I SA/Po 875/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy połączenia postępowania kontrolnego postanawia oddalić wniosek. Pismem z dnia [...] A. D. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], Nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], w przedmiocie odmowy połączenia postępowania kontrolnego. W dniu [...] grudnia 2012 r. skarżący złożył, sporządzony na urzędowym formularzu, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu wniosku A. D. podał, że ze względu na trudną sytuację nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Oświadczył, że na jego utrzymaniu pozostaje cała rodzina. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubiną, posiada [...]-letnią córkę W. i [...]-letnią córkę A. Wnioskodawca wskazał, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący razem z rodziną mieszka w mieszkaniu o pow. [...] m2, które należy do jego młodszej córki. Podał, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości [...] zł brutto. Przy czym ponosi koszty utrzymania mieszkania w wysokości ok. [...] zł, w tym czynsz [...] zł, rata kredytu hipotecznego (zaciągniętego na kupno mieszkania) [...] zł. Konkubina jest osobą bezrobotną Pismem z dnia [...] grudnia 2012 r. i [...] grudnia 2012 r. wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2010 r. i 2011 r. własnych i osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, podanie kosztów miesięcznego utrzymania wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują dodatkowe dochody (np. z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, pracy sezonowej, dorywczej, alimentów, inne) – jeżeli tak to w jakiej wysokości lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej (odpis decyzji), podanie czy konkubina jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, jeżeli nie jest zarejestrowana to dlaczego, wyjaśnienie w jaki sposób córka skarżącego A. D. nabyła nieruchomość (np. w drodze dziedziczenia, darowizny, od kogo otrzymała nieruchomość i kiedy), wyjaśnienie czy kredyt hipoteczny został zaciągnięty na kupno mieszkania, które należy do córki A. D., czy na kupno innej nieruchomości (odpis umowy), podanie czy osoby, z którymi strona pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają, poza wymienionym we wniosku mieszkaniem należącym do córki, inne nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i wartościowe przedmioty, złożenie odpisów z dokumentów prowadzonych w celu rozliczenia się przez skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych za ostatnie sześć miesięcy (np. książka przychodów i rozchodów), złożenie odpisów deklaracji VAT-7 za ostatnie sześć miesięcy złożonych przez wnioskodawcę, złożenie wyciągów z rachunków bankowych firmowych za ostatnie sześć miesięcy, złożenie raportu ze stanu kasy za okres od dnia 1 czerwca 2012 r. do dnia sporządzenia odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożenie wykazu środków trwałych należących do firmy skarżącego. Udzielając odpowiedzi na powyższe wezwania skarżący oświadczył, że jego konkubina jest właścicielem samochodu osobowego marki T., rok prod. [...]. Zaznaczył, że w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy podał koszty miesięcznego utrzymania siebie i rodziny. Dodał przy tym, że ponosi miesięcznie wydatek na telefon komórkowy w kwocie [...] zł. Na jego utrzymaniu pozostaje konkubina, która nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie uzyskuje zasiłku, zajmuje się domem i dziećmi. Skarżący podał, że jego młodsza córka na podstawie umowy darowizny nabyła prawo do mieszkania. Kredyt hipoteczny, który wnioskodawca spłaca, został zaciągnięty na kupno nieruchomości należącej do jego córki. Nikt z domowników nie posiada innych nieruchomości, oszczędności i papierów wartościowych. Wyjaśnił, że do wartościowych środków trwałych należących do jego firmy należą dwa komputery, pozostałe przedmioty mają niską wartość, są to urządzenia do wykonywania prac związanych z prowadzoną działalnością. Do wniosku załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych, z których wynika, że w 2010 r. przychód wnioskodawcy z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...] zł, w 2011 r. przychód wyniósł [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł i dochód [...] zł. Wnioskodawca załączył kserokopię księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 maja 2012 r. do 31 października 2012 r., z której wynika, że przychód strony od początku okresu wyniósł [...] zł, koszty zakupionych towarów handlowych i materiałów wg cen zakupu [...] zł, pozostałe wydatki [...] zł, tj. łącznie [...] zł, zatem dochód skarżącego wyniósł [...] zł. Załączył także wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego w [...] dla PHU "A" A. D. za okres od 1 maja 2012 r. do 31 października 2012 r. Załączył również kopie deklaracji VAT-7 za miesiące od maja 2012 r. do października 2012 r., z których wynika, że podstawa opodatkowania w maju 2012 r. wyniosła [...] zł, w czerwcu 2012 r. – [...] zł, w lipcu 2012 r. – [...] zł, w sierpniu 2012 r. – [...] zł, we wrześniu 2012 r. – [...] zł i w październiku 2012 r. – [...] zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 29 stycznia 2013 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia podkreślono, że złożone przez wnioskodawcę wyjaśnienia są niepełne, a zatem nie było możliwości dokonania rzetelnej i obiektywnej oceny jego stanu majątkowo-finansowego. Na powyższe postanowienie skarżący, pismem z dnia [...] lutego 2013 r., złożył sprzeciw, w którym wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu stwierdził, że spełnia warunki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), gdyż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W badanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy winno zostać dokonane w oparciu o przepisy art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W świetle powołanych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie bowiem od kosztów sądowych jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. Zgodnie z zasadą określoną w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być zatem interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej strony interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W świetle przedstawionych przez stronę okoliczności, Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi [...] zł. W pierwszej kolejności podnieść należy, że treść oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Wezwania Sądu z dnia [...] i [...] grudnia 2012 r. do uzupełnienia wniosku zmierzały do umożliwienia stronie należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że zakres żądanych dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. Wobec wybiórczego potraktowania przez wnioskodawcę skierowanych do niego wezwań o uzupełnienie wniosku, przejawiającego się w przedłożeniu jedynie części żądanych dokumentów, Sąd stwierdza, że nie ma w istocie możliwości dokonania rzetelnej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. A. D. w złożonym wniosku oświadczył, że z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości [...] zł brutto. Na jego utrzymaniu pozostaje cała rodzina. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z konkubiną, z [...]-letnią córką W. i z [...]-letnią córką A. Wnioskodawca wskazał, że ponosi miesięczne wydatki w wysokości [...] zł (czynsz – [...] zł, rata kredytu hipotecznego – [...] zł, telefon komórkowy – [...] zł). Skarżący, pomimo jednoznacznego wezwania, nie wyjaśnił, czy, a jeśli tak, to w jakiej wysokości, ponosi inne koszty związane z utrzymaniem mieszkania, tj. opłaty za energię elektryczną, wodę, gaz, telewizję, nie wskazał również, czy któraś z tych opłat została wkalkulowana w czynsz za mieszkanie. Ponadto nie podał jakie środki przeznacza na żywność, czy leczenie. Strona nie wyjaśniła również, czy poza wskazanym we wniosku kredytem hipotecznym spłaca inne kredyty i pożyczki. Z przedłożonego przez wnioskodawcę wyciągu z rachunku bankowego wynika, że posiada on jeszcze jeden rachunek bankowy, na który systematycznie przelewa środki pieniężne (np. w dniu 17.05.2012 r. kwotę [...] zł, 18.06.2012 r. [...] zł, 03.07.2012 r. [...] zł, 04.07.2012 r. [...] zł, 21.08.2012 r. [...] zł, 01.09.2012 r. [...] zł, 17.09.2012 r. [...] zł, [...] zł i [...] zł, 16.10.2012 r. [...] zł, 23.10.2012 r. [...] zł). Okoliczności tej wnioskodawca w żaden sposób nie wyjaśnił. Wiarygodność złożonego oświadczenia co do sytuacji materialnej podważa fakt, iż z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego wynika także, że w dniu 17.05.2012 r. skarżący dokonał spłaty pożyczki - raty w wysokości [...] zł, w dniu 20.06.2012 r. spłacił ratę kredytu mieszkaniowego w wysokości [...] zł, w kolejnych miesiącach raty kredytu mieszkaniowego nie spłacał z tego rachunku bankowego. Natomiast w dniu [...] na rachunek bankowy skarżącego wpłynęła kwota w wysokości [...] zł tytułem "Wypłata transzy kredytu [...] - uruchomienie kredytu", natomiast w następnych miesiącach spłacił już pierwsze raty tego kredytu (np. w dniu 10.08.2012 r. w wysokości [...] zł, w dniu 17.09.2012 r. w wysokości [...] zł i w dniu 16.10.2012 r. w wysokości [...] zł). Skarżący ma też przyznany limit na rachunku bankowym prowadzonym w [...], z tego tytułu ponosi odsetki od kredytu w rachunku bankowym. Zauważyć należy, że wnioskodawca w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w ogóle do kwestii związanej z zaciągniętymi przez niego kredytami się nie odniósł. W ocenie Sądu, zaciągnięcie przez skarżącego zobowiązań kredytowych świadczy o tym, że posiada zdolność kredytową, gdyż inaczej banki takich kredytów by nie udzieliły. Obowiązek zaś spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przeszkody w uiszczaniu opłat sądowych i nie przesądza o przyznaniu prawa pomocy. Spłata kredytów nie uzasadnia bowiem twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powołane wyżej okoliczności, zdaniem Sądu, pozwalają na podważenie kompletności, a także wiarygodności podanych przez wnioskodawcę informacji. Stąd zasadne jest stwierdzenie, że skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie informacje mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej. Wobec powyższego zasadne jest domniemanie, że strona dysponuje nieujawnionymi w niniejszej sprawie środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.