I SA/Po 806/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku JW o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi JW na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek. Skarżący JW pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Następnie złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z argumentacji skarżącego wynika, że jego jedyny dochód stanowi kwota do [...] netto z tytułu prac dorywczych. Wnioskodawca podał, że nie ma żadnych innych dochodów oraz oszczędności. Podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wskazał, że w dniu [...] zawarł z żoną umowę rozdzielności majątkowej i prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Skarżący poinformował, że posiada rachunek bankowy, jednak nie ma na nim żadnych środków. Wnioskodawca podał, że ma kartę kredytową, która została mu wypowiedziana w dniu [...]. Skarżący oświadczył, że posiada samochód osobowy marki F, rok prod. [...] oraz dom w P przy ul. B [...], nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości pow. 3.000 euro. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, 2. złożenie odpisów z kont i rachunków bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego, 3. podanie czy skarżący prowadzi działalność gospodarczą, jeżeli nie to od kiedy, należy przedłożyć odpisy dokumentów o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej lub o zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej, jeżeli skarżący prowadzi działalność gospodarczą należy przedłożyć odpisy dokumentów prowadzonych w celu rozliczenia się w podatku dochodowym za ostatnie [...] miesięcy (np. odpis książki przychodów i rozchodów), deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, podać ilu skarżący zatrudnia pracowników, przedłożyć ewidencję środków trwałych oraz wyciągi z firmowych rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy), 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, koszty nauki, koszty eksploatacji pojazdów mechanicznych, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 5. podanie czy skarżący poza deklarowanymi we wniosku dochodami, uzyskuje jakieś inne dochody (np. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach - np. członka zarządu, prokurenta, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości lub czy korzysta z pomocy opieki społecznej (odpis decyzji), 6. podanie czy skarżący posiada udziały w spółkach, pełni funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, 7. podanie czy skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych (należy przedłożyć odpis decyzji), jeżeli wnioskodawca nie jest zarejestrowany to dlaczego, 8. podanie w jakiej wysokości żona skarżącego uzyskuje miesięczne dochody, z jakiego tytułu, należy przedłożyć odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez małżonkę, wyciągi z rachunków i lokat bankowych małżonki, podać czy żona posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa), udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu lub prokurenta w spółkach, czy uzyskuje dodatkowe dochody, czy jest osobą bezrobotną (odpis decyzji), w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, czy ma na swoim utrzymaniu inne osoby (np. dzieci), 9. przedłożenie odpisu orzeczenia lub umowy o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami. Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...], zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy upłynął z dniem [...]. Tymczasem skarżący do chwili obecnej wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek wykazania przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem, jak już wyżej wskazano, odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje w związku małżeńskim, pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Z oświadczeń skarżącego wynika również, że posiada dom w P przy ul. B [...], samochód osobowy marki F, rop rod. [...]. Wnioskodawca podał, że utrzymuje się z prac dorywczych w wysokości do [...] miesięcznie. Skarżący, mimo wezwania, nie podał jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony, w szczególności czy małżonka uzyskuje miesięczne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu, czy posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, udziały w spółkach z o.o., czy pełni funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach z o.o. i czy uzyskuje z tego tytułu jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Wnioskodawca nie wyjaśnił czy na utrzymaniu małżonki pozostają inne osoby, np. dzieci. Skarżący, mimo wezwania, nie wyjaśnił czy poza dochodami deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskuje jakieś inne dochody, czy korzysta z pomocy opieki społecznej, czy prowadzi działalność gospodarczą. Skarżący nie podał również czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, jeżeli nie jest zarejestrowany to dlaczego. Wnioskodawca nie przedłożył również odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i jego żonę, nie wyjaśnił nawet czy on i jego małżonka zeznania roczne podatkowe składali, nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych i w tej kwestii nie udzielił żadnych wyjaśnień, w szczególności czy żona rachunki bankowe posiada. Skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył odpisu umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami, nie wyjaśnił nawet czy został podzielony majątek wspólny między małżonkami. Skarżący nie podał również w jakiej wysokości on i jego żona ponoszą koszty swojego miesięcznego utrzymania. W tym miejscu zauważyć należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, żona ma obowiązek udzielenia pomocy mężowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 1967r., sygn. akt I CZ 37/67, Lex nr 6155). Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa i że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego nie stanowi okoliczności, w której to małżonka nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez nią dochodów oraz jej sytuacja majątkowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Wskazać również należy na treść przepisu art. 252 § 1 P.p.s.a., z którego wynika, że osoba fizyczna we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna zawrzeć oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, ale także – między innymi – dokładne dane o stanie rodzinnym. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć należy, że z akt sądowych, jak i administracyjnych wynika, że korespondencję kierowaną do skarżącego odbierała m.in. p. AW – dorosły domownik (por. karta nr [...] akt sądowych, karta nr [...] akt administracyjnych). Jak wskazano wyżej obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.