I SA/Po 703/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 października 2018 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. w O. w likwidacji na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2018 r., Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości należności z tytułu pobranego a niewpłaconego podatku dochodowego od osób fizycznych za m-ce: grudzień 2013 r., maj – grudzień 2014 r. i za styczeń, czerwiec, lipiec 2015 r., a także pobranego a niewpłaconego zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za październik 2013 r. oraz marzec, czerwiec, lipiec, wrzesień, październik i listopad 2014 r. oraz orzekającej o odpowiedzialności podatkowej płatnika w tym zakresie postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] października 2018 , starszy referendarz sądowy WSA w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy Z. w likwidacji w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej wskazaną w sentencji. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że na podstawie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz uzyskanych informacji ustalono, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy (według bilansu na ostatni rok) [...] zł, wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu (-) [...] zł. Spółka nie posiada rachunku bankowego. Spółka na wezwanie Sądu, uzasadniając wniosek, podała, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi, albowiem znajduje się w likwidacji i zmierza do ustania jej bytu i wykreślenia z KRS. Skarżąca nie uzyskuje dochodów, gdyż działania spółki ukierunkowane są na zakończenie bieżących interesów spółki, wypełnienie zobowiązań i upłynnienie majątku spółki. Nie może zaciągać żadnych nowych zobowiązań, a tym samym pozyskać dochodów. Nie posiada rachunków bankowych oraz wierzytelności, z których mogłaby uiścić wpis od skargi. Nadto nie jest w stanie pozyskać owych należności. Na wezwanie z dnia [...] września 2018 r. skarżąca podała, że obecnie nie prowadzi żadnej działalności. Ponadto nie ma raportów kasowych, nie zatrudnia pracowników, nie ma deklaracji [...] Nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem siedziby, kosztów obsługi księgowej, obsługi prawnej, opłat pocztowych i innych kosztów. Udziałowcami spółki są J. P. i T. P.. Skarżąca podała, że nie zwróciła się do udziałowców spółki z żądaniem uiszczenia dopłat, czy udzielenia pożyczki i nie otrzymała pożyczek od udziałowców spółki. Wskazała, że nie posiada rachunków bankowych od 2015 r. Do pisma załączyła wyciągi z rachunku bankowego udziałowca T. P. za okres od [...] grudnia 2017 r. do [...] września 2018 r., bilanse spółki na dzień [...] grudnia 2016 i 2017 r., rachunki zysków i strat za okres od [...] stycznia 2016 r. do [...] grudnia 2016 r. i od [...] stycznia 2017 r. do [...] grudnia 2017 r., zeznania roczne podatkowe za 2016 i 2017 r. złożone przez udziałowców spółki. Na wezwanie Sądu Skarżąca nie załączyła odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2016 i 2017 r. sporządzonych przez spółkę. W ocenie referendarza sądowego, biorąc pod uwagę złożone oświadczenia i dokumenty, skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W rozpatrywanej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako "P.p.s.a.") skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych dokumentów, nie podała też, jaka jest sytuacja majątkowa udziałowców spółki. W terminowo wniesionym sprzeciwie skarżąca zakwestionowała ustalenia referendarza, podnosząc, że w toku niniejszego postępowania wykazała, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zaznaczyła, że w treści uzasadnienia wniosku wykazała, iż znajduje się w likwidacji i nie osiąga dochodów z działalności. Ponadto nieprawidłowe są ustalenie dotyczące wykazania przez spółkę, jaka jest sytuacja majątkowa udziałowców spółki, tym bardziej, że skarżąca przedłożyła zeznania roczne podatkowe za rok 2016 i 2017 sporządzone przez jej udziałowców. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowy przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Ocenie Sądu podlegają okoliczności, jakie były znane referendarzowi w dacie podejmowania rozstrzygnięcia, co do zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od tej ogólnej zasady stanowi art. 243 § 1 P.p.s.a., w świetle którego prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jak wynika przy tym z art. 244 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustawodawca wskazał zarazem w art. 245 § 1 P.p.s.a., że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z art. 245 § 2 P.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a. przewiduje, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zgodnie z art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie stronie prawa pomocy wymaga wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy jako formy pomocy publicznej może być stosowana jedynie wobec takich osób, które rzeczywiście w okresie, w jakim następuje wniesienie i rozpatrzenie skargi, pozbawione są środków utrzymania bądź których środki na ten cel są bardzo ograniczone. Przez brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych należy rozumieć brak realnych szans na pozyskanie środków służących sfinansowaniu kosztów postępowania sądowego, wskutek czego ograniczona zostaje, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, możność realizacji prawa do sądu. Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy musi znajdować usprawiedliwienie w całej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. To właśnie na skutek wskazanych przez skarżącego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, przy czym art. 255 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 06 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2011 r., II OZ 504/11, Baza NSA). Oceniając zasadność wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony, interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej, interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie należy podkreślić, że to stronę skarżącą obciąża obowiązek wykazania w niebudzący wątpliwości sposób przesłanek warunkujących możliwość przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Należy zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1526/13, Baza NSA). W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia referendarz trafnie wskazał, że skarżąca mimo wezwania nie odpowiedziała w pełni na postawione w nim pytania. Pomimo dwukrotnego wezwania, a także na etapie sprzeciwu, nie złożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych Spółki za 2016 i 2017 r. Załączyła jedynie zeznania roczne podatkowe za 2016 i 2017 r. sporządzone przez jej udziałowców. Załączyła bilanse na dzień [...] grudnia 2016r. i [...] grudnia 2017 r. oraz rachunki zysków i strat za 2016 i 2017 r., nie załączyła natomiast wprowadzeń do sprawozdania finansowego oraz dodatkowych informacji i objaśnień za 2016 r., jak i za 2017 r. Podała, że nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem siedziby, kosztów obsługi księgowej, obsługi prawnej, opłat pocztowych i innych koszty, jednakże nie wiadomo kto ww. koszty ponosi. Skarżąca podała natomiast, że nie występowała do udziałowców spółki z żądaniem uiszczenia dopłat czy pożyczek z uwagi na okoliczność, że osoby te nie dysponują środkami kasowymi, które mogłyby zostać przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych w sprawie. Jednakże z załączonych przez spółkę zeznań rocznych podatkowych wynika, że udziałowiec spółki T. P. w 2016 r. prowadził działalność gospodarczą, z tego tytułu uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i uzyskał dochód w wysokości [...] zł, drugi udziałowiec J. P. z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskała dochód w wysokości [...] zł, z tytułu działalności wykonywanej osobiście uzyskała dochód w wysokości [...] zł, w 2017 r. T. P. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł i uzyskał dochód w wysokości [...] zł, J. P. z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskała dochód w wysokości [...] zł. Z załączonego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że T. P. od stycznia 2018 r. otrzymuje wynagrodzenie z "[...] Sp. z o.o., z którego w zasadzie w całości spłaca raty kredytów. Jednakże wbrew twierdzeniem strony nie wyjaśniła ona, w jakiej wysokości i z jakiego tytułu udziałowcy spółki uzyskują obecnie miesięczne dochody, czy posiadają nieruchomości, czy posiadają oszczędności, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe (np. udziały w spółkach), wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżąca mimo wezwania nie wskazała zatem jaka jest sytuacja majątkowa udziałowców spółki, podała jedynie, że nie zwróciła się do udziałowców z żądaniem uiszczenia dopłat, które zostałyby przeznaczone na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi, który w przedmiotowej sprawie wynosi: [...],- zł wpis stosunkowy i [...] zł wpis stały. Tym samym należy zgodzić się z referendarzem, że spółka odpowiedziała częściowo na wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Brak pełnej odpowiedzi na wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy i nieuzupełnienie ich na etapie sprzeciwu uniemożliwia dokonanie pełnej i rzetelnej oceny, czy skarżąca spółka jest w stanie ponieść wpis sądowy od skargi czy to całości, czy chociażby w jakiejkolwiek części. Powyższe informacje należy uznać za nieodzowne przy ustalaniu rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych spółki. Ponadto Sąd w pełni podziela stanowisko referendarza sądowego o możliwości dokonania dopłat przez udziałowców Spółki. Przepis art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1578) przewiduje możliwość zobowiązania wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jest to o tyle uzasadnione, że to wspólnicy czerpią zyski z działalności spółki, zatem mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, która może być przeznaczona na koszty sądowe. Zwolnienie od kosztów sądowych skarżącą stronę oznacza, że koszty te poniesie Skarb Państwa, dlatego tak istotne jest jednoznaczne ustalenie stanu majątkowego spółki oraz sytuacji finansowej wspólników. W kontekście poczynionych wyżej rozważań Sąd stwierdza, że referendarz w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo wywiódł, że skarżąca nie wykazała, aby w jej przypadku ziściły się przesłanki do zastosowania normy zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.