I SA/Po 844/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Jaśniewicz Sędziowie NSA Sylwia Zapalska (spr.) WSA Karol Pawlicki Protokolant st.sekr.sąd. Urszula Kosowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2010 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. w L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy wydania kserokopii protokołu przesłuchania świadka I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. z dnia [...], o nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w P. na rzecz skarżącej Spółki kwotę [...] zł ( [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, III. stwierdza, że postanowienia wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. /-/ K.Pawlicki /-/ M.Jaśniewicz /-/ S.Zapalska W piśmie z dnia (...) "A" Sp. z o.o. zwróciła się do Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej o wydanie z akt sprawy prowadzonej na podstawie postanowienia z (...) kopii protokołów przesłuchania T. S. i L. E. oraz kosztorysu na wykonanie budynku, sporządzonego przez L. E. jako biegłego w sprawie. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej postanowieniem z dnia (...), na podstawie przepisów art. 178 § 1, art. 179 § 1 i 2 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2005, Nr 8, poz. 60, z późn. zm.) w zw. z art. 31 ust. 1 ustawy z 28 września 1991r. o kontroli skarbowej (Dz. U. 2004, Nr 8, poz. 65, z późn. zm.), odmówił wydania przez okres 3 miesięcy liczonych od 3 marca 2009r. kserokopii protokołu przesłuchania T. S. z (...). W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Urzędu wskazał, iż zgodnie z art. 178 § 1 O.p. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Natomiast stosownie do art. 179 § 1 ustawy, powołanego przepisu nie stosuje się w przypadku, gdy ze względu na interes publiczny materiały zostaną wyłączone z akt sprawy. Z uwagi na złożony w dniu (...) wniosek spółki w sprawie sporządzenia odpisu protokołu przesłuchania świadka T. S. Dyrektor UKS wystąpił do Prokuratury Okręgowej o udzielenie informacji dotyczącej udostępnienia odpisu tego protokołu. W dniu (...) Prokuratura poinformowała, iż ze względu na toczące się śledztwo oraz realizowane czynności procesowe, nie należy udostępniać wymienionego protokołu przez okres 3 miesięcy. Ponadto pismem z dnia (...) Prokuratura wystąpiła o nie udostępnienie przedmiotowego protokołu do wglądu przez okres kolejnych 3 miesięcy. Zdaniem Dyrektora Urzędu dobro śledztwa jest kategorią zaliczaną do interesu publicznego. W konsekwencji wniosek spółki w tym zakresie należało załatwić odmownie. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego uchylenie, zarzucając naruszenie przepisów: art. 178 § 1 i 3, art. 179 § 1, art. 129, art. 210 § 4, art. 217 § 2 O.p. oraz art. 51 Konstytucji RP, polegające na bezpodstawnej odmowie udostępnienia oraz umożliwienia skopiowania protokołu przesłuchania świadka T. S. Uzasadniając spółka podkreśliła, iż przebywający w areszcie śledczym T. S. był przesłuchiwany przez Dyrektora UKS w charakterze świadka w toku postępowania kontrolnego prowadzonego wobec spółki. Treści zawarte w protokole przesłuchania nie dotyczą śledztwa, dla dobra którego odmówiono spółce udostępnienia kopii protokołu. Prokuratura nie miała więc żadnych podstaw do decydowania o tym dokumencie. Zaskarżone postanowienie dotknięte jest zatem wadą nieważności, o której mowa w art. 247 § 1 pkt 2 O.p. Spółka zwróciła również uwagę, iż użyte w art. 179 § 1 O.p. pojęcie "interesu publicznego" ma charakter niedookreślony (klauzula generalna). Zastosowanie wymienionego przepisu winno zatem polegać na wskazaniu w postanowieniu, jakie okoliczności przemawiają za uznaniem istnienia interesu publicznego. Zdaniem spółki Dyrektor Urzędu, wbrew powyższym wymogom, nie podał, o jaki interes śledztwa chodzi oraz jakie okoliczności faktyczne przemawiają za odwołaniem się do niego. Nie wskazał także, jakie działania pełnomocnika bądź strony przemawiają za wyłączeniem z akt przedmiotowego protokołu. Orzekając na skutek wniesionego zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z (...), utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z (...). W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby podkreślił, iż spółka miała zapewniony czynny udział w toczącym się postępowaniu kontrolnym. Została zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka T. S. Ponadto pełnomocnik spółki zapoznał się z aktami sprawy – poza protokołem przesłuchania świadka poinformował o nieotrzymaniu pozwolenia z prokuratury do udziału w przesłuchaniu świadka oraz złożył wniosek o wydanie kserokopii przedmiotowego protokołu. Dyrektor wyraził także pogląd, iż pojęcie "interesu publicznego" nie jest zdefiniowane, co nie oznacza możliwości korzystania z uznania administracyjnego. Konieczne jest bowiem ustalenie przesłanki stosowania tej instytucji w każdej, indywidualnej sprawie podatkowej. Ocena, czy wyłączenie konkretnego dokumentu z akt sprawy chroni interes publiczny nie jest jednak możliwa, gdyż musiałaby zostać poprzedzona wnikliwą analizą treści dokumentu. To z kolei byłoby niezgodne z celowością wyłączenia jego jawności. Ocenie podlegać może więc jedynie to, czy w konkretnej sprawie została ustalona przesłanka wyłączenia oraz czy uzasadnienie postanowienia wskazuje, czym kierował się organ podatkowy i jaki interes publiczny jest w ten sposób chroniony. Mając na uwadze powyższe, Dyrektor Izby zwrócił uwagę, iż organ I instancji podał, że wyłączenie protokołu przesłuchania świadka nastąpiło ze względu na ważny interes publiczny – tajemnicę prowadzonego śledztwa. Wskazał zatem przesłankę wyłączenia oraz jaki interes publiczny jest chroniony. Zaskarżone postanowienie wydane zostało więc zgodnie z prawem. Na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej spółka "A" wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, domagając się jego uchylenia oraz zasądzenia kosztów postępowania. Skarżonemu postanowieniu spółka zarzuciła naruszenie: 1) art. 178 § 1 i 3 w zw. z art. 129 O.p. oraz w zw. z art. 45 i art. 51 Konstytucji RP, poprzez bezpodstawną odmowę udostępnienia, a także uniemożliwienie skopiowania znajdującego się w aktach protokołu przesłuchania świadka T. S.; 2) art. 127 w zw. z art. 210 § 4 O.p., poprzez brak zbadania legalności wskazanej przesłanki wyłączenia protokołu przesłuchania świadka z akt sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca wskazała, iż zgodnie z art. 179 § 1 Ordynacji, organ podatkowy może wyłączyć prawo strony dostępu do akt postępowania, jeśli stwierdzi, że zgromadzone konkretne dokumenty są objęte ochroną tajemnicy państwowej, bądź też informacje zawarte w dokumentach powinny być wyłączone ze względu na "interes publiczny". Mając na uwadze powyższe stwierdziła, iż przesłuchanie świadka T. S. miało miejsce w toku postępowania kontrolnego prowadzonego wobec spółki a nie w ramach śledztwa. Ponadto protokół z tego przesłuchania nie należy do akt śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę. Tym samym nie miała ona podstaw prawnych do decydowania bądź współdecydowania o jego ujawnieniu. Skarżąca zaznaczyła przy tym, iż brak jest w aktach podatkowych dowodów potwierdzających okoliczność przedstawienia Prokuraturze treści przedmiotowego protokołu. Uzasadnione są zatem wątpliwości co do rzetelności oceny treści protokołu, w kontekście informacji mogących naruszyć określony interes śledztwa. Spółka podkreśliła również, iż pojęcie "interesu publicznego" użyte w art. 179 § 1 O.p. ma charakter niedookreślony (klauzula generalna). Zastosowanie powołanego przepisu winno zatem polegać na wskazaniu w postanowieniu, jakie okoliczności przemawiają za uznaniem istnienia interesu publicznego. Wbrew powyższym wymogom, organy podatkowe nie podały, o jaki interes śledztwa chodzi oraz jakie okoliczności faktyczne przemawiają za odwołaniem się do niego. Nie wskazały także, jakie działania pełnomocnika bądź strony przemawiają za wyłączeniem z akt przedmiotowego protokołu. Ograniczyły się jedynie do powołania samego pojęcia "interes śledztwa", które jako klauzula generalna również wymaga konkretyzacji. Spółka zwróciła nadto uwagę, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Dyrektor Izby wyjaśnił, iż nie dokonał oceny, czy wyłączenie konkretnego dokumentu chroni interes publiczny. Musiałby bowiem dokonać analizy treści dokumentu, co byłoby niezgodne z celowością wyłączenia jego jawności. Tym samym zbadał jedynie fakt wskazania przesłanki dającej prawo wyłączenia protokołu z akt sprawy. W ocenie spółki takie działanie stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej nie znajduje podstaw do zmiany swojego stanowiska i wnosi o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) sąd w zakresie swej właściwości sprawuje kontrolę zaskarżonych decyzji (postanowień) wyłącznie pod względem ich zgodności z prawem materialnym, przepisami postępowania i nie tylko samej decyzji (postanowień), ale także procedowania organu przed jej wydaniem. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) w postępowaniu przed sądem I instancji obowiązuje zasada oficjalności, w myśl której nie jest on związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także niepodnoszonych w skardze. Granice rozpoznania skargi są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych, a z drugiej poprzez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego – zakaz reformationis in peius. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W rozpatrywanej sprawie Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej odmówił wydania pełnomocnikowi skarżącej kserokopii protokołu przesłuchania świadka T. S. przeprowadzonego w dniu (...) w ramach postępowania kontrolnego prowadzonego wobec skarżącej spółki. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Urzędu powołał się na istnienie interesu publicznego – ochrony informacji objętych tajemnicą śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową – wskazanego w pismach Prokuratury z dnia (...) oraz (...) (k. 19 t. I; t. II akt pod.). Zgodnie z przepisem art. 178 § 1 Ordynacji podatkowej strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Czynności określone w § 1 dokonywane są w lokalu organu podatkowego w obecności pracownika tego organu (§ 2). Strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów (§ 3). Natomiast stosownie do art. 179 § 1 O.p., przepisów art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów objętych ochroną tajemnicy państwowej, a także innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. W pierwszej kolejności Sąd zwraca uwagę, iż kognicja sądu administracyjnego w sprawie dotyczącej wyłączenia dokumentu z akt sprawy ze względu na interes publiczny w trybie art. 179 § 1 O.p. ograniczona jest do dokonania oceny, czy organ podatkowy ustalił przesłankę tego wyłączenia oraz czy uzasadnienie wydanego w tej sprawie postanowienia wskazuje, czym organ ten się kierował i jaki interes publiczny jest w ten sposób chroniony. Ocena, czy wyłączenie konkretnego dokumentu z akt sprawy rzeczywiście chroni interes publiczny wymyka się spod kontroli sądu (por. wyrok WSA w Opolu I SA/Op 85/07, wyrok WSA we Wrocławiu I SA/Wr 1703/07). Sąd podziela również wyrażony w orzecznictwie pogląd (np. wyrok WSA w Poznaniu, I SA/Po 293/09), iż w pojęciu "interesu publicznego" mieści się dobro prowadzonego postępowania karnego (śledztwa). W ocenie jednak Sądu w niniejszej sprawie organy podatkowe nie ustaliły w sposób dostateczny istnienia przesłanki wyłączenia. Podkreślenia wymaga, iż wyłączony z akt sprawy protokół przesłuchania świadka T. S. z dnia (...) dotyczył przesłuchania w ramach postępowania kontrolnego prowadzonego wobec skarżącej spółki a nie postępowania karnego toczącego się przed Prokuraturą Okręgową o sygn. (...) przeciwko M. M. oraz T. S. o czyny z art. 270 § 1 k.k. i inne. Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, iż z akt sprawy nie wynika, aby Prokuratura zapoznała się treścią zeznań T. S. Do pism z dnia (...) (k. 8) oraz (...) (k. 13) skierowanych do Prokuratury nie została bowiem dołączona kopia spornego protokołu. Z kolei w adnotacji z (...) w sprawie wyłączenia z akt sprawy protokołu przesłuchania świadka Dyrektor UKS umieścił jedynie wzmiankę o rozmowie telefonicznej z prokuratorem Prokuratury Okręgowej (k. 6). Skoro Prokuratura Okręgowa nie zapoznała się z treścią zeznań T. S., to nie sposób przyjąć, iż miała w ogóle możliwość oceny, czy udostępnienie protokołu rzeczywiście mogłoby spowodować ujawnienie informacji objętych tajemnicą śledztwa. W konsekwencji nie można uznać, iż organy podatkowe, opierając się na informacjach uzyskanych od Prokuratury, prawidłowo ustaliły przesłankę wyłączenia protokołu z akt sprawy. Zdaniem Sądu, nie jest wystarczające jedynie abstrakcyjne stwierdzenie, iż dokument winien być wyłączony ze względu na dobro śledztwa, bez znajomości jego treści. Wobec powyższego Sąd wskazuje, iż organy podatkowy naruszyły przepisy art. 178 § 1, art. 179 § 1 oraz art. 210 § 4 w zw. z art. 219 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 31 ust. 1 ustawy o kontroli skarbowej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę organy podatkowe winny umożliwić Prokuraturze Okręgowej zapoznanie się z treścią protokołu przesłuchania T. S. Dopiero po dokonaniu przez Prokuraturę oceny treści zeznań świadka w kontekście ujawnienia informacji stanowiących tajemnicę śledztwa, organy podatkowe będą uprawnione do ustalenia, czy zachodzi przesłanka wyłączenia z akt sprawy przedmiotowego protokołu zeznań i odmowy wydania go spółce. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152, art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ K. Pawlicki /-/ M. Jaśniewicz /-/ S. Zapalska