I SO/Po 7/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku DK o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w celu złożenia skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc luty i wrzesień 2005r. postanawia: oddalić wniosek. DK złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku podał, że aktualnie zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Nie posiada domu, mieszkania, oszczędności i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Posiada nieruchomość rolną o pow. [...] m2. Żona nie posiada majątku. Wnioskodawca nie uzyskuje dochodów. Z uwagi na fakt, że wniosek o przyznanie prawa pomocy był niepełny co do sytuacji finansowej i majątkowej, Wnioskodawca został dwukrotnie wezwany, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W piśmie z dnia [...] Wnioskodawca podał, że on i jego żona nie składali zeznań rocznych podatkowych za [...] z uwagi na brak dochodów. Wnioskodawca i jego żona nie posiadają rachunków bankowych, pojazdów podlegających obowiązkowi rejestracji, udziałów w spółkach z o.o., nie uzyskują również dodatkowych dochodów i nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Małżonka nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i innych wartościowych przedmiotów. Wnioskodawca jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna od [...]. Małżonka nie uzyskuje dochodów i nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Wnioskodawca i jego żona pozostają na utrzymaniu córki, mieszkają w pokoju, który użycza im w swoim domu córka. Do pisma załączono kserokopię decyzji Starosty z dnia [...] o uznaniu Wnioskodawcy z dniem [...] za osobę bezrobotną i o przyznaniu zasiłku oraz kserokopię decyzji Starosty z dnia [...] o utracie przez Wnioskodawcę prawa do zasiłku od dnia [...]. W kolejnym piśmie z dnia [...] Wnioskodawca oświadczył, że jego córka uzyskuje miesięczne dochody z tytułu działalności gospodarczej w wysokości ok. [...], przy czym nie podał czy jest to kwota brutto czy kwota netto. Córka mieszka sama, posiada konto w A, nie posiada samochodu osobowego, poza nieruchomością w K, w której mieszka Wnioskodawca, nie posiada innych nieruchomości, oszczędności i wartościowych przedmiotów. Córka ponosi koszty swojego utrzymania w wysokości ok. [...], przy czym gaz [...], woda [...], energia elektryczna [...], wyżywienie [...], koszty leczenia [...], telefon komórkowy [...], kablówka [...], środki czystości [...]. Natomiast na koszty utrzymania Wnioskodawcy i jego żony przeznacza ok. [...] miesięcznie. Córka Wnioskodawcy zaciągnęła kredyt na zakup nieruchomości w [...] w K. Do [...] rata kredytu wynosi ok. [...]. Wnioskodawca załączył zeznanie córki o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowych [...], z którego wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskała dochód w wysokości [...], z działalności wykonywanej osobiście w wysokości [...], z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...], poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i uzyskała dochód w wysokości [...]. Załączył również wydruk komputerowy dokumentujący wysokość obrotów na rachunku bankowym prowadzonym w A za okres [...]. Na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć jednak należy, że regulacja zawarta w przepisach dotyczących przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dlatego podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Tak więc to na Wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wnioskodawca powinien więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Trzeba mieć również na względzie, iż w przypadku pozytywnego orzeczenia koszty postępowania ponoszą praktycznie inne podmioty i współobywatele. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84, postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04). Zauważyć również należy, że art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Biorąc pod uwagę złożone przez Wnioskodawcę oświadczenia stwierdzić należy, że nie uprawdopodobnił on wniosku o przyznanie prawa pomocy, a zatem nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika, że Wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, razem z żoną posiada nieruchomość rolną o pow. [...] m2, nie posiadają innych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro oraz pojazdów podlegających obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawca od [...] jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, żona nie pracuje, nie jest również zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Wnioskodawca i jego żona nie uzyskują żadnych dochodów, nie korzystają również z pomocy opieki społecznej. Mieszkają w domu córki, która - zgodnie z oświadczeniem Wnioskodawcy - nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym. Uzyskuje ona miesięczne dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...] (nie wiadomo czy jest to kwota netto, czy kwota brutto). Z kwoty tej ponosi koszty swojego utrzymania w wysokości ok. [...] miesięcznie, oraz koszty utrzymania Wnioskodawcy i jego żony w wysokości ok. [...] miesięcznie, ponadto spłaca raty kredytu hipotecznego zaciągniętego na zakup domu w wysokości ok. [...]. Jednakże Wnioskodawca nie wyjaśnił z jakich środków córka spłaca raty kredytu zaciągniętego na kupno domu, skoro uzyskuje ona miesięczne dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości ok. [...] i w całości przeznaczane są one na miesięczne utrzymanie jej, Wnioskodawcy i jego żony. Wątpliwości budzi również okoliczność, że Wnioskodawca i jego żona nie uzyskują żadnych dochodów i pomimo braku dochodów nie korzystają z pomocy opieki społecznej, utrzymują się za kwotę w wysokości ok. [...], którą w całości ponosi córka. Zauważyć również należy, że Wnioskodawca pomimo wezwania nie podał w jakiej wysokości z w.w kwoty przeznacza środki pieniężne na zakup żywności, środków czystości, koszty leczenia i zakupu lekarstw, nie wyjaśnił również czy z w.w kwoty ponoszone są opłaty za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, abonament RTV. Zauważyć również należy, że pomimo wezwania Wnioskodawca nie załączył wyciągu z rachunku bankowego córki, przedłożył jedynie wydruk dokumentujący obroty na rachunku prowadzonym w A za okres [...]. Z wydruku tego nie wynika jednak kto jest właścicielem rachunku bankowego, jaki jest numer tego rachunku, nie wiadomo również od kogo, kiedy i z jakiego tytułu na ten rachunek wpłynęły środki pieniężne oraz przez kogo zostały wypłacone lub na pokrycie jakich wydatków zostały zrobione przelewy. W tym miejscu nadmienić należy, że zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012r., poz. 788 ze zm.) rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie. Wnioskodawca w swoich oświadczeniach powoływał się na okoliczność, że to właśnie jego córka ponosi koszty związane z utrzymaniem jego i małżonki. Uzasadnione zatem było zasięgnięcie informacji na temat sytuacji materialnej jego córki. Wobec powyższego stwierdzić należy, że złożone przez Wnioskodawcę oświadczenia są niepełne i wobec tego nie mogą być uznane za wiarygodne i odpowiadające rzeczywistości. Ponadto wskazać należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro Wnioskodawca, pomimo wezwania, nie udzielił pełnych wyjaśnień, o które został wezwany, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na Wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.