II FZ 5/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 listopada 2012 r. sygn. akt I SA/Po 795/12 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 12 lipca 2012 r., nr ... w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 21 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Po 795/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek K. K. (dalej powoływany jako "skarżący", "strona") o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Przedstawiając stan faktyczny sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z 12 lipca 2012 r. w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych, z którego wynikało, że skarżący mieszka sam i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.500,- zł brutto, które wystarcza na pokrycie podstawowych kosztów utrzymania. Wnioskodawca stwierdził, że ze względu na wysokość wpisu od skargi, nie jest w stanie jednorazowo ponieść tego kosztu. W piśmie z dnia 2 października 2012 r., będącym uzupełnieniem wniosku, strona oświadczyła dodatkowo, że nie posiada rachunków i kont bankowych, ani lokat bankowych, nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, udziałów w spółkach, przedmiotów wartościowych ani samochodów osobowych. Miesięczne koszty swojego utrzymania wnioskodawca oszacował na kwotę 970,- zł. Do kosztów tych zaliczył: ogrzewanie 100,- zł, wodę 50,- zł, gaz 10,- zł, energię elektryczną 50,- zł, koszty leczenia i zakupu lekarstw 150,- zł, wyżywienia 600,- zł, środków czystości 10,- zł. Oświadczył, że nie ponosi opłat za czynsz, telefon stacjonarny i komórkowy, abonament RTV oraz telewizję kablową. Podał, że pełni funkcję prezesa zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością i z tego tytułu otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości minimalnej, tj. 1.500,- zł brutto (do wypłaty 1.065,36 zł). Skarżący podniósł, że nie uzyskuje dodatkowych dochodów, mieszka w nieruchomości będącej własnością jego żony, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej (kserokopia umowy o wyłączeniu wspólności ustawowej z dnia 18 listopada 1993 r. zawartej w formie aktu notarialnego). Skarżący wyjaśnił, że nie jest w posiadaniu informacji o stanie majątkowym swojej żony. Do wniosku załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych za 2010 r. i 2011 r. oraz listę płac za miesiące od lipca do września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że oświadczenie złożone przez skarżącego jest niepełne i nierzetelne, przez co nie pozwala dokonać właściwej oceny jego sytuacji materialnej. Sąd w szczególności podniósł, że uchylanie się skarżącego od udzielenia informacji w zakresie sytuacji majątkowej jego żony uniemożliwia rzetelną i rzeczową ocenę możliwości płatniczych tegoż skarżącego. Jednocześnie Sąd powołał się na treść art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788) i zawarty w tym przepisie obowiązek wzajemnej pomocy, stwierdzając, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub że pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania. W ocenie Sądu, dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Tym samym Sąd przyjął, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku spełnione są przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływana jako "P.p.s.a.", uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Strona zaskarżyła opisane wyżej postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i w zażaleniu zarzuciła temu Sądowi naruszenie art. 246 P.p.s.a., poprzez odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Odnosząc się do głównego – zdaniem strony – argumentu Sądu pierwszej instancji w przedmiotowej kwestii, tj. odmowy przez skarżącego ujawnienia sytuacji majątkowej jego żony, skarżący podniósł, że nie posiada informacji na temat majątku osobistego żony. Powołując się przy tym na treść art. 36 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, skarżący podniósł, że małżonkowie mają obowiązek informować się wzajemnie jedynie o stanie majątku wspólnego. W przypadku rozdzielności majątkowej natomiast takiego obowiązku nie ma, wobec czego skarżący nie miał możliwości uzyskać takich danych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA: z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie wskazanym we wniosku. Za zasadne należy uznać w szczególności stanowisko Sądu co do tego, że nie jest możliwa rzetelna i całościowa ocena sytuacji majątkowej skarżącego w kontekście przesłanek z ww. przepisu, bez uwzględnienia sytuacji finansowej małżonki skarżącego. Podkreślenia wymaga, że w świetle art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Jak trafnie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 421/12 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), obowiązek ten jest niezależny od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Zauważyć należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. W tym miejscu należy wskazać na treść przepisu art. 252 § 1 P.p.s.a., z którego wynika, że osoba fizyczna we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna zawrzeć oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, ale także – między innymi – dokładne dane o stanie rodzinnym. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. W kontekście powyższego należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie danych udostępnionych przez skarżącego trafnie stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zostały wykazane przesłanki określone w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sytuacji bowiem gdy skarżący nie przedstawił nawet ogólnych informacji na temat statusu finansowego żony Sąd pierwszej instancji nie mógł jednoznacznie stwierdzić, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.