I SA/Po 64/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 kwietnia 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności jako byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za luty, czerwiec, lipiec i wrzesień 2012 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2018 r. referendarz odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazano, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania w sprawie, jak również opłacić pełnomocnika z wyboru. Wyjaśniła, że sprawa jest dla niej zawiła i skomplikowana i nie poradzi sobie sama w postępowaniu przed Sądem. Skarżąca podała, że jedynym jej dochodem jest emerytura z KRUS, która jest zajęta przez komornika. Do wypłaty po potrąceniach pozostaje jej kwota [...]zł, która wystarcza jedynie na skromne utrzymanie i pokrycie kosztów leczenia. Skarżąca wskazała, że choruje przewlekle i podała na co choruje. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem. Wnioskodawczyni podała, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, małżonek również nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności oraz wartościowych przedmiotów. Skarżąca podała, że małżonek również ma zajętą emeryturę przez komornika. Wnioskodawczyni oświadczyła, że dochód jej z tytułu emerytury wynosi [...] zł netto, dochód męża [...] zł netto. Wnioskodawczyni podała, że zobowiązania i stałe wydatki wynoszą: czynsz najmu [...] zł, prąd [...] zł, woda [...] zł, wywóz śmieci [...] zł, kanalizacja [...] zł, gaz (butla) [...] zł, telefon ok. [...] zł lekarstwa [...] zł, na dojazdy do lekarza, (zakup paliwa i opłacenie kierowcy) ok. [...] zł, pozostałe wydatki: zakup żywności, odzież, artykuły higieniczne. Na wezwanie z [...] lutego 2018 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z [...] marca 2018 r. oświadczyła, że jedynym jej źródłem utrzymania jest emerytura z KRUS w kwocie netto [...] zł, jedynym źródłem utrzymania męża jest emerytura z KRUS w kwocie [...]zł netto, skarżąca i jej mąż nie podejmują żadnych prac i nie prowadzą działalności gospodarczej. Wnioskodawczyni podała, że ona i jej mąż nie mają żadnych rachunków bankowych, lokat bankowych i kart kredytowych. Skarżąca podała, że nie mają żadnych samochodów i nie użytkują żadnych pojazdów mechanicznych. Wnioskodawczyni podała, że ona i jej mąż nie mają i nie mieli żadnych oszczędności ani przedmiotów (w tym pojazdów mechanicznych) o wartości powyżej 5.000 zł. Skarżąca wskazała, że razem z mężem mieszka w domu stanowiącym własność jej córki i zięcia, w tym domu wynajmują pokój z kuchnią i łazienką o pow. ok. [...] m2, czynsz najmu wynosi [...] zł miesięcznie. Do pisma załączyła: oświadczenie córki z [...] marca 2018 r., roczne obliczenia podatku za 2016 r., wezwanie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z [...] lutego 2018 r. do dokonywania potrąceń z renty lub emerytury, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z [...] stycznia 2018 r., pisma Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w K.. Mimo wezwania do uzupełnienia wniosku skarżąca nie wyjaśniła natomiast czy ona i jej mąż posiadali nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości) – punkt 8 wezwania z [...] lutego 2018 r. Pismem z dnia [...] marca 2018 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. podanie czy skarżąca i jej mąż posiadali nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), jeżeli tak to czy darowali te nieruchomości, jeżeli tak to komu i kiedy (odpisy umów), czy sprzedali te nieruchomości, jeżeli tak to kiedy i za jaką kwotę, czy posiadają środki ze sprzedaży nieruchomości, jeżeli nie to dlaczego, 2. w sytuacji gdy skarżąca i jej mąż darowali nieruchomości należy podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu osoby, którym darowali te nieruchomości uzyskują miesięczne dochody, czy osoby te posiadają inne nieruchomości, jeżeli tak to jakie, jaka jest ich szacunkowa wartość, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, oszczędności, papiery wartościowe, udziały w spółkach, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa), należy złożyć zeznania roczne podatkowe za 2016 i 2017 r. złożone przez te osoby, podać koszty miesięcznego utrzymania tych osób. Pismo doręczono skarżącej w dniu [...] marca 2018 r., tymczasem skarżąca do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie odpowiedziała na w/w wezwanie. Uzasadniając rozstrzygnięcie referendarz wskazał, że skarżąca nie wykazała przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca nie wyjaśniła zatem swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, na którą wpływ mogą mieć również inne osoby. W ustawowym terminie skarżąca, złożyła sprzeciw, w którym wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu sprzeciwu zaznaczyła, iż referendarz sądowy zarzucił jej, że nie udzieliła odpowiedzi na pytanie o posiadanie nieruchomości i jej przekazanie drogą darowizny, co w ocenie referendarza dyskwalifikuje ją z uzyskania prawa pomocy. Wyjaśniła, że gdyby jej sytuacja materialna była lepsza i pozwalałaby na obronę jej praw to nie występowałaby o przyznanie prawa pomocy tylko we własnym zakresie ustanowiłaby adwokata (k. 52 - 53 akt sąd.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 P.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis). Rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy, w badanej sprawie należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy, na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie, z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 3 czerwca 2014 r. o sygn. akt II FZ 711/14 - orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Odnosząc powyższe rozważania do realiów sprawy należy wskazać, że oświadczenie zawarte we wniosku skarżącej nie było wystarczające dla precyzyjnego ustalenia sytuacji majątkowej i finansowej. Zasadnie zatem referendarz sądowy kierując się dyspozycją art. 255 P.p.s.a., dwukrotnie wezwał skarżącą do przedłożenia dokumentów pozwalających na bardziej wnikliwą ocenę sytuacji majątkowej i finansowej (pismo z [...] lutego 2018 r. – k. 27 akt sąd. i pismo z [...] marca 2018 r. – 42 akt sąd.). Mimo dwukrotnego wezwania skarżąca nie wyjaśniła czy ona i jej mąż posiadali nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), jeżeli tak to czy darowali te nieruchomości, jeżeli tak to komu i kiedy. Co istotne również w sprzeciwie skarżąca nie ustosunkowała się do powyższych kwestii. W ocenie Sądu zasadnie referendarz stwierdził, że skarżąca nie wykazała przesłanek do przyznania prawa pomocy. Skoro skarżąca i jej mąż otrzymują świadczenia z KRUS i pracowali w gospodarstwie rolnym, należało zatem ustalić, czy wnioskodawczyni i jej małżonek posiadali nieruchomości, w tym gospodarstwo rolne, jeżeli tak to czy darowali te nieruchomości. W sytuacji gdyby darowali nieruchomości należało ustalić jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa osób obdarowanych. Trafnie referendarz wywiódł, powołując orzecznictwo sądowe oraz art. 897 zd. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r., poz. 459 ze zm.), że w sytuacji, gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania we własnym zakresie. Zaznaczyć należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, postanowienie NSA z 27 lutego 2012 r. sygn. akt II FZ 128/12). Ponadto brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Wobec powyższego niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja skarżącej nie pozwala na pokrycie kosztów postępowania. W kontekście poczynionych wyżej rozważań Sąd stwierdza, że referendarz w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo wywiódł, że skarżąca nie wykazała, aby w jej przypadku ziściły się przesłanki do zastosowania normy zawartej w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.