I SA/Po 775/14

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 03 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków MB i PB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi MB i PB na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: 1. oddalić wniosek MB o zwolnienie od kosztów sądowych, 2. oddalić wniosek PB o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący MB i PB złożyli sporządzone w dniu [...] wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W argumentacji wniosku skarżąca podała cyt.: "brak znacznych dochodów, utrzymuję się z renty, która w ubiegłym roku wyniosła [...], poza tym pozostaję na utrzymaniu męża", skarżący podał cyt.: "brak znacznych dochodów, utrzymywanie się przede wszystkim ze stosunku pracy przy uprzednim funkcjonowaniu w układzie właściciel dobrze prosperującej firmy, niemożliwość funkcjonowania w systemie przed wydaniem decyzji Starosty zakazującej prowadzenia działalności gospodarczej, obsługa zobowiązań powstałych przed wprowadzeniem zakazu prowadzenia stacji diagnostycznej, które w przeszłości były pokrywane z dochodów stacji". Skarżący oświadczyli, że pozostają w związku małżeńskim i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Posiadają nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Ponadto skarżący posiada nieruchomości związane z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz pojazdy mechaniczne podlegające rejestracji związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Skarżący podali, że działalność gospodarcza skarżącego opiera się obecnie na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Przychody z najmu są jednocześnie przychodami z działalności gospodarczej. Skarżący podali, że wnioskodawca z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...], z tytułu renty inwalidzkiej do wypłaty po zajęciu komorniczym w wysokości [...], z działalności gospodarczej do [...] poniósł stratę w wysokości [....]. Wnioskodawcy załączyli ewidencję środków trwałych oraz oświadczenie o wysokości kredytów oraz wysokości obciążeń, z którego wynika, że skarżący ma zaciągnięte następujące kredyty: - kredyt obrotowy w A – wysokość kapitału do spłaty [...], kredyt wymagalny natychmiast, - pożyczka w B – wysokość kapitału do spłaty na [...], obciążenie miesięczne [...], - kredyt obrotowy nieodnawialny w C – wysokość kapitału do spłaty na [...], spłata kredytu – wymagalny na [...]. Z udzielonej przez skarżących odpowiedzi z dnia [...] na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca w [...] nie uzyskała żadnych przychodów, wnioskodawczyni nie prowadzi działalności gospodarczej, skarżąca nie pracuje, nie posiada pojazdów mechanicznych, w [...] uzyskała dochód z tytułu renty, skarżący posiada rachunek bankowy w A, jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, nie wykazuje żadnych obrotów i wobec tego nie otrzymuje wyciągów bankowych. Skarżący posiada następujące pojazdy mechaniczne: - samochód V, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], - samochód M, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], - samochód V, rok prod. [...], wartość rynkowa [...], - ciągnik B, - naczepa cysterna E, rok prod. [...], wartość rynkowa [...]. Wnioskodawcy podali, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi [...], przy czym [...]. Skarżący wskazał, że na dzień [...] miał zatrudnionych [...] pracowników, przy czym jedna osoba od dłuższego czasu przebywa na urlopie wychowawczym. Skarżący podał, że D prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą i z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] brutto miesięcznie. Skarżący załączył kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące [...], odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...]. Wnioskodawcy, mimo wezwania, nie złożyli oświadczeń dotyczących nieruchomości rolnej, nie określili rozmiaru prowadzonej działalności rolniczej, nie podali kosztów prowadzenia działalności rolniczej za [...], nie podali również jakie z tego tytułu w [...] uzyskali przychody, ponadto nie wskazali w jakiej wysokości uzyskali dopłaty do nieruchomości rolnej. Skarżący podali, że mieszkają w domu, który w [...] należy do skarżącego, pozostała cześć należy do jego rodzeństwa. Skarżący oświadczył, że posiada nieruchomości: - w K: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez D, - nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha, - nieruchomość przy ul. A [...] w [...] jest jego własnością, pozostała część należy do jego rodzeństwa. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...] oddalił wnioski skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że majątek zgromadzony przez skarżących oraz ujawnione przychody skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają ich z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. W ustawowym terminie skarżący złożyli sprzeciwy, podnosząc, że ich obecna sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej w postanowieniu starszego referendarza sądowego. Skarżący podnieśli, że nie mają możliwości sądowego dochodzenia praw w sytuacji, w której nie stać ich na opłacenie kosztów sądowych. Ponadto wskazali, że ich sytuacja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu z powodu wypadku skarżącego, który obecnie przebywa na rencie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W świetle powołanych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, dokonując oceny przedłożonych przez skarżących dokumentów i oświadczeń, doszedł do przekonania, że wnioskodawcy nie wykazali przesłanek do zwolnienia ich od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności podnieść należy, że skarżący oświadczyli, że wnioskodawca posiada liczne źródła przychodu. Skarżący wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie najmu pomieszczeń (osiąga przychód w wysokości [...] brutto), prowadzi gospodarstwo rolne (skarżący nie podali w jakiej wysokości uzyskali z tego tytułu w [...] jak i w [...] przychody), ponadto skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę (osiąga dochód w wysokości [...] brutto), a także otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości [...], skarżąca nie pracuje, w [...] otrzymała rentę. Ponadto skarżący posiada liczny majątek ruchomy w postaci pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżący wskazali, że posiadają nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha. Skarżący nie złożyli oświadczeń dotyczących nieruchomości rolnej, nie określili rozmiaru i rodzaju prowadzonej działalności, nie podali w jakiej wysokości w [...] i w [...] ponieśli koszty prowadzenia tej działalności i w jakiej wysokości uzyskali z tego tytułu przychody, nie wyjaśnili czy uzyskują dopłaty do nieruchomości rolnej. W tym miejscu wskazać należy, że m.in. z akt sprawy o sygn. [...], postanowienie z dnia [...] wynika, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w [...] w wysokości [...], natomiast w okresie [...] poniósł koszty w wysokości [...]. Wnioskodawca podał, że z tytułu upraw w [...] uzyskał przychód w wysokości [...]. Również i w w.w sprawie, pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący nie wyjaśnił natomiast, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Ponadto zaznaczyć należy, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Co prawda z przedłożonych kopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...], w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...], w okresie [...] przychód skarżącego wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...], strata [...], zatem z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że w [...] poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Zauważyć jednak należy, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych związanych z wniesioną przez skarżących skargą. Ponadto z zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód skarżącego w [...] wyniósł [...], z innych źródeł [...], w [...] dochód skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...], z tytułu emerytury - renty oraz innych krajowych świadczeń [...], z innych źródeł 1[...]. Skarżący oświadczył, że wobec niego zostały zastosowane następujące środki egzekucyjne: zajęcie wierzytelności, blokada rachunków bankowych, wpisy hipotek. Jednakże wskazać należy, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego, spłaca on ratę kredytu z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów. Wnioskodawca podał bowiem, że spłaca pożyczkę zaciągniętą w B w wysokości [...] miesięcznie, zatem osiąga dochody, które pozwalają mu na regularną spłatę kredytu. Należy zauważyć, że spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec skarżących prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek oraz rachunki bankowe. Jednakże zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie mogą uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż skarżący nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów mechanicznych. Skarżący określili koszty miesięcznego utrzymania na kwotę [...], natomiast wynagrodzenie brutto skarżącego wynosi [...], z tytułu renty po potrąceniach [...]. Oznacza to, że na wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem wnioskodawcy przeznaczają również środki uzyskane z przychodów z działalności rolniczej i gospodarczej. Warto także podnieść, że w innych sprawach prowadzonych w tut. Sądzie skarżący wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem D, w której [...] udziałów należało do jego syna (por. postanowienia WSA z dnia 5 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 780/13; z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Po 545/14 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obecnie, jak oświadczył skarżący, nie posiada żadnych powiązań rodzinnych z właścicielem Spółki D. Skarżący oświadczył, że spółka D prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] brutto miesięcznie. Zauważonych w postanowieniu referendarza z dnia [...] rozbieżności skarżący nie wyjaśnili na etapie sprzeciwu, pomimo, że w kwestionowanym przez nich postanowieniu zostały one szczegółowo wykazane. Brak ustosunkowania się do podniesionych kwestii może dowodzić, że złożone przez skarżących oświadczenia są nierzetelne i niepełne. Reasumując powyższe rozważania, Sąd stwierdza, że sytuacja rodzinna i majątkowa skarżących nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie przez nich kosztów sądowych spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżących w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący, zdaniem Sądu, nie wykazali bowiem, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., m. in. zwolnienie od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.