I SA/Po 780/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w dniu 22 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie wyjaśnienia wątpliwości co do treści decyzji w sprawie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za miesiące: listopad, grudzień 2008 r., marzec, październik, listopad 2010 r. oraz lipiec i sierpień 2012 r. wraz z odsetkami za zwłokę. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący pismem z dnia [...] lipca 2013 r. wniósł skargę na wskazane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2013 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] sierpnia 2013 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł. W terminie otwartym do uiszczenia wpisu skarżący wniósł o zwolnienie od wpisu od skargi. We wniosku z dnia [...] września 2013 r. o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W związku małżeńskim obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Wskazał, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Z tytułu wynagrodzenia za pracę wnioskodawca uzyskuje dochód brutto w wysokości [...] zł miesięcznie. Wyjaśnił, że w budynkach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ Starosta [...] wydał w dniu [...] lipca 2012 r. decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli, która była jego głównym źródłem utrzymania. Z tego okresu pozostały do spłaty zobowiązania w wysokości ok. [...] zł. Zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których prowadził kiedyś działalność gospodarczą. Skarżący podał również, że mimo korzystnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, którym uchylono w/w decyzję, nadal nie może uruchomić w/w obiektu w takiej formie jak przed dniem [...] lipca 2010 r. Wobec tego musi obsługiwać zaciągnięte kredyty i leasingi. Na wezwanie Sądu z dnia [...] września 2013 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący podał, że posiada rachunek bankowy w [...], jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Skarżący podał, że jego żona nie posiada żadnych rachunków ani lokat. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: - samochód [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł, na którym ustanowiono zastaw bankowy, - samochód [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł, - samochód [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł, umowa kredytu, do spłaty pozostało 20 rat, - ciągnik [...], - naczepa cysterna [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł. Wnioskodawca podał, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi około [...] zł, przy czym gaz, prąd [...] zł, woda, kanalizacja [...] zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania [...] zł, telefon [...] zł, ubezpieczenie na życie [...] zł, ubezpieczenie mieszkania [...] zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego [...] zł. Skarżący podał, że posiada nieruchomości: - w [...]: grunt o pow. [...] m2, budynki o pow. [...] m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "[...]" sp. z o.o., - nieruchomość rolną o pow. [....] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha, - nieruchomość przy ul. [...] nie jest jego własnością, należy do jego matki, skarżący w niej zamieszkuje. Wnioskodawca podał, że oprócz prowadzenia działalności gospodarczej, która opiera się obecnie na wynajmie pomieszczeń, uzyskuje dochód z tytułu stosunku pracy. Podał, że na dzień [...] września 2013 r. zatrudnia trzech pracowników, przy czym jeden z pracowników od dłuższego czasu przebywa na zasiłku chorobowym. Skarżący określił wysokość kredytów oraz wysokość obciążeń z tego tytułu: - kredyt obrotowy w [...] S.A., wysokość kapitału do spłaty [...] zł, kredyt wymagalny natychmiast, - pożyczka w [...] S.A., wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] sierpnia 2013 r. wynosi [...] obciążenie miesięczne wynosi [...] zł, - kredyt [...] S.A., wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] sierpnia 2013 r. wynosi [...] zł, obciążenie miesięczne [...] zł, - kredyt w [...] S.A., wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] sierpnia 2013 r. wynosi [...] zł, obciążenie miesięczne [...] zł, - kredyt obrotowy nieodnawialny w [...] we [...], wysokość kapitału do spłaty na dzień [...] sierpnia 2013 r. wynosi [...] zł spłata kredytu – wymagalny na [...] czerwca 2012 r., - leasing operacyjny w [...] S.A., do spłaty pozostało na dzień [...] października 2012 r. 22 raty w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżący załączył kserokopie: - zawiadomienia Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] o wszczęciu egzekucji na wniosek [...] S.A. z dnia [...] września 2013 r., - zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] maja 2011 r. o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek [...] S.A. z siedzibą w [...], - zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] marca 2013 r. skierowanego do Komornika Sądowego w [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank. Skarżący podał, że "[...]" sp. z o.o. należy do jego syna [...]. Wnioskodawca jest pracownikiem i prokurentem tej spółki. Spółka "[...]" wynajmuje od skarżącego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje dochód w wysokości [...] zł netto. Skarżący załączył ewidencję środków trwałych na rok 2013, kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia do lipca 2013 r., odpis z książki przychodów i rozchodów – sumy 2013. Załączył również kopie zeznań rocznych podatkowych za 2011 i 2012 r. Wnioskodawca do pisma załączył także zaświadczenie z dnia [...] sierpnia 2013 r., z którego wynika, że jest zatrudniony w "[....]" sp. z o.o. na stanowisku diagnosty, umowa została zawarta na czas nieokreślony od dnia [...] grudnia 2012 r. w pełnym wymiarze czasu, średnie wynagrodzenie netto za ostatnie 3 miesiące wyniosło [...] zł. Skarżący oświadczył również, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na [...] ha uprawia pszenżyto, na [...] ha pszenicę. W 2012 r. z tego tytułu uzyskał przychód w wysokości [...] zł. Poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2012 r. w wysokości [...] zł, przy czym zasiew [...] zł, zbiory [...] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...] zł, ubezpieczenie [...] zł, podatek rolny i od nieruchomości [...] zł. Postanowieniem z dnia 30 września 2013 r. 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym negatywnie ocenił wydane rozstrzygnięcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu, bowiem skarżący nie wykazał, że przysługuje mu częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W badanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy winno zostać dokonane w oparciu o przepisy art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z powołanymi przepisami, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie bowiem od kosztów sądowych jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. Zgodnie z zasadą określoną w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej strony interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Oceniając przedłożone przez skarżącego dokumenty i złożone oświadczenia Sąd stwierdza, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Z uzyskanych od skarżącego informacji wynika, że prowadzi działalność gospodarczą, pracuje, oraz że prowadzi gospodarstwo rolne. Skarżący posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha i las o pow. [...] ha. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że w 2012 r. jego gospodarstwo rolne było deficytowe, gdyż z tytułu upraw uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty w wysokości [...] zł. Jednakże – pomimo wezwania – wnioskodawca nie wyjaśnił, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej. Skarżący nie podał również czy w bieżącym roku uzyskał już jakieś przychody z działalności rolniczej, nie podał również w jakiej wysokości do chwili obecnej poniósł koszty. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonych przez wnioskodawcę kopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w 2011 r. uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i poniósł stratę w wysokości [...] zł, w 2012 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i strata [...] zł. Ponadto z zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód skarżącego w 2011 r. wyniósł [...] zł, z tytułu innych źródeł w wysokości [...] zł, w 2012 r. dochód skarżącego z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł [...] zł, z innych źródeł [...] zł. Z załączonych przez wnioskodawcę deklaracji VAT-7 wynika, że w miesiącu styczniu 2013 r. podstawa opodatkowania wyniosła [...] zł, w lutym 2013 r. [...] zł, w marcu 2013 r. [...] zł, w kwietniu 2013 r. [...] zł, w maju 2013 r. [...] zł, w czerwcu 2013 r. [...] zł, w lipcu 2013 r. [...] zł. Z załączonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów – sumy 2013 wynika, że w lipcu 2013 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, poniósł wydatki w wysokości [...] zł i odnotował stratę w wysokości [...] zł, natomiast od początku roku do końca lipca 2013 r. przychód skarżącego wyniósł [...] zł, wydatki wyniosły [...] zł i wobec tego odnotował stratę w wysokości [...] zł. W tym miejscu należy zauważyć, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia potrzeby kredytowania skarżącemu należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez niego skargą. Z oświadczenia skarżącego wynika, że spłaca raty kredytów z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów. Obciążenia miesięczne z tytułu kredytów wynoszą ok. [...] zł, niektóre z nich są już wymagalne. Zauważyć jednak należy, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek wnioskodawcy. Jednakże zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów, na których dokonano zastawu skarbowego. Skarżący określił wysokość utrzymania rodziny na kwotę [...] zł miesięcznie, natomiast dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę za ostatnie trzy miesiące wynosiły [...] zł netto. Oznacza to, że różnicę pomiędzy uzyskiwanymi dochodami z tytułu umowy o pracę a kosztami miesięcznego utrzymania pokrywa ze środków pieniężnych uzyskiwanych z prowadzenia działalności gospodarczej lub działalności rolniczej. Odnośnie podmiotu "[...]" Sp. z o.o. skarżący wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem tego przedsiębiorcy, 100% udziałów Spółki należy do jego syna, oraz że Spółka wynajmuje od niego pomieszczenia za kwotę [...] zł netto miesięcznie. Podkreślić jednak należy, że utworzenie podmiotu gospodarczego [...] Sp. z o.o. (porównując przychody za rok 2010 z przychodami za rok 2009), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych wnioskodawcy osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] zł (por. postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt III SA/Po 33/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy i jego małżonki w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Majątek zgromadzony przez skarżącego oraz ujawnione przychody w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. W ocenie Sądu skarżący zarówno w złożonym wniosku, jak i w sprzeciwie nie wykazał niemożności wygospodarowania nawet częściowo kwoty na opłacenie kosztów sądowych ze środków, którymi aktualnie dysponuje. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.