I SA/Po 804/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku ZM o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi ZM na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący ZM pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości [...]. W odpowiedzi na w.w zarządzenie skarżący złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada własnych środków na uiszczenie opłaty sądowej. Wnioskodawca wskazał, że jego żona nie pracuje, wychowuje dzieci w wieku [...] lat, natomiast skarżący jest zobowiązany do płacenia alimentów na syna w kwocie [...] miesięcznie. Skarżący podał, że na utrzymanie rodziny ponosi następujące wydatki: woda [...], energia elektryczna [...]. Wskazał, że ma zaległe alimenty, których w tej chwili nie płaci do funduszu. Ponosi również koszty ubezpieczenia w A w kwocie [...] i koszty komornika w wysokości [...]. Wnioskodawca podał, że zatrudnia pracownika na [...] etatu. Skarżący oświadczył, że nie posiada wartościowych przedmiotów. Z tytułu działalności gospodarczej uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. podanie imienia i nazwiska, daty urodzenia i stopnia pokrewieństwa osób, z którymi skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. złożenie odpisów z wszystkich kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 4. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają pojazdy podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 5. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne), 6. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, zbycia papierów wartościowych, pełnienia funkcji członka zarządu, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, inne), kiedy takie dochody uzyskali i w jakiej wysokości lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej (odpis decyzji), 7. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają jakieś nieruchomości, jeżeli tak to jakie, jaka jest ich powierzchnia, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, 8. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżący i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli skarżący najmuje to mieszkanie należy podać koszty najmu, 9. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają udziały w spółkach z o.o., jaka jest wartość nominalna tych udziałów, 10. podanie czy przeciwko skarżącemu prowadzone są postępowania egzekucyjne, czy w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi został zajęty majątek skarżącego, rachunek bankowy, jeżeli tak należy przedłożyć odpisy dokumentów o zajęciu, należy również podać jaka kwota w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego została do chwili obecnej wyegzekwowana, 11. złożenie odpisów dokumentów związanych z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą za okres [...], t.j. książki przychodów i rozchodów, deklaracji VAT-7, firmowych rachunków bankowych, 12. złożenie wykazu środków trwałych związanych z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą, 13. podanie ilu skarżący zatrudnia pracowników, 14. podanie czy żona skarżącego jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z synami. Podał, że posiada konto bankowe w B. Wskazał, że jego żona posiada samochód osobowy marki F, rok prod. [...], wartość rynkowa ok. [...]. Wyjaśnił, że na miesięczne koszty składają się następujące wydatki: opłaty za prąd [...], wodę [...], abonament [...], wywóz śmieci [...], wywóz zanieczyszczeń płynnych [...], alimenty [...], wyżywienie [...]. Skarżący podał, że jego żona otrzymuje zasiłek rodzinny w wysokości [...]. Oświadczył, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają nieruchomości oraz udziałów w spółkach z o.o. Następnie podał, że dom, w którym mieszka, należy do jego żony i [...] innych współwłaścicieli z rodziny ze strony żony. Skarżący wyjaśnił, że małżonka nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, gdyż zajmuje się dziećmi. Wnioskodawca oświadczył, że zatrudnia [...] pracownika na [...] etatu i nie posiada środków trwałych w firmie. Do pisma załączył kserokopię podsumowania z książki przychodów i rozchodów za okres [...], kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek jego podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z dziećmi w wieku [...]. Ponadto skarżący ma syna, na którego ma nałożony obowiązek płacenia alimentów w wysokości [...]. Z informacji skarżącego wynika, że mieszka w domu, który należy do jego żony i [...] innych współwłaścicieli, przy czym są to osoby z rodziny małżonki. Skarżący, mimo wezwania, nie podał kim są te osoby (np. rodzice, rodzeństwo kuzynostwo, inne osoby). Wnioskodawca podał, że żona posiada samochód osobowy marki F, rok prod. [...], wartość rynkowa pojazdu ok. [...]. Skarżący oświadczył, że żona otrzymuje zasiłek rodzinny w wysokości [...], jednakże nie przedłożył odpisu decyzji o przyznaniu zasiłku. Z oświadczeń skarżącego wynika, że małżonka nie pracuje, nie jest również zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, gdyż zajmuje się dziećmi. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że uzyskuje dochód miesięczny brutto z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...]. Następnie podał, że ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...]. Skarżący do w.w kwoty nie wliczył ponoszonej przez niego z tytułu ubezpieczenia w [...] kwoty [...] oraz spłaty zobowiązania w wysokości [...] do komornika (ponoszone wydatki zostały wskazane przez skarżącego we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu). Jak już wcześniej wskazano żona skarżącego posiada samochód osobowy, co wiąże się również z koniecznością ponoszenia kosztów zawiązanych z utrzymaniem takiego pojazdu (koszty obowiązkowego ubezpieczenia OC, koszty zakupu paliwa, koszty eksploatacji pojazdu, koszty przeglądu technicznego), tymczasem skarżący tych kosztów w odpowiedzi nie wymienił. Z przedłożonej przez skarżącego kserokopii podsumowania książki przychodów i rozchodów wynika, że w okresie [...] uzyskał przychody w wysokości [...], poniósł koszty w wysokości [...], a zatem odnotował stratę w wysokości [...]. Zatem oświadczenie skarżącego o uzyskiwanych przez niego dochodach z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...] brutto jest nieprawdziwe w stosunku do wykazanej przez niego w podsumowaniu książki przychodów i rozchodów straty z prowadzonej działalności gospodarczej. Godzi się jednak zauważyć, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia potrzeby kredytowania skarżącemu należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez niego skargą. Ponadto podkreślić należy, że pomimo ponoszonej straty skarżący z przychodów z działalności gospodarczej ponosi również koszty swojego i swojej rodziny utrzymania. Skarżący bowiem, mimo wezwania, nie podał czy on lub jego żona uzyskują jakieś inne dodatkowe dochody, wskazał jedynie, że żona otrzymuje zasiłek rodzinny w kwocie [...]. Zauważyć również należy, że średniomiesięczne przychody skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej za okres [...] wynoszą około [...] i jest to kwota wyższa od kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Ponadto zauważyć należy, że wprawdzie skarżący ponosi wysokie koszty prowadzenia działalności gospodarczej, to jednak w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjął się pogląd, że brak jest argumentów uzasadniających przyznanie pierwszeństwa zobowiązaniom o charakterze cywilnoprawnym przed zobowiązaniami o charakterze publicznoprawnym, do których zalicza się należności związane z udziałem w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12). Ponadto zauważyć należy, że z uzyskiwanych z działalności gospodarczej przychodów skarżący ponosi również koszty swojego i swojej rodziny miesięcznego utrzymania. Podkreślić również należy, że przedmiotowa sprawa dotyczy prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, zaś w orzecznictwie sądowym niejednokrotnie podkreślono, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien w procedurze planowania wydatków uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnego postępowania i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. W ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej wliczony jest również obowiązek ponoszenia kosztów postępowań sądowych (por. postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 07.06.2013r., sygn. akt I SA/Bk 101/13, publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze złożonej przez skarżącego kserokopii zeznania rocznego podatkowego za [...] wynika, ze przychody skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniosły [...], natomiast w [...]. Ponadto skarżący mimo wezwania nie przedłożył odpisów deklaracji VAT-7 za miesiące [...]. Nie przedłożył również wyciągu z rachunku bankowego, który - jak oświadczył - posiada w B. Nie wiadomo zatem czy na ten rachunek wpływają jakieś środki pieniężne, czy prowadzona jest z niego egzekucja, jeżeli tak to jakie kwoty w ramach zajęcia egzekucyjnego zostały w ostatnim okresie ściągnięte. Wnioskodawca nie wyjaśnił również czy jego żona posiada rachunek bankowy, jeżeli tak to nie załączył wyciągu z tego rachunku. Jak już wcześniej wskazano, obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów sądowych, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zatem złożone przez skarżącego w niniejszej sprawie oświadczenia są niepełne i nierzetelne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył wszystkich żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Na wnioskodawcy ciążył bowiem obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.