy [...]. W świetle powyższego należało zgodzić się z organem, że działka nr [...] przeszła z mocy prawa na własność Miasta [...] z dniem ostateczności decyzji podziałowej tj. z dniem 16 lipca 1997 r. W związku z tym po stronie jej dotychczasowych właścicieli powstało roszczenie o odszkodowanie. Podkreślić należy, że objęte decyzją działki nr [...] i nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu M. zapisane były w księdze wieczystej KW nr [...] na rzecz A. i S. małż. P.. Spadek po zmarłej w dniu [...] maja 1992 r. S. P. nabyli mąż A. P. w [...] części oraz dzieci: W. P., Z.P. i D. P., po [...] części. Natomiast spadek po zmarłym w dniu [...] czerwca 2003 r. A. P. nabyły jego dzieci: D.P., Z.. P. oraz W. P., w [...] części każda z osób. Zaś spadek po zmarłym w dniu [...] lutego 2015 r. W. P. nabył w całości jego brat Z. P.. Wobec powyższego osobami uprawnionymi w niniejszej sprawie byli D. P. w [...] części oraz Z. P. w [...] części. Skarżący uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, powołał się na postanowienie Sądu Rejonowego P. w P., Wydział [...] Cywilny z dnia [...] czerwca 2014 r., sygn. akt [...] Ns [...] w sprawie podziału majątku wspólnego małżeńskiego A. i S. małż. P.. Zgodnie z nim m.in. nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] z obrębu M. przyznana została na wyłączną własność Z. P.. Odnosząc się do powyższej okoliczności, przede wszystkim wskazać należy na ogólną zasadę nemo plus iuris in alium transfere potest quam ipse habet (nikt nie może przenieść na drugą osobę więcej praw, niż sam posiada). Skoro bowiem decyzja ZGiKM [...] z dnia [...] czerwca 1997 r. zatwierdzająca projekt podziału, w wyniku którego powstała m.in. działka o nr [...] przeznaczona pod nowo projektowany przebieg ulicy [...] - stała się ostateczna z dniem 16 lipca 1997 r., to z tym też dniem własność tych działek przeszła na Miasto [...]. W tej sytuacji działem spadku i podziałem majątku wspólnego po S. P. i A. P. dokonanym w dniu [...] czerwca 2014 r. nie mogła zostać objęta sporna działka, gdyż nie wchodziła ona w skład spadku. Z uwagi na uprzednie wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości, w skład spadku wchodziła zaś wynikająca z tego wierzytelność z tytułu odszkodowania. Skarżący nie wykazał jednak dotychczas, aby w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do przelewu wierzytelności z tytułu odszkodowania za utratę własności działki [...]. Skarżący nie przedłożył również sprostowania postanowienia Sądu Rejonowego P. w P. z dnia [...] czerwca 2014 r., zgodnie z którym nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] z obrębu M. przyznana została na wyłączną własność Z. P.. W tym miejscu zauważyć należy także, że skarżący wiedział, że działka [...] nie wchodzi w skład spadku po S. i A. P., skoro sam wyraził zgodę na podział nieruchomości, w wyniku którego została ona wydzielona pod drogę. Zasadnie zatem organy uznały, że skarżącemu przysługuje udział w wysokości [...] w utraconym prawie własności nieruchomości oznaczonej dawniej jako działka nr [...] (obecnie działki nr [...] i [...]), ponieważ nieruchomość ta na dzień ostateczności decyzji podziałowej tj. 16 lipca 1997 r., stanowiła własność A. P. oraz spadkobierców S. P., zatem nie stanowiła wyłącznej własności Z. P.. Późniejszy dział spadku i podział majątku wspólnego małżeńskiego S. i A. P., dokonany w drodze postanowienia Sądu Rejonowego P. w P. [...] Wydział Cywilny z [...] czerwca 2014 r. sygn. akt [...] Ns [...], na mocy którego Z. P. otrzymał na wyłączną własność nieruchomość gruntową oznaczoną jako działka nr [...], pozostaje bez wpływu na przedmiotowe postępowanie odszkodowawcze. Sąd nie dopatrzył się żadnych naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W szczególności, jakichkolwiek wątpliwości nie budził operat szacunkowy, będący podstawą ustalenia wysokości odszkodowania. Pomimo niekwestionowania tego operatu przez skarżącego, organ dokonał jego analizy pod kątem zgodności z obowiązującymi przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.). Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), oddalił skargę.