II SA/Po 1008/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 października 2016 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; oddala skargę Decyzją z dnia 27 kwietnia 2016 r., nr [...] Prezydent Miasta [...], na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 3 i 4, art. 11 ust. 3, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm., dalej: u.p.s.), § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1058) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: "k.p.a."), odmówił przyznania K. K. zasiłku celowego na zwrot kosztów zakupu: dodatkowej żywności w marcu 2016 r. w wys. [...] zł, znaczków w wys. [...] zł, pokarmu dla rybek w wys. [...] zł, doładowania telefonu w wys. [...] zł, opłacenia faktury [...] w wys. [...] zł, usługi ksero w wys. [...] zł oraz zakupu obuwia w wys. [...] zł. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniach 31 marca, 4, 8 i 11 kwietnia 2016 r. K. K. złożył wnioski o przyznanie pomocy finansowej na zwrot za zakup opisanych wyżej przedmiotów i usług. Na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 13 kwietnia 2016 r., ustalono, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymując się z zasiłku okresowego z tytułu bezrobocia w wysokości [...] zł miesięczne, przyznanego na okres od dnia 1 stycznia-31 marca 2016 r. Ponadto jest objęty pomocą w formie zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżący od 2001 r. zamieszkuje w murowanej i ocieplonej altanie ogrodowej na terenie rodzinnych ogródków działkowych przy ul. [...] w P. , na działce należącej do jego ojca. Altana jest murowana i ocieplona. Składa się z pokoju, aneksu kuchennego, toalety i stryszku. Nie ma w niej łazienki. Niemniej skarżący może korzystać z łazienki w domu ojca, znajdującym się niedaleko ogródków działkowych. Do altany doprowadzona jest woda i energia elektryczna. Altana ogrzewana jest piecykiem na węgiel lub grzejnikiem olejowym na prąd. Wnioskodawca zobowiązał się do oszczędnego korzystania z piecyka elektrycznego, który w znacznym stopniu generuje koszty zużycia energii elektrycznej. Organ I instancji wyjaśnił ponadto, że skarżący jest przy tym zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie poszukuje on jednak pracy we własnym zakresie, gdyż ma bardzo dużo innych zajęć, a znalezieniem mu zatrudnienia powinny w jego ocenie zająć się PUP. Następnie Prezydent Miasta [...] przytoczył przepisy, które w jego ocenie powinny znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie oraz przedstawił wykaz 42 decyzji wydanych w okresie od dnia 13 stycznia 2015 r. do dnia 14 stycznia 2016 r., na mocy których przyznano skarżącemu wsparcie finansowe na zaspokojenie jego potrzeb życiowych. Łączna kwota uzyskanych świadczeń w okresie od lutego 2015 r. do lutego 2016 r. wynosi [...] zł, co w przeliczenia na miesiąc daje kwotę [...]zł. Organ I instancji uznał zatem, że nie zachodzą podstawy do przyznania środków pieniężnych na zakup dodatkowej żywności, gdyż potrzeba ta została już zaspokojona zasiłkiem celowym w kwocie [...]zł na ten cel. Odnosząc się do pozostałych żądań, organ I instancji wskazał, że nie widzi zasadności zwrotu kosztów zakupu znaczków, pokarmu da rybek, doładowania telefonu, usługi ksero, opłacenia faktury [...] i zakupu obuwia nie uznając tych potrzeb, bez których strona nie może egzystować. Organ dodał też, że skoro wnioskodawca koszty te poniósł z własnych środków, a ubiega się o ich zwrot oznacza to, że był w stanie ponieść je z własnego dochodu. Ponadto wysoka kwota faktur [...] wynika z noty obciążeniowej w wyniku niedotrzymania umowy przez stronę. Zdaniem Prezydenta [...], K. K. racjonalnie dysponując posiadanymi środkami jest też w stanie zaoszczędzić [...] zł na zakup obuwia. Zważywszy na przewlekłe choroby wnioskodawcy, organ uznał za jego niezbędną potrzebę życiową zakup doładowania do telefonu. Jednakże stwierdził, że z zasiłku okresowego w kwocie [...]zł można było potrzebę tę zabezpieczyć. Pismem z dnia 9 kwietnia 2016 r. K. K. odwołał się od powyższej decyzji z dnia 27 kwietnia 2016 r., wskazując, że jest niezadowolony z wydanego rozstrzygnięcia. Decyzją z dnia 28 października 2016 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił w pełni ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji, wskazując dodatkowo na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie przyznania zasiłku celowego. Pismem z dnia 25 listopada 2016 r. K. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu powyższą decyzję Kolegium z dnia 28 października 2016 r., wskazując, że jest niezadowolony z wydanego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się niezasadna. Na wstępie należy stwierdzić, że w dniach 31 marca, 4, 8 i 11 kwietnia 2016 r. K. K. złożył wnioski o przyznanie pomocy finansowej na zwrot kosztów zakupu: dodatkowej żywności w marcu 2016 r. w wys. [...] zł, znaczków w wys. [...] zł, pokarmu dla rybek w wys. [...] zł, doładowania telefonu w wys. [...] zł, opłacenia faktury [...] w wys. [...] zł, usługi ksero w wys. [...] zł oraz zakupu obuwia w wys. [...] zł. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm., dalej: "u.p.s."). Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Jak wynika przy tym z art. 39 ust. 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Ponadto ustawodawca wskazuje w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1058), że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza 634,00 zł. Trzeba przy tym podkreślić, że ustawodawca używa w art. 39 ust. 1 u.p.s. zwrotu "może", pozostawiając tym samym organom administracji publicznej pewien luz decyzyjny w kwestii przyznania albo odmowy rozważanego świadczenia z pomocy społecznej (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 6 maja 2008 r., II SA/Bk 137/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie oznacza to jednak, że rozstrzygnięcie wydane w przedmiocie zasiłku celowego może być arbitralne. Przeciwnie, dopiero zgromadzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i rozważenie go jako całość oraz przekonujące uzasadnienie przyjętego rozstrzygnięcia zwalniają organ administracji publicznej z zarzutu dowolności. Odnosząc powyższe uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy najpierw zauważyć, że skarżący, zgodnie z danymi zawartymi w aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 13 kwietnia 2016 r. osiąga miesięczny dochód w wysokości [...] zł. Kwotę tę stanowi zasiłek okresowych przyznany na okres od dnia 1 stycznia do 31 marca 2016 r. Konsekwentnie zatem skarżący spełniał wymóg kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Wątpliwości, jakie wyłoniły się na tle rozpatrywanej sprawy, dotyczą pytania, czy żądania zgłoszone przez skarżącego podlegają zaspokojeniu w trybie art. 39 ust. 1 u.p.s. W tej mierze Sąd podzielił w pełni stanowisko organów pomocy społecznej. Trzeba bowiem zauważyć, że wyrażenie "niezbędna potrzeba bytowa", użyte w art. 39 ust. 1 u.p.s., odnosi się do potrzeb, których zaspokojenie uzasadnione jest podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, który w sposób przykładowy został wskazany w art. 39 ust. 2 u.p.s. Pojęcie to ma zarazem charakter niedookreślony, a jego konkretyzacja następuje przez uwzględnienie okoliczności indywidualnego przypadku rozstrzyganego przez organy administracji publicznej. Analizując z tej perspektywy żądania zgłoszone w przedmiotowych wnioskach należy najpierw wskazać, że zakup żywności należy do niezbędnych potrzeb życiowych, które co do zasady podlegają zaspokojeniu przez przyznanie zasiłku celowego. Niemniej z materiału dowodowego wynika, że skarżącemu przyznano zasiłek celowy w wysokości [...] zł na zakup żywności w marcu 2016 r. Tym samym omawiana potrzeba została już zaspokojona i nie podlegała ponownemu finansowaniu ze środków pomocy społecznej. Organy orzekające zaliczyły ponadto do niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego także koszt doładowania telefonu. Wprawdzie potrzeba ta nie została wymieniona expressis verbis w przykładowym wyliczeniu w art. 39 ust. 2 u.p.s. niemniej, uwzględniając stan zdrowia skarżącego (przewlekła choroba) oraz jego sytuację osobistą i materialną, należy zgodzić się z taką kwalifikacją. Zaliczenie określonego żądania do niezbędnych potrzeb życiowych nie oznacza jednak automatycznego zaspokojenia jej ze środków publicznych. Kierując się bowiem zasadą pomocniczości wyrażoną w art. 3 i 4 u.p.s., należy przyjąć, że zaspokojeniu podlegają tylko te potrzeby, które nie mogą być zrealizowane samodzielnie przez wnioskującego (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 12 lipca 2007 r., II SA/Bk 360/07, dostępny j.w.). Mając zatem na uwadze fakt, że skarżący osiąga dochód miesięczny z tytułu zasiłku okresowego, trafnie organy administracji publicznej uznały, że doładowanie telefonu powinno być pokryte ze środków własnych skarżącego. Podobnie, uwzględniwszy okoliczność dysponowania miesięcznie kwotą co najmniej [...] zł organy orzekające trafnie uznały, że skarżący z posiadanych środków jest w stanie wygospodarować [...] zł na zakup obuwia. W pozostałym zakresie żądania zgłoszone przez skarżącego nie podlegały finansowaniu ze środków pomocy społecznej, gdyż nie stanowiły niezbędnej potrzeby życiowej. Takiego charakteru pozbawiony jest bowiem zakup znaczków, pokarmu dla rybek, usług ksero, które można zaliczyć do wydatków dodatkowych, nieobowiązkowych. W kontekście celu żądanego pomocy zdaniem Sądu nie zostały także wskazane żadne okoliczności, które pozwalałby na zaliczenie kosztu faktury od operatora telefonii [...] na kwotę [...]zł do niezbędnych potrzeb życiowych. Z akt sprawy wynika zaś, na co zwróciły uwagę organy orzekające kwalifikując tę potrzebę, że faktura została wystawiona jako nota obciążeniowa w związku z niedotrzymaniem przez skarżącego warunków regulaminu świadczenia usług. Prawidłowo zatem organy uznały, że nie jest rolą organów pomocy społecznej, świadczących pomoc w zgodzie z zasadą pomocniczości (art. 2 i 3 u.p.s.), finansowanie kar umownych beneficjentów pomocy. W konsekwencji wydatki te również nie mogły podlegać refundacji ze środków publicznych. Trafnie zatem organy administracji publicznej odmówiły przyznania w opisanym zakresie zasiłku celowego. W tej sytuacji Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). [...]