II SA/Po 1037/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 07 stycznia 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Wojewody z dnia [...]października 2015r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący M. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że dysponuje skromnym dochodem z tytułu umowy o pracę w wysokości 80 %całego wynagrodzenia, gdyż od 31 sierpnia 2015r. pozostaje na zwolnieniu lekarskim. Łącznie uzyskuje [...] zł miesięcznie netto. Środki które otrzymuje w całości przeznacza na bieżące wydatki – czynsz, żywność. Nie posiada żadnych oszczędności. Podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z niespełna dwuletnim synem. Oświadczył, że nie posiada żadnego majątku nieruchomego, wartościowych ruchomości. Podał, że dokłada się do wychowania syna (przedszkole), ponosi koszty lekarstw z uwagi na zwolnienie lekarskie. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, w szczególności skarżący nie podał pełnego stanu rodziny, wysokości wszystkich dochodów członków rodziny, wysokości kosztów utrzymania rodziny, zwrócono się do skarżącego, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, ze zm. dalej "p.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżący podał tylko, że jedynym jego dochodem jest świadczenie z ZUS z tytułu zasiłku chorobowego, wypłacanego na rachunek bankowy. Wszystkie środki przeznacza na bieżące wydatki - czynsz, energia, żywność. Nie ma żadnych oszczędności, ani środków trwałych. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w całości osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący) następuje, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe, czego nie wykazał. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy i jego domowników wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. Skarżący swoją postawą uniemożliwił dokonanie takiej oceny. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w §4 obecnie obowiązującego Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (Dz.U. z 2015r., poz. 1257). Jednocześnie podkreślić należy, że to przepis art. 255 p.p.s.a. nadaje kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy o przedłożenie tychże wyjaśnień i dokumentów ("...strona jest obowiązana złożyć na wezwanie..."). Oznacza to, że obowiązek przedłożenia dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy, a nie innych podmiotów. Stąd, w sytuacji, gdy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wzywa się stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację majątkową osób, z którymi wnioskujący współtworzy gospodarstwo domowe, to nie przedłożenie tych dokumentów i oświadczeń przez wnioskodawcę, przesądza o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. koszty jego utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Skarżący nie złożył pełnego oświadczenia, co do wszystkich domowników, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, w szczególności matki jego syna z którym jak oświadczył wspólnie zamieszkuje. Nie podał wysokości dochodów jakie ona uzyskuje. Skarżący zaniechał więc udzielania istotnych informacji pozwalających na ocenę jego sytuacji finansowej w perspektywie wszystkich dochodów i kosztów utrzymania rodziny. Podkreślić bowiem należy, że z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich domowników, uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób, z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich domowników. Nadto pomimo wezwania skarżący nie podał wysokości ponoszonych kosztów koniecznego utrzymania rodziny, w tym małoletniego dziecka, które wskazują na rzeczywistą wysokość środków jakimi skarżący i jego rodzina dysponuje. Skarżący pomimo wezwania nie przedłożył wyciągów z rachunku bankowego, który jak podał posiada, skoro na rachunek bankowy wpływają środki z ZUS. Obroty na rachunku bankowym najpełniej obrazują realnych wysokość środków jakimi skarżący i jego rodzina dysponuje. Nie przedłożył również żadnych innych dokumentów źródłowych, np. w postaci zeznań PIT za 2014r. Wobec powyższego brak współpracy skarżącego ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej wnioskującego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego i jego rodziny, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w całości. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska