I SO/Po 7/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 06 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku RŁ o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2011 r. postanawia: oddalić wniosek. RŁ złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że od [...] działalność gospodarczą, którą prowadzi, nie przynosi dochodów. Aktualnie dochody wynoszą ok. [...] miesięcznie. Środki na spłatę kredytu mieszkaniowego uzyskuje dzięki pomocy najbliższej rodziny. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Wnioskodawca posiada mieszkanie o pow. [...] m2 obciążone kredytem. Wnioskodawca nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca podał, że ma zaciągnięty kredyt na kwotę ok. [...]. Z tytułu działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości [...] miesięcznie. Wnioskodawca podał, że korzysta z pomocy rodziny. Do wniosku załączył kserokopię zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...]o wysokości dochodu podatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych, z którego wynika, że w [...] łączny dochód RŁ wyniósł [...], w [...] poniósł stratę w wysokości [...], w [...] w wysokości [...]. Pismem z dnia [...] wezwano stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, 2. złożenie odpisów z rachunków i lokat bankowych, w tym rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie czy skarżący posiada udziały w spółkach, pełni funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia w.w funkcji uzyskuje jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego, 5. podanie czy skarżący poza deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodami uzyskuje inne dochody (np. z tytułu udziału w spółkach, radach nadzorczych, pełnienia funkcji w spółkach np. członka zarządu, prokurenta, z tytułu umowy zlecenia, umowy o dzieło, prac dorywczych, sezonowych, inne), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 6. podanie czy skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 7. podanie w jakiej wysokości [...] skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychody, w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów, czy uzyskał dochód lub poniósł stratę, 8. przedłożenie odpisów z książki przychodów i rozchodów za ostatnie [...] miesięcy, deklaracji VAT-7 za ostatnie [...] miesięcy, ewidencji środków trwałych, należy podać również ilu skarżący zatrudnia pracowników, 9. podanie czy skarżący posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to należy wymienić markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową tych pojazdów, 10. podanie od kogo z członków rodziny i w jakiej wysokości miesięcznie skarżący uzyskuje pomoc m.in. na spłatę kredytu mieszkaniowego, należy podać również w jakiej wysokości i z jakiego tytułu osoby te uzyskują miesięczne dochody, 11. podanie czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak i jeżeli małżonkowie nie pozostają w separacji sadowej należy przedłożyć: - odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez małżonkę skarżącego, - podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu uzyskuje ona miesięczne dochody (np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, prowadzenia działalności gospodarczej, rolniczej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, posiadania udziałów w spółkach z o.o., pełnienia funkcji członka zarządu lub prokurenta, inne), jeżeli nie pracuje to czy jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, czy korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), - odpisy wyciągów z rachunków i lokat bankowych żony za ostatnie [...] miesięcy, podać czy żona posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa), - podać w jakiej wysokości żona ponosi koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty wyżywienia i zakupu lekarstw, środków czystości, czy spłaca kredyty, jeżeli tak to w jakiej wysokości zaciągnęła kredyty, kiedy, na jak długo, na co, w jakiej wysokości miesięcznie spłaca raty kredytów), - podać czy na utrzymaniu żony pozostają inne osoby np. dzieci, jeżeli tak należy podać w jakim wieku są te osoby, jeżeli skarżący pozostaje z małżonką w rozdzielności majątkowej małżeńskiej należy przedłożyć również odpis umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej oraz odpis umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami. RŁ w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że koszty jego miesięcznego utrzymania wynoszą ok. [...], przy czym [...]. Wnioskodawca podał, że posiada udziały w spółce A o wartości nominalnej wynoszącej [...], z której nie uzyskał żadnych zysków kapitałowych (z tytułu podziału zysku tzw. dywidendy). Wnioskodawca podał, że poza deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodami nie uzyskuje innych dochodów z wyjątkiem świadczenia chorobowego wypłaconego przez ZUS. W [...]. z ZUS otrzymał [...] zasiłku chorobowego netto. Wnioskodawca oświadczył, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał w okresie [...] przychody w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i poniósł stratę w wysokości [...]. Wnioskodawca oświadczył, że w okresie ostatnich [...] miesięcy nie zatrudniał pracowników. Wnioskodawca posiada samochód osobowy marki A, rok produkcji [...], zakupiony w [...], wartość rynkowa [...]. Wnioskodawca podał, że pomoc finansową uzyskuje od członków rodziny w różnych kwotach od [...] do [...] miesięcznie od każdej osoby, wnioskodawca oświadczył, że nie zna źródeł i wysokości ich dochodów, ponadto pożycza różne sumy od znajomych. Wnioskodawca podał, że nie pozostaje w związku małżeńskim i nie ma na utrzymaniu dzieci. Do pisma załączył odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...], historię z rachunków bankowych prowadzonych przez B, wyciągi z kart kredytowych, harmonogram spłaty rat kredytu hipotecznego, podatkową księgę przychodów i rozchodów za miesiące [...], kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące [...], ewidencję środków trwałych. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 cyt. ustawy (por. postanowienie NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Ze złożonych przez RŁ oświadczeń wynika, że wnioskodawca nie pozostaje w związku małżeńskim, nie ma na utrzymaniu dzieci, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami. Wnioskodawca posiada mieszkanie obciążone kredytem hipotecznym, rata kredytu wynosi ok. [...] miesięcznie oraz samochód osobowy marki A, rok produkcji [...], zakupiony w [...] o wartości rynkowej [...]. W tym miejscu zauważyć należy, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy w rubryce nr 7.2.2. przedmioty wartościowe (należy wpisać przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro) oświadczył cyt. "NIE POSIADAM". Wnioskodawca posiada udziały w spółce A o wartości nominalnej [...], we wniosku o przyznanie prawa pomocy w rubryce nr 7.2.1. wpisał cyt. "0". Skarżący podał, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje miesięczne dochody w wysokości [...]. Następnie ze złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń o przychodach za okres [...] wynika, że przychody wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...] i wobec tego, że w w.w okresie poniósł stratę w wysokości [...]. Ponadto ze złożonych przez skarżącego odpisów zeznań rocznych podatkowych wynika, że wnioskodawca w [...] uzyskał przychód w wysokości [...], poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] i poniósł stratę w wysokości [...], w [...] przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Zatem z przedłożonych przez RŁ oświadczeń i dokumentów wynika, że wnioskodawca w [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej odnotował stratę. Jednakże strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Ponoszenie przez wnioskodawcę przez dłuższy okres czasu straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania kosztów sądowych. Wnioskodawca w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej oraz, że w [...] otrzymał zasiłek chorobowy w wysokości [...] netto, nie wiadomo jednakże za jaki okres wnioskodawca w.w zasiłek otrzymał. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika, że poza zasiłkiem chorobowym nie uzyskał innych dodatkowych dochodów. Wnioskodawca podał, że koszty jego miesięcznego utrzymania wynoszą ok. [...]. Wnioskodawca podał, że otrzymuje pomoc finansową od rodziny w wysokości od [...] do [...] miesięcznie od każdej osoby. Wnioskodawca poza wskazaniem, że taką pomoc otrzymuje, nie podał dokładnie od kogo, nie podał również w jakiej wysokości osoby te uzyskują miesięczne dochody i w jakiej wysokości. Wnioskodawca podał również, że pożycza pieniądze od znajomych, jednakże nie podał od kogo oraz w jakiej wysokości. Zauważyć w tym miejscu należy, że pożyczki wiążą się z koniecznością ich spłaty. Ze złożonych przez RŁ wyciągów z rachunków bankowych wynika, że wnioskodawca ma karty kredytowe w C, na jednej karcie limit wynosi [...], na drugiej [...]. Z wyciągów z kart kredytowych wynika, że środki dostępne na dzień [...] na jednej karcie wynoszą [...] i na drugiej karcie [...]. Ponadto z wyciągów bankowych wynika, że wnioskodawca posiada w B rachunki bankowe – D i E. Z załączonych przez wnioskodawcę wyciągów wynika, że na rachunek D dokonał wpłaty własnej w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...]. Poza wpłatami własnymi na rachunku tym odnotowano w dniu [...] wpłatę w wysokości [...] zatytułowaną "OD MAMY" oraz wpłaty zatytułowane "WPŁATA" w dniu [...]w wysokości [..], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...]. Na rachunek bieżący skarżącego nie wpływają środki tytułem wpłata własna lub wpłata, ale tytułem "PRZELEW" i tak w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...], w dniu [...] w wysokości [...]. Z wyciągów z rachunków bankowych wynika, że wnioskodawca spłaca kredyt, spłaca również zadłużenie na kartach kredytowych. W tym miejscu godzi się zauważyć, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że są to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedłożonych przez wnioskodawcę oświadczeń wynika, że posiada on środki pieniężne, które pozwalają mu na ponoszenie kosztów miesięcznego utrzymania, na spłatę kredytu hipotecznego i spłatę zadłużenia na kratach kredytowych. Wprawdzie wnioskodawca podał, że otrzymuje pomoc finansową od rodziny, która pozwala mu na spłatę kredytu, jak i na bieżące utrzymanie. Jednakże wnioskodawca mimo wezwania nie podał od kogo z członków rodziny tę pomoc otrzymuje, nie podał również w jakiej wysokości i z jakiego tytułu osoby te uzyskują miesięczne dochody, wskazał jedynie, że pomoc ta wynosi od [...] do [...] miesięcznie od każdej osoby. W tym miejscu zauważyć należy, że jeżeli przyjmie się, że wnioskodawca otrzymuje pomoc w wysokości po [...] miesięcznie, to taką pomoc średniomiesięcznie otrzymuje od około [...] osób. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie dopełnił zatem w pełni ciążącego na nim obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, nie złożył bowiem pełnej informacji, o którą został wezwany. Nie zrealizował on swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwił ewentualne przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Brak złożenia przez wnioskodawcę pełnego oświadczenia, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wobec powyższego stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny w przedmiotowej sprawie. Ponadto przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie na uwadze należy mieć również to, że wnioskodawca spłaca kredyt oraz zadłużenie na kartach kredytowych. W tych okolicznościach na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.