I SA/Po 760/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi Miasta [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę Starosta [...] wydaną w wyniku powtórnego rozpoznania sprawy decyzją z [...] lipca 2021 r., nr [...] (sprostowaną następnie postanowieniem z [...] lipca 2021 r.): 1) orzekł o zwrocie na rzecz D. Ł. części nieruchomości położonej w [...] w rejonie ul. [...], zapisanej w KW nr [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...] cz., arkusz mapy [...], obręb [...] P. , oznaczonej na mapie z projektem podziału, stanowiącej załącznik do decyzji, jako: działka nr [...] o powierzchni [...] m2; 2) orzekł o zwrocie na rzecz D.Ł. części nieruchomości położonej w P. w rejonie ul. [...], zapisanej w KW [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...] cz., arkusz mapy [...], obręb [...] P., oznaczonej na mapie z projektem podziału, stanowiącej załącznik do decyzji, jako: działka nr [...] o powierzchni [...] m2; 3) zatwierdził podział nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...] P., położonej w Poznaniu w rejonie ul. [...], zapisanej w KW [...], stanowiącej własność Poznania, na działki: nr [...] o powierzchni [...] m2, nr [...] o powierzchni [...] m2 i nr [...] o powierzchni [...] m2, zgodnie z mapą z projektem podziału, stanowiącą załącznik do decyzji; 4) zatwierdził podział nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...] K. , położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w KW [...], stanowiącej własność D. Ł. na działki: nr [...] o powierzchni [...] m2, nr [...] o powierzchni [...] m2, zgodnie z mapą z projektem podziału, stanowiącą załącznik do decyzji; 5) zobowiązał D. Ł. do zwrotu na rzecz Miasta [...] części nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], zapisanej w KW [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: działka nr [...] cz., arkusz mapy [...], obręb [...] K., oznaczonej na mapie z projektem podziału, stanowiącej załącznik do decyzji, jako: działka nr [...] o powierzchni [...] m2; 6) zobowiązał D. Ł. do zwrotu na rzecz Miasta [...] kwoty [...]zł czyli należności określonych w art. 140 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm. – dalej w skrócie: "u.g.n."); 7) zobowiązał Miasto [...] do zapłaty na rzecz D.Ł. jednorazowo w terminie czternastu dni od dnia, w którym decyzja stanie się wykonalna, na rachunek wskazany kwoty [...]zł stanowiącej: a) zwaloryzowaną kwotę części dopłaty pieniężnej (proporcjonalną do wielkości części zwróconej nieruchomości zamiennej) uiszczoną przez D. Ł. z tytułu różnicy wartości nieruchomości zamiennej i wywłaszczonej; b) dopłatę pieniężną (określoną w art. 140 ust. 5 u.g.n.), stanowiącą kwotę równą różnicy wartości części zwróconej nieruchomości zamiennej. Decyzja jest kolejnym rozstrzygnięciem w sprawie. Wojewoda decyzją z [...] lutego 2019 r., znak [...] uchylił poprzednią decyzję Starosty [...], tj. decyzję z [...] czerwca 2017 r., znak [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Zaznaczono, że prawidłowość ustaleń co do istnienia przesłanki do zwrotu nieruchomości została potwierdzona decyzjami Wojewody oraz wyrokiem WSA w Poznaniu z [...] listopada 2018 r., II SA/Po [...] Podkreślono również, że w przeszłości prowadzono przed organem pierwszej instancji postępowanie o zwrot nieruchomości stanowiącej część tej samej nieruchomości, zakończone decyzją z [...] czerwca 2010 r., znak [...] orzekającą m. in. o zwrocie na rzecz D.Ł. nieruchomości stanowiących działki nr [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu P.. Wskazano również na decyzję Wojewody z [...] stycznia 2011 r., znak [...], wyrok WSA w Poznaniu z [...] czerwca 2011 r., II SA/Po [...] i decyzję Wojewody z [...] lutego 2012 r., znak [...] zmieniające decyzję Starosty [...] w kwestii odszkodowania koniecznego do zwrotu, w tym dopłaty pieniężnej na rzecz wnioskodawczyni. Zatem kwestia przesłanek do zwrotu nieruchomości została przesadzona. Uchylenie decyzji ma na celu dokonanie analizy elementów infrastruktury podziemnej, a także kwestię tzw. trójkąta widoczności. Na podstawie dokumentów archiwalnych ustalono, że części nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot zostały nabyte przez Skarb Państwa na podstawie odrębnych aktów notarialnych. Aktem notarialnym z [...] grudnia 1984 r., rep. [...]. [...] zawartym w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z nr 18/61 poz. 94) dokonano zamiany w ten sposób, że Skarb Państwa nabył działkę nr [...] z nieruchomości zapisanej w KW nr [...] o powierzchni [...] m2, położoną w P., natomiast D.Ł. nabyła w użytkowanie wieczyste na 99 lat, tj. do [...] grudnia 2083 r. działkę nr [...] o powierzchni [...] m2, stanowiącą nieruchomość zapisaną w KW nr [...]. Powyższe nastąpiło w oparciu o decyzję Wojewódzkiego Zarządu Rozbudowy Miast i Osiedli w P. - Biura Planowania Przestrzennego, o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z [...] lutego 1981 r., nr [...], a także decyzję Urzędu Wojewódzkiego w [...] Zarządu Gospodarki Terenami z [...] października 1984 r., nr [...] i z [...] czerwca 1984 r., znak [...] orzekających o odstąpieniu na rzecz D.Ł. w użytkowanie wieczyste działki nr [...]. Zaznaczono również, że wskazana ostatnio osoba dokonała wpłaty kwoty [...]zł, stanowiącej różnicę wartości działki nabywanej, jednocześnie opłacając zaległości w Wydziale Finansowym na rzecz Skarbu Państwa w kwocie [...]zł. Następnie aktem notarialnym z [...] lipca 1988 r., rep. [...]. nr [...] zawartym w czasie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1991 r., nr 30, poz. [...] ze zm.) Skarb Państwa nabył od D.Ł. nieruchomość położoną w P. , oznaczoną jako: obręb P., działka nr [...] o powierzchni [...] m2, zapisaną w KW nr [...]. Cena sprzedaży wynosiła [...] zł. Do aktu przedłożono decyzję z [...] czerwca 1986 r., znak: [...] Urzędu Miejskiego w [...], Wydział Urbanistyki, Architektury i Nadzoru Budowlanego o zatwierdzeniu planu realizacyjnego budowy ul. [...] na odcinku od ul. [...] do [...], dotyczącą m.in. działki nr [...]. Przeprowadzone w sprawie oględziny wykazały, że przeważająca część objętego wnioskiem o zwrot fragmentu działki nr [...] stanowi fragment ogrodzonego terenu nieukończonego budynku na działkach sąsiednich (nr [...] i [...]). Starosta [...] decyzją z [...] czerwca 2010 r., znak [...] orzekł m.in. o zwrocie na rzecz D.Ł. nieruchomości stanowiących działki nr [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu P., sąsiadujących z działką nr [...] od strony północnej, a stanowiących dalszą część dawnej działki nr [...]. Wojewoda decyzją z [...] stycznia 2011 r., znak [...] uchylił w całości wskazaną ostatnio decyzję oraz orzekł o zwrocie nieruchomości, zmieniając ją w zakresie zobowiązania do zwrotu odszkodowania. WSA w Poznaniu wyrokiem z [...] czerwca2011 r. sygn. akt II SA/Po [...] uchylił decyzję Wojewody w punkcie dotyczącym rozliczenia odszkodowania zaś w pozostałym zakresie oddalił skargę. Wojewoda decyzją z [...] lutego 2012 r., znak [...] zobowiązał Miasto [...] do zwrotu na rzecz wnioskodawczyni dopłaty pieniężnej. W tym kontekście zaznaczono, że Wojewoda podobnie jak organ pierwszej instancji nie miały wątpliwości co do niewykorzystania części dawnej działki nr [...] na cel jej nabycia. Ostatecznie zaś w kwestii odszkodowania, uwzględniając wskazany wyrok, zobowiązano Miasto [...] do zapłaty na rzecz D.Ł. sumy zwaloryzowanej kwoty części dopłaty pieniężnej proporcjonalnej do wielkości części zwróconej nieruchomości zamiennej, uiszczoną przez nią z tytułu różnicy wartości nieruchomości zamiennej i wywłaszczonej, a także dopłaty pieniężnej, stanowiącej kwotę równą różnicy wartości części zwróconej nieruchomości zamiennej tj. działki nr [...]. Stwierdzono, że w związku z tym, iż obecna działka nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu P. w niewielkiej części odpowiada dalszej części nabytej umową zamiany działce nr [...] konieczne stało się wydzielenie z nieruchomości zamiennej (obecnie działki nr [...]) części o proporcjonalnej powierzchni, zobowiązanie wnioskodawczyni do jej zwrotu, a także zobowiązanie obecnego właściciela tj. Miasta [...] do zwrotu na rzecz wnioskodawczyni sumy proporcjonalnie obliczonej dopłaty pieniężnej do nieruchomości zamiennej oraz zmiany jej wartości. W sprawie powołano geodetę uprawnionego celem sporządzenia projektu podziału działki nr [...] z uwzględnieniem m.in. trójkąta widoczności, z zachowaniem wytycznych zawartych w rozporządzeniu Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 124 ze zm. – dale w skrócie: "rozporządzenia o drogach"). W ocenie organu pierwszej instancji w stosunku do części nieruchomości położonych w [...] przy ul. [...], oznaczonych w ewidencji gruntów jako: obręb [...] P., arkusz mapy [...], części działki nr [...] (w granicach dawnych działek nr [...] i [...]) występują przesłanki do zwrotu. Część nieruchomości w granicach dawnej działki nr [...] została nabyta przez Skarb Państwa pod inwestycje związane z dzielnicą mieszkaniową P. w P. , a zgodnie z planami realizacyjnymi tego obszaru, pod budowę przychodni zdrowia z apteką. Pozostała część położona w granicach dawnej działki nr [...] zbyta została pod budowę ul. [...] (obecnie na tym odcinku [...]). Pozyskany w sprawie materiał dowodowy potwierdza brak realizacji celu nabycia ww. części nieruchomości. Pomimo przejęcia zdecydowanej większości obszaru nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot na cel budowy ulicy, teren ten wykorzystano pod otoczenie budynku przychodni zdrowia i włączono w jego ogrodzenie (plac budowy). W rozstrzygnięciach podjętych w odniesieniu do nieruchomości sąsiednich jednoznacznie wskazano, że budowa przychodni zdrowia z apteką położona na osiedlu [...] w P. nie została nigdy ukończona. Budowę przedmiotowego budynku prowadzono w latach 1990-1991, przerywając ją przy zaawansowaniu prac ok. 85% z powodu zmiany finansowania tego rodzaju przedsięwzięć. Teren inwestycji został wyodrębniony w wyniku zmian ewidencyjnych, obejmując przede wszystkim działki nr [...] i [...], a także [...], [...] oraz część działki nr [...]. Działka nr [...] w części objętej żądaniem zwrotu znajduje się do dnia dzisiejszego w granicach placu budowy przychodni. Niewielki fragment terenu znajduje się poza ogrodzeniem w części zachodniej (trójkąt widoczności), analogicznie do działek sąsiadujących od północy wykorzystywany był w przeszłości pod fragment drogi wewnętrznej. W części dotyczącej działek nr [...] i [...] nastąpił ich zwrot, natomiast w pozostałej, w związku z prowadzonymi postępowaniami, nakłady z tym związane zostały przesunięte poza granice działek, lub zobowiązano się do ich usunięcia po wytyczeniu ich granic. Starosta wyjaśnił, że zgodnie z opinią Zarządu Dróg Miejskich, na wskazanej części działki nr [...] znajdują się element drogi - zieleń. Zieleń ta znajduje się w ogrodzeniu nieukończonego obiektu i nie jest powiązana ciągiem komunikacyjnym ul. [...]. Objęta postępowaniem część działki [...] nie spełnia obecnie ani nie spełniała w przeszłości jakiejkolwiek funkcji w stosunku do ul. [...]. Istniejąca zieleń nie jest utrzymywana przez Zarząd Dróg Miejskich w [...]. Firma A S.A., [...] Spółka Gazownictwa, E. Operator sp. z o.o. i B Energia [...] S.A. poinformowały, że na działce [...] nie posiadają żadnych urządzeń i przyłączy, będących w ich majątku i eksploatacji. Z kolei E. Oświetlenie sp. z o.o. stwierdziła, iż na działce nr [...] przebiega linia oświetlenia drogowego, będąca jej własnością, a O. Polska S.A. udzieliła organowi informacji, że na działce [...] posiada kanalizację teletechniczną, wybudowaną w 1986 r. W związku z koniecznością wydzielenia z działki nr [...] części nieruchomości - stanowiących dawne działki nr [...] i [...], a także z działki nr [...] stanowiącej nieruchomość zamienną, części koniecznej do zwrotu przez wnioskodawczynię, konieczne było sporządzenie projektu podziału nieruchomości. W celu ustalenia czy wartość zwracanej oraz zamiennej nieruchomości uległa zmianie stosownie do art. 140 ust. 4 u.g.n. zlecono rzeczoznawcy majątkowemu sporządzenie operatów szacunkowych. Miasto [...] wniosło odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji. Wniesiono o uchylenie decyzji Starosty w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Ewentualnie zaś wniesiono o uchylenie decyzji i orzeczenie co do istoty. Wojewoda decyzją z [...] sierpnia 2021 r., nr [...] utrzymał w mocy wymienioną na wstępie decyzję organu pierwszej instancji. Odwołując się do wytycznych sformułowanych w wyroku WSA w Poznaniu z [...] listopada 2018 r., II SA/Po [...] zaznaczono, że dla rozstrzygnięcia sprawy konieczne było przeanalizowanie wymaganej szerokości drogi oraz istnienia "trójkąta widoczności". Odwołując się do § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia o drogach wskazano, że ul. [...] stanowi drogę główną, oznaczaną symbolem "[...]", zaliczaną do kategorii dróg gminnych. Z kolei zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia o drogach szerokość ulicy w liniach rozgraniczających, w odniesieniu do tej kategorii i klasy drogi, o przekroju dwujezdniowym, nie powinna być mniejsza niż 35 metrów. Taki mniej więcej dystans obejmuje szerokość pasów drogowych, pasa zieleni oraz chodników. Nie zachodzi przy tym konieczność poszerzenia pasa drogowego, z uwagi na treść § 7 ust. 3 i 4, ponieważ w pasie drogowym nie ma dodatkowych pasów ruchu, torowiska tramwajowego, ścieżek rowerowych, pasów, zatok postojowych, pasów zieleni wysokiej oraz urządzeń odwodnienia powierzchniowego, a nadto węzłów i skrzyżowań, wskazanych w ust. 4. W odniesieniu do trójkąta widoczności ustalono, że ul. [...], na wysokości nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...], krzyżuje się z drogą osiedlową, oznaczoną jako działki [...] i [...]. Ograniczenie prędkości na ww. drodze osiedlowej wynosi 20 km/h. W oparciu o wytyczne wskazane w załączniku nr [...] do rozporządzenia o drogach, na skrzyżowaniu powinny być zapewnione wolne od przeszkód pola widoczności przy: zbliżaniu się do skrzyżowania po krzywoliniowym odcinku drogi podporządkowanej, zbliżaniu się do skrzyżowania po drodze podporządkowanej oraz ruszaniu z miejsca zatrzymania na wlocie drogi podporządkowanej. W odniesieniu do układu skrzyżowania ul. [...] i drogi osiedlowej, ustalono "trójkąt widoczności" przy zbliżaniu się do skrzyżowania po drodze podporządkowanej oraz ruszaniu z miejsca zatrzymania na wlocie drogi podporządkowanej. Przy zbliżaniu się do skrzyżowania po drodze podporządkowanej, w odniesieniu do terenu zabudowy, powinna być zapewniona widoczność drogi z pierwszeństwem przejazdu umożliwiająca podjęcie decyzji o wykonaniu zamierzonego manewru lub o konieczności zatrzymania się przed skrzyżowaniem o odległości od krawędzi jezdni nie mniejszej niż 10 metrów. Dodatkowo, pole widoczności należy mierzyć wzdłuż drogi z pierwszeństwem przejazdu. W odniesieniu do ul. [...], gdzie prędkość miarodajna wynosi 50 km/h, odległość pola widoczności powinna wynieść zatem 100 metrów. Z kolei przy ruszaniu z miejsca zatrzymania na wlocie drogi podporządkowanej, powinna być zapewniona widoczność drogi w odległości 3 metrów od krawędzi jezdni lub ścieżki rowerowej oraz dodatkowo odległości 70 metrów, liczonej wzdłuż krawędzi drogi z pierwszeństwem przejazdu. Przy czym przy ul. [...] nie znajduje się ścieżka rowerowa, zatem wskazane 3 metry, należy liczyć od krawędzi jezdni. Wyjaśniono również, że w obrębie działki [...] istnieje czynna infrastruktura telekomunikacyjna, obejmująca kanalizację teletechniczną, związaną z obsługą istniejącego osiedla, administrowana i eksploatowana przez O. Polska S.A oraz linia kablowa, zasilająca oświetlenie drogowe, związana z powstałą infrastrukturą drogową, obsługiwana przez firmę C sp. z o.o. Mając na względzie aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych stwierdzono, że samo istnienie na nieruchomości, podlegającej zwrotowi, sieci wodociągowej, kanalizacyjnej, energetycznej lub telekomunikacyjnej nie stanowi przesłanki uzasadniającej odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Odnosząc się do zarzutów odwołania stwierdzono, że organ pierwszej instancji przeprowadził szczegółową analizę stanu faktycznego i prawnego uwzględniając wszystkie istotne okoliczności. Ostatecznie organ ten doszedł do prawidłowego wniosku, ze cel wywłaszczenia w postaci budowy ul. [...] na odcinku od ul. [...] do ul. [...] w części nie został zrealizowany, co uzasadnia zwrot części wywłaszczonych nieruchomości. W ślad za organem pierwszej instancji wyjaśniono, że zgodnie z opinią Zarządu Dróg Miejskich na wskazanej części działki nr [...] znajdują się elementy drogi - zieleń. Faktycznie jednak zieleń nie spełnia żadnej funkcji do drogi. Pismem z [...] września 2021 r. Miasto [...] wniosło skargę na decyzję Wojewody z [...] sierpnia 2021 r. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: 1) art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n.; 2) art. 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2021 r. r. poz. 735 ze zm. – dalej w skrócie: "k.p.a."). W opinii skarżącego działka [...] objęta znajduje się w liniach rozgraniczających ul. [...] i stanowi drogę publiczną. A z art. 2 ustawy o drogach wynika zakaz przenoszenia własności dróg publicznych na przecz podmiotów innych niż wymienione w tym przepisie. Zatem w ocenie skarżącego zwrot wskazanej nieruchomości jest niemożliwy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły m. in. postanowienia u.g.n. Zgodnie z art. 136 ust. 3 powołanego aktu, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z kolei, w myśl art. 137 ust. 1 ww. ustawy, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (ust. 2 art. 137). Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140. Dokonując oceny prawidłowości zastosowania postanowień przytoczonych przepisów należy mieć na uwadze, że na wcześniejszym etapie postępowania zapadł prawomocny wyrok WSA w Poznaniu z [...] listopada 2018 r., II SA/Po [...]. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a."), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku, i co istotne mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie [tak: wyrok NSA z 12 lutego 2019 r., I FSK 215/17]. W wyroku tutejszego sądu wskazano, że wydzielone na potrzeby zwrotu działki nr [...] i [...] stanowią części nieruchomości, której własność D.Ł. przeniosła na rzecz Skarbu Państwa oraz Miasta [...] aktami notarialnymi: z [...] grudnia 1984 r. (rep. [...]. [...]) oraz z [...] lipca 1988 r. (rep. [...]. nr [...]). Pierwszy z aktów sporządzony został na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, drugi akt zawarty został w czasie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127 z późn. zm.). Stwierdzono przy tym brak wątpliwości co do dopuszczalności orzekania o zwrocie nieruchomości, której wywłaszczenie nastąpiło w drodze zawarcia umowy sprzedaży (zamiany) na podstawie przepisów art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. nr 18, poz. 94). Stwierdzono również że nie budzi również wątpliwości, iż w świetle art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W pierwszym z wymienionych aktów notarialnych (z [...] grudnia 1984 r.) jako cel wywłaszczenia przyjęto inwestycje związane z dzielnicą mieszkaniową P. - [...] w P. a zgodnie z planami realizacyjnymi tego obszaru, dawna działka nr [...] przeznaczona była pod budowę przychodni zdrowia z apteką. Natomiast działka objęta aktem notarialnym zawartym [...] lipca 1988 r. - działka nr [...], sprzedana została pod budowę ul. [...] (obecnie na tym odcinku ul. [...]). Wyjaśniono, że z obszernej dokumentacji wynika, iż wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło na wniosek byłego właściciela nieruchomości, na której rzecz nastąpił już wcześniej ostateczny i prawomocny zwrot nieruchomości obejmującej teren niezrealizowanej przychodni zdrowia wraz z apteką – działek nr [...] i [...] z ark. mapy [...] obręb P. (postępowanie zwrotowe zakończone decyzją Wojewody z [...] stycznia 2011 r., nr [...], utrzymaną w mocy wyrokiem WSA w Poznaniu z [...] czerwca 2011 r., II SA/Po [...]). Niniejsze postępowanie obejmuje część dawnej działki [...], która nie była objęta wcześniejszym postępowaniem, a które w części objęte były tą inwestycją oraz część dawnej działki [...], która została nabyta na budowę ul. [...]. W powołanym wyroku definitywnie przesądzono, że działka nr [...] znajduje się w liniach rozgraniczających ul. [...]. Podział nieruchomości, w rezultacie którego w przeszłości powstała działka nr [...], służył dokładnemu określeniu danych geodezyjnych gruntu, co do którego przyjęto określone potrzeby drogowe. W omawianym wyroku nakazano, aby rozważając możliwość zwrotu części działki nr [...] ocenić, czy potrzeby te są nadal aktualne. W tym kontekście zauważono, że o ile Starosta [...] w decyzji z [...] czerwca 2017 r., nr [...] rozważył, czy zwrotowi nie stoi na przeszkodzie fakt, że działki nr [...] i [...] znajdują się w liniach rozgraniczających ul. [...] i w części oznaczone są w ewidencji gruntów i budynków jako droga, dając temu wyraz w uzasadnieniu swojej decyzji, to takiej oceny nie przeprowadził Wojewoda w swojej decyzji z [...] marca 2018 r., nr [...] W omawianym wyroku stwierdzono również, że ul. [...] to droga publiczna klasy powiatowej, zatem kształt działki nr [...] w tej części niewątpliwie uwzględniał potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa użytkowników tych dróg. Wydzielenie tej działki powinno nastąpić przy uwzględnieniu standardów odnoszących się do warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi tej klasy. Zauważono, że "trójkąt widoczności" obejmuje również obszar działki nr [...] z ark. mapy [...], która zwrócona została skarżącej na mocy decyzji Starosty [...] z [...] czerwca 2017 r., nr [...] W ocenie WSA w Poznaniu wyrażonej w omawianym wyroku rozważenia wymagało, w odniesieniu do przepisów rozporządzenia o drogach, czy powyższe założenia zapewnienia bezpieczeństwa były uzasadnione na etapie takiego zagospodarowania terenu po wywłaszczeniu i czy nadal zachowują swą aktualność. Uznano, że nie można a priori przyjąć, iż możliwe jest poddanie działki nr [...] dalszym podziałom. Zauważono przy tym, że organ pierwszej instancji uznał, że w tym przypadku ustawa o drogach publicznych nie stoi na przeszkodzie orzeczenia o zwrocie wydzielonych w tym celu nieruchomości, natomiast kwestia ta nie była przedmiotem rozważań Wojewody. Formułując wytyczne co do dalszego postępowania wskazano, że obowiązkiem organu odwoławczego będzie ponowna ocena sprawy, obejmująca również ocenę, czy okoliczność położenia wydzielonych działek nr [...] i [...] w liniach rozgraniczających ul. [...] ma wpływ na możliwość zwrotu, względnie czy konieczne będzie opracowanie innego projektu podziału działki nr [...]. Nakazano również dokonanie ponownej oceny, czy zrealizowana infrastruktura podziemna była nierozerwalnie związana nie tylko z obsługą istniejącego osiedla, ale również, czy była i jest związana z powstałą infrastrukturą drogową, na cel której doszło do wywłaszczenia dawnej działki nr [...] (jak i [...]) i czy jej istnienie pozwala na zwrot tej części nieruchomości, przez którą przebiega. W ocenie Sądu w toku powtórnego postępowania zastosowano się do wskazań zawartych w wyroku WSA w Poznaniu z [...] listopada 2018 r., II SA/Po [...]. Wojewoda po uprawomocnieniu się wskazanego wyroku uchylił decyzję organu pierwszej instancji. Wydając tego rodzaju rozstrzygnięcie, wskazał na konieczność sporządzenia nowego projektu podziału nieruchomości uwzględniającego wyłączenie obszaru zajętego pod infrastrukturę techniczną oraz tzw. trójkąt widoczności na skrzyżowaniu drogi wewnętrznej i ul. [...], a także konieczność sporządzenia nowych operatów szacunkowych. W poddanej sądowej kontroli decyzji rozważono, czy dokonanie orzeczonego zwrotu uwzględni potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa użytkowników dróg. W tym zakresie wskazano, że ul. [...], na wysokości nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], krzyżuje się z drogą osiedlową, oznaczoną jako działki [...] i [...]. Ograniczenie prędkości na ww. drodze osiedlowej wynosi 20 km/h. W oparciu o wytyczne zawarte w załączniku nr [...] do rozporządzenia o drogach, wywiedziono, że na skrzyżowaniu powinny być zapewnione wolne od przeszkód pola widoczności przy: zbliżaniu się do skrzyżowania po krzywoliniowym odcinku drogi podporządkowanej, zbliżaniu się do skrzyżowania po drodze podporządkowanej oraz ruszaniu z miejsca zatrzymania na wlocie drogi podporządkowanej. Wojewoda uznał, że w odniesieniu do układu skrzyżowania ul. [...] i drogi osiedlowej, konieczne stało się zatem ustalenie "trójkąta widoczności" przy zbliżaniu się do skrzyżowania po drodze podporządkowanej oraz ruszaniu z miejsca zatrzymania na wlocie drogi podporządkowanej. Przy zbliżaniu się do skrzyżowania po drodze podporządkowanej, w odniesieniu do terenu zabudowy, powinna być zapewniona widoczność drogi z pierwszeństwem przejazdu umożliwiająca podjęcie decyzji o wykonaniu zamierzonego manewru lub o konieczności zatrzymania się przed skrzyżowaniem o odległości od krawędzi jezdni nie mniejszej niż 10 metrów. Wyjaśniono również, że pole widoczności należy mierzyć wzdłuż drogi z pierwszeństwem przejazdu. W odniesieniu do ul. [...], gdzie prędkość miarodajna wynosi 50 km/h, odległość pola widoczności powinna wynieść 100 metrów. Z kolei przy ruszaniu z miejsca zatrzymania na wlocie drogi podporządkowanej, powinna być zapewniona widoczność drogi w odległości 3 metrów od krawędzi jezdni lub ścieżki rowerowej oraz dodatkowo odległości 70 metrów, liczonej wzdłuż krawędzi drogi z pierwszeństwem przejazdu. Stwierdzono przy tym, że przy ul. [...] nie znajduje się ścieżka rowerowa, zatem wskazane 3 metry należy liczyć od krawędzi jezdni. Wywód Wojewody w tym zakresie nie jest kwestionowany. W ocenie Sądu wydając poddaną sądowej kontroli decyzję wywiązano się również z obowiązku rozważenia, czy potrzeby drogowe uzasadniające w przeszłości dokładne określenie danych geodezyjnych działki nr [...] są nadal aktualne. Dokonując oceny w tym zakresie, odwołano się do postanowień rozporządzenia o drogach. Wskazano, że w oparciu o § 4 ust. 1 i 2 tego aktu ul. [...] stanowi drogę główną, oznaczaną symbolem "[...]", zaliczaną do kategorii dróg gminnych. Z kolei zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia o drogach szerokość ulicy w liniach rozgraniczających, w odniesieniu do tej kategorii i klasy drogi, o przekroju dwujezdniowym, nie powinna być mniejsza niż 35 metrów. Na tle powołanych regulacji stwierdzono, że taki mniej więcej dystans obejmuje szerokość pasów drogowych, pasa zieleni oraz chodników. Nie zachodzi przy tym konieczność poszerzenia pasa drogowego, z uwagi na treść § 7 ust. 3 i 4 rozporządzenia, ponieważ w pasie drogowym nie ma dodatkowych pasów ruchu, torowiska tramwajowego, ścieżek rowerowych, pasów, zatok postojowych, pasów zieleni wysokiej oraz urządzeń odwodnienia powierzchniowego, a nadto węzłów i skrzyżowań, wskazanych w ust. 4. Wskazać również należy, że zgodnie z § 52 ust. 1 rozporządzenia o drogach, pas zieleni może być elementem pasa drogowego, jeżeli pełni funkcje estetyczne lub związane z ochroną środowiska albo przyczynia się do wypełnienia wymagań określonych w § 1 ust. 3 rozporządzenia. W kontekście przytoczonego przepisu wskazano, że zgodnie z opinią Zarządu Dróg Miejskich na spornej części działki nr [...] znajduje się zieleń, sklasyfikowana jako element drogi. Trafnie jednak podkreślono, że faktycznie zieleń ta znajduje się w ogrodzeniu nieukończonego obiektu przychodni zdrowia i nie jest powiązana z ciągiem komunikacyjnym ul. [...]. Fizyczne rozgraniczenie w postaci metalowego płotu z siatki, oddzielającego dawny plac budowy od chodnika oraz ulicy jednoznacznie potwierdza fakt, że objęta postępowaniem część działki nr [...] nie spełnia obecnie, ani nie spełniała w przeszłości jakiejkolwiek funkcji w stosunku do ul. [...]. W tego rodzaju sytuacji prawidłowo, kierując się dyspozycją § 52 ust. 1 rozporządzenia o drogach przyjęto, że fakt sklasyfikowania spornej części nieruchomości jako zieleni stanowiącej fragment pasa drogowego nie może przesądzać o niedopuszczalności zwrotu tej części nieruchomości. Sporny fragment gruntu nie stanowi bowiem w świetle wskazanego ostatnio przepisu fragmentu pasa drogowego, z uwagi na fakt, że nie pełni on względem ul. [...] funkcji estetycznych, związanych z ochroną środowiska jak również nie przyczynia się do wypełnienia wymagań określonych w § 1 ust. 3 rozporządzenia. Wydając zaskarżoną decyzję trafnie stwierdzono również, że istnienie na nieruchomości podlegającej zwrotowi sieci wodociągowej, kanalizacyjnej, energetycznej lub telekomunikacyjnej, nie stanowi przesłanki uzasadniającej odmowę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W tym zakresie podzielić należy pogląd wyrażony w wyroku NSA z 24 kwietnia 2018 r., I OSK 1429/16 głoszący, że posadowienie na gruncie podziemnej infrastruktury, samo w sobie nie stanowi przeszkody do zwrotu nieruchomości na rzecz uprawnionego. Samo istnienie na nieruchomości infrastruktury technicznej nie uniemożliwia korzystania z niej przez byłego właściciela, a co najwyżej może ograniczać jej pełne zagospodarowanie w przyszłości. Dostęp do infrastruktury technicznej może być zapewniony poprzez ustanowienie np. służebności gruntowej. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja wbrew twierdzeniom skargi odpowiada prawu. W toku powtórnego postępowania w sprawie poczynione zostały prawidłowe ustalenia faktyczne, co świadczy o niezasadności zarzutów naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W sprawie nie naruszono również postanowień art. 136 ust. 3 i art. 147 u.g.n. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.