II SA/Po 1073/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Kamieńska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Maria Kwiecińska Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 03 marca 2009r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] czerwca 2006r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania w zakresie kierowania pojazdami; I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi W. M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę [...] zł ([...]) w tym [...] zł ([...]) tytułem podatku od towarów i usług. /-/ M.Kwiecińska /-/ B.Kamieńska /-/ B.Drzazga Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2005r. Prokurator Prokuratury Rejonowej w Ch. wystąpił do Starosty Ch. o wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie skierowania A. A., posiadającego prawo jazdy kategorii A, B, T, na badania lekarskie w celu stwierdzenia, czy nie zachodzą przeciwwskazania zdrowotne do kierowania przez wyżej wymienionego pojazdami mechanicznymi w związku z nasuwającymi się zastrzeżeniami co do stanu jego zdrowia. We wniosku wskazano, że w toku postępowania prowadzonego przez prokuraturę w sprawie [...] A. A. poddany został jednorazowemu badaniu sądowo-psychiatrycznemu, w wyniku którego biegli psychiatrzy nie stwierdzili wprawdzie u niego choroby psychicznej czy upośledzenia umysłowego, ale rozpoznali nasilone organiczne zaburzenia osobowości. Takie rozpoznanie – zdaniem Prokuratora – budzi uzasadnione podejrzenie, że stan zdrowia A. A. może, w przypadku uczestniczenia przez niego w ruchu drogowym, stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa. Mając to na uwadze, Starosta Ch. – działając na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) i § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 stycznia 2004r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz.U. Nr 2, poz. 15) – wydał w dniu [...] maja 2006r. decyzję o skierowaniu A. A. do W. Ośrodka Medycyny Pracy – Ośrodek w P. – na badanie kierowców w zakresie kategorii A, B, T. A. A. wniósł odwołanie od tej decyzji zarzucając, że zawiadomienie Starosty o wynikach prowadzonego na użytek postępowania karnego badania psychiatrycznego było złośliwością ze strony Prokuratury. Zdaniem odwołującego się, zaskarżona decyzja jest sprzeczna z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie oraz narusza przepisy art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 k.p.a., bowiem z opinii lekarskiej nie wynika, aby stwarzał on zagrożenie dla ruchu drogowego. Odwołujący się podkreślił, że jest kierowcą od 1964r. i nie spowodował żadnego wypadku drogowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] czerwca 2006r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję wyjaśniając w uzasadnieniu, że zgodnie z przepisem art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy o ruchu drogowym, starosta jest zobowiązany skierować na badania lekarskie przeprowadzone w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami przez osobę posiadającą uprawnienia do kierowania pojazdami, w przypadku nasuwających się zastrzeżeń co do stanu jego zdrowia. Tymczasem z dostarczonej przez Prokuratora opinii biegłych wynikało, że u odwołującego rozpoznano zaburzenia osobowości, nastroju i afektu. Wprawdzie lekarze wydający opinię sądowo-psychiatryczną ocenili te zmiany jako mieszczące się w normie, biorąc pod uwagę wiek odwołującego się, ale zdaniem organu odwoławczego diagnoza lekarska nasuwa jednak podejrzenia co do stanu zdrowia A. A. w kontekście przysługujących mu – w ramach posiadanego prawa jazdy – uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi. Kolegium podkreśliło, że skierowanie na badania miało na celu usunięcie wątpliwości, jakie nasuwa stan zdrowia wnoszącego odwołanie. Decyzja o skierowaniu na badanie lekarskie nie przesądza bowiem, że zastrzeżenia co do stanu zdrowia tego kierowcy faktycznie występują. Powyższa decyzja było przedmiotem skargi wniesionej do sądu przez A. A. Skarżący powtórzył zarzuty odwołania, a nadto poinformował, że Sąd Rejonowy w Ch. wyrokiem wydanym w sprawie sygn. akt II K 1/06 uniewinnił go od stawianych zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 13 września 2007r. sygn. akt IV SA/Po 467/07 uchylił przytoczone na wstępie decyzje organów I i II instancji podkreślając, iż podstawą skierowania na stosowne badania lekarskie mogą być tylko te przesłanki, które z duża dozą prawdopodobieństwa wskazują na istotne zmniejszenie się sprawności kierującego pojazdem. Tymczasem – zdaniem Sądu – ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynikało, aby okoliczność pogorszenia się stanu zdrowia skarżącego została należycie uprawdopodobniona. W opinii sądowo-psychiatrycznej, sporządzonej na użytek sprawy karnej, biegli lekarze nie stwierdzili u badanego choroby psychicznej czy też niedorozwoju umysłowego. Uznali natomiast, że A. A. posiada bogaty zasób słów i wiedzę o otaczającej rzeczywistości, zna też obowiązujące normy prawne i zasady współżycia społecznego. Rozpoznane u niego organiczne zaburzenia osobowości, nastroju i afektu uznano za pochodne organicznych zmian w ośrodkowym układzie nerwowym, stanowiących stan normy dla wieku skarżącego. Uznanie wieku skarżącego za podstawę faktyczną decyzji o skierowaniu skarżącego na badania lekarskie jest sprzeczne z treścią przepisu art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym. W podsumowaniu Sąd I instancji polecił organom administracyjnym szczegółowo przeanalizować treść opinii pod kątem istnienia ustawowych przesłanek do skierowania A. A. na badanie lekarskie i przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe, dopuszczając w charakterze dowodu wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Brak inicjatywy organów i bezkrytyczne przyjęcie wniosku Prokuratora naruszają bowiem zasadę prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. Na skutek skargi kasacyjnej wniesionej od tego wyroku przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. – Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 listopada 2008r. sygn. akt I OSK 1769/07 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji – przyjmując pogląd, iż z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, aby okoliczność pogorszenia się stanu zdrowia A. A. została należycie uprawdopodobniona (bowiem w opinii sądowo-psychiatrycznej, dołączonej przez Prokuratora do wniosku o wszczęcie z urzędu postępowania w rozpoznawanej sprawie, nie stwierdzono aby A. A. był chory psychicznie lub by występował u niego niedorozwój umysłowy, i z tego powodu uchylając obie wydane w sprawie decyzje) przeoczył, że opinia ta wydana została na użytek prowadzonego wówczas postępowania karnego, w którym A. A. postawiono zarzut groźby karalnej. Zatem opinia ta miała jedynie na celu ustalenie stanu zdrowia psychicznego zainteresowanego w kontekście możliwości rozeznania przez niego znaczenia przypisywanego mu czynu. Biegli natomiast, stwierdzając u badanego istnienie organicznych zaburzeń osobowości, nastroju i afektu nie wypowiadali się na okoliczność, czy może on w takim stanie zdrowia, prowadzić pojazd mechaniczny. Poza tym powyższe zaburzenie organiczne traktowane jest jako jednostka chorobowa, choć nie stanowi choroby psychicznej ani upośledzenia psychicznego. Charakteryzują ją przy tym: zmiany nastroju i afektu, którym zwykle towarzyszą zmiany w poziomie ogólnej aktywności, zaburzenia depresyjne, hipomaniakalne, maniakalne lub dwubiegunowe, lecz uwarunkowane zaburzeniami organicznymi. Nie można zatem wykluczyć, że tego rodzaju objawy mogą wpływać na stan psychiczny osoby kierującej pojazdem mechanicznym. Nadto w treści opinii sądowo-psychiatrycznej odnotowano, że A. A. uczęszcza do Poradni Zdrowia Psychicznego, leczy się oraz zażywa odpowiednie leki i na te okoliczności skarżący powoływał się w zażaleniu. Nie wiadomo, co powinny jeszcze wyjaśnić organy administracyjne przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, bowiem Sąd I instancji w uzasadnieniu nie wskazał organowi konkretnego kierunku, w którym miało zmierzać postępowanie dowodowe, Naczelny Sąd Administracyjny polecił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, aby ponownie rozpatrując sprawę przede wszystkim rozważył, czy w sytuacji, gdy u kierującego pojazdem A. A. zostało rozpoznane przez biegłych psychiatrów schorzenie polegające na organicznym zaburzeniu osobowości, nastroju i afektu, a nadto A. A. leczy się na depresję, zachodzi istotnie konieczność przeprowadzenia dalszego postępowania dowodowego, które pozwoliłoby na udzielenie odpowiedzi, czy w tej sytuacji zainteresowany winien być skierowany na badanie lekarskie w trybie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym i w zależności od wyników tych rozważań wydał określonego rodzaju wyrok. Wojewódzki Sąd Administracyjny – kierując się tymi wytycznymi - zważył, co następuje: Zaskarżoną przez A. A. decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. uchyliło decyzję Starosty Ch. z dnia [...] maja 2006r. w przedmiocie skierowania skarżącego na badanie sprawności w zakresie kierowania pojazdami mechanicznymi. W myśl art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym, badaniu lekarskiemu przeprowadzonemu w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem podlega między innymi kierujący pojazdem, skierowany decyzją starosty w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Wbrew stanowisku skarżącego, organy orzekające I i II instancji miały podstawę w zgromadzonym w postępowaniu administracyjnym materiale dowodowym, do powzięcia wątpliwości, czy stan zdrowia skarżącego pozwala na kierowanie przez niego pojazdami, skoro z dołączonej do wniosku Prokuratora opinii sądowo-psychiatryczne z dnia [...] grudnia 2005r. wynika, że wprawdzie A. A. nie jest chory psychicznie, ani upośledzony umysłowo, ale występuje u niego nasilone organiczne zaburzenie osobowości, nastroju i afektu, objęte inną jednostką chorobową. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w omówionym wyżej wyroku – opinia ta miała na celu ustalenie stanu zdrowia psychicznego skarżącego w kontekście możliwości rozeznania przez niego znaczenia przypisanego mu czynu, a nie rozwianie wątpliwości co do stanu zdrowia osoby kierującej pojazdami mechanicznymi. Właśnie dla wyjaśnienia tych wątpliwości zobowiązano skarżącego zaskarżoną decyzją do poddania się tym badaniom. Dodatkowo podkreślić należy, że w przytoczonej opinii sądowo-psychiatrycznej odnotowano, że A. A. uczęszcza do Poradni Zdrowia Psychicznego, leczy się na depresję i zażywa odpowiednie leki. W toku postępowania fakt ten był przez skarżącego przyznawany. Mijałałoby się z celem postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym przeprowadzanie badań lekarskich kierowcy przed wydaniem decyzji o skierowaniu na te badania. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażane w wyżej omówionym wyroku (a nadto jest nim związany - art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 153, poz. 12070 ze zm. określanym dalej jako p.p.s.a.), iż przeprowadzenie tego rodzaju badań w trakcie postępowania prowadzonego w trybie art. 122 ust. 1 pkt 4 omawianej ustawy, tj. przed wydaniem ostatecznej decyzji nakazującej poddanie się takim badaniom jest zbędne i bezpodstawne. Bez wydania bowiem wspomnianej wyżej decyzji nikogo nie wiąże obowiązek poddania się przewidzianym przepisem art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy badaniom. Przecież decyzję w trybie art. 122 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o ruchu drogowym wydaje się nie wtedy, gdy istnieje pewność, co do stanu zdrowia kierowcy, ale "w przypadkach nasuwających zastrzeżenia co do stanu zdrowia". Kierunek tych badań jest dwojaki – "w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem". Z tych względów skargę, jako bezzasadna należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a. /-/ M.Kwiecińska /-/ B.Kamieńska /-/ B.Drzazga