II SA/Po 1166/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2015 r. sprawy ze skargi J. D. na akt Dyrektora Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w P. z dnia [...] czerwca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie unieważnienia pisemnego egzaminu maturalnego; postanawia 1. odrzucić skargę, 2. zwrócić skarżącej kwotę 200,- (dwieście) złotych tytułem uiszczonego wpisu. Pismem z dnia [...] czerwca 2014 r., Nr [...], Dyrektor Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w P., działając zgodnie z § 99 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych – unieważnił J. D. (absolwentce Liceum Ogólnokształcącego dla Dorosłych "[...]" w P.) pisemny egzamin maturalny z matematyki na poziomie podstawowym przeprowadzony w maju 2014 r. W uzasadnieniu powyższego pisma podniesiono, że podczas sprawdzania i oceniania pracy egzaminacyjnej stwierdzono brak samodzielności w rozwiązaniu zadań egzaminacyjnych. Pismem z dnia [...] lipca 2014 r. pełnomocnik J. D. wniósł do Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w P. wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, w którym zażądano m. in. odpowiedzi na pytanie, na jakiej podstawie Dyrektor uznał, że praca pisana była niesamodzielnie, ze szczegółowym wskazaniem faktów i dowodów potwierdzających to stwierdzenie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r., Dyrektor Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w P. podniósł, że organ nie dopuścił się naruszenia prawa. Zdaniem organu, powoływanie się przez pełnomocnika maturzystki na okoliczności przeprowadzenia egzaminu są nietrafione. Dyrektor wskazał również, że unieważnienie pisemnego egzaminu maturalnego zostało dokonane zgodnie z prawem, a informacja o unieważnieniu udzielona została wyczerpująco i prawidłowo. Pismem z dnia [...] wrześnie 2014 r. pełnomocnik maturzystki wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższe działania Dyrektora Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w P., podnosząc, że organ wykonał czynność administracyjną. Pełnomocnik skarżącej J. D. zarzucił organowi: 1. rażące naruszenie art. 2 oraz art. 7 w zw. z art. 70 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez unieważnienie pisemnego egzaminu maturalnego z matematyki skarżącej bez przeprowadzania jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego, bez przedstawienia przez organ szczegółowego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia oraz bez wskazania, na czym miał polegać brak samodzielności skarżącej w rozwiązaniu zadań egzaminacyjnych, przez co organ przy rozpoznawaniu sprawy naruszył podstawowe wolności i prawa skarżącej, w szczególności jej konstytucyjne prawo do nauki oraz zasadę praworządnego państwa prawa; 2. rażące naruszenie art. 22 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty poprzez jego niezastosowanie i unieważnienie egzaminu maturalnego z matematyki skarżącej, czego skutkiem było wydanie oceny procentowej z przedmiotowego egzaminu 0%, bez wskazania podstawy stwierdzenia braku samodzielności w rozwiązaniu zadań egzaminacyjnych przez skarżącą oraz bez przedstawienia szczegółowego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia, co stanowi naruszenie prawa skarżącej, jako ucznia do jawnej i umotywowanej oceny; 3. naruszeniu § 99 rozporządzenia Ministra Edukacji narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 roku poprzez jego błędną wykładnię, czego skutkiem było przeprowadzenie w sprawie postępowania i wydanie rozstrzygnięcia z pominięciem podstawowych praw skarżącej, jako ucznia, maturzysty oraz obywatela Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z powyższym pełnomocnik maturzystki wniósł o anulowanie unieważnienia egzaminu maturalnego J. D., nakazanie organowi dokonania oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej, a także zasądzenie od Dyrektora Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w P. na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu powyższej skargi pełnomocnik maturzystki podniósł, że uzasadnienie unieważnienia jest lakoniczne i sprowadza się do jednego zdania. W uzasadnieniu nie wskazano zarazem, czy brak samodzielności miał polegać na korzystaniu z niedozwolonych materiałów, czy też na tzw. "ściąganiu". Przedmiotowe unieważnienie nie zawierało żadnej bazy merytorycznej, do której można by się odnieść lub polemizować. W skardze podniesiono następnie problem niekonstytucyjności obecnie obowiązujących przepisów. Pełnomocnik wskazał, że unieważnienie egzaminu maturalnego nie stanowi decyzji administracyjnej. Uczniowi nie przysługuje możliwość złożenia odwołania od takiego rozstrzygnięcia jego sprawy. Podstawą unieważnienia egzaminów maturalnych jest § 99 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych. Przedmiotowy akt wykonawczy został wydany na podstawie art. 22 ustawy o systemie oświaty. Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 września 2013 r. uznano za niekonstytucyjny przepis art. 22 ustawy o systemie oświaty. Przepis ten utraci moc obowiązującą z dniem 9 kwietnia 2014 r. Co za tym idzie, utraci moc także rozporządzenie wydane na podstawie przedmiotowego przepisu, które było podstawą wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Zdaniem pełnomocnika, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu już wcześniej wyłożył prawidłową wykładnie przepisów rozporządzenia Dyrektorowi Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w P., wskazując w wyroku z dnia 1 lutego 2007 r. o sygn. akt IV SAB/Po 31/06 jak powinna być ukształtowana procedura unieważnienia egzaminu. Pełnomocnik zauważył zarazem, że niniejsze postępowanie różni się swoim trybem od postępowania w sprawie o sygn. akt IV SAB/Po 31/06, w którym Sąd rozpatrzył skargą na bezczynność organu. W odpowiedzi na powyższą skargę, Dyrektor Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w P. podniósł, że procedura ustalania i wydawania przez organ świadectwa maturalnego nie ma cech postępowania administracyjnego, a rozstrzygnięcie w tej mierze nie następuje w drodze decyzji administracyjnej. Podczas rozprawy sądowoadministracyjnej w dniu 13 maja 2015 r. stawili się pełnomocnicy maturzystki oraz organu, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowiska w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skargę należało odrzucić. Badanie merytorycznej zasadności skargi zawsze poprzedza sprawdzenie jej wymagań formalnych, w tym dopuszczalności wniesienia skargi. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z kolei w myśl art. 3 § 2 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 – 4a. Natomiast zgodnie z art. 3 § 3 P.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Powyżej przytoczone przepisy wyznaczają zakres właściwości rzeczowej sądu administracyjnego oraz zakres rzeczowy postępowania sądowoadministracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny w trakcie wykonywania kontroli administracji publicznej winien w każdym przypadku w pierwszej kolejności ustalić, czy sprawa pozostaje w zakresie jego kognicji i czy spełnione są wymogi dopuszczalności skargi Braki w tym zakresie wyłączają zastosowanie lub odmowę zastosowania środków przewidzianych w P.p.s.a. Wynika to wprost z art. 58 § 1 P.p.s.a., który m.in. stanowi, że sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego (por. postanowienie WSA w Łodzi, które zapadło na gruncie podobnego stanu faktycznego, z dnia 28 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 924/11 – orzeczenie publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W sprawie poddanej sądowej kontroli skarga dotyczy czynności unieważnienia pisemnego egzaminu maturalnego z matematyki, na poziomie podstawowym, przez Dyrektora Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w P. W związku z tym na wstępie należało wyjaśnić, czy jest to czynność z zakresu administracji publicznej, dotycząca uprawnień lub obowiązków skarżącej wynikających z przepisów prawa, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. W rozpatrywanej sprawie Sąd w pełni podzielił stanowisko zaprezentowane w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 803/12 – orzeczenie publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), w którym Sąd drugiej instancji podniósł, że akt unieważniający egzamin maturalny nie ma "rangi decyzji administracyjnej". Skoro ocena w przedmiocie unieważnienia egzaminu maturalnego wchodziła w skład wyniku egzaminu maturalnego (§ 99 ust. 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych; Dz. U. z 2007 r., Nr 83, poz. 562 ze zm.), to skarga do sądu administracyjnego na tą ocenę jest niedopuszczalna na zasadzie art. 9c ust. 2a ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.). W rezultacie należy więc stwierdzić, że unieważnienie egzaminu maturalnego przez organ w niniejszej sprawie nie stanowiło aktu lub czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., a było jedynie stwierdzeniem przez właściwy organ, że na skutek niesamodzielnego pisania pracy przez zdającą komisja nie mogła ustalić wyniku egzaminu zdającej. Unieważnienie egzaminu nie stwarza dla zdającej żadnych praw ani obowiązków wynikających z przepisów prawa, a jest jedynie czynnością, którą dokonuje się gdy nie ma możliwości ustalenia oceny egzaminu w tym wypadku na skutek braku samodzielności w rozwiązywaniu zadań egzaminacyjnych. Sądowi z urzędu znany jest przywołany w skardze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 września 2013 r. o sygn. akt K 35/12, w którym Trybunał orzekł o niezgodności art. 22 ust. 2 pkt 4 ustawy o systemie oświaty z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie z klauzulą odraczającą utratę mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu w czasie, art. 22 ust. 2 pkt 4 ustawy o systemie oświaty utracił moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku, a więc w dniu 9 kwietnia 2015 r. Jednakże z uwagi na poczynione powyżej rozważania dotyczące dopuszczalności skargi, Sąd nie może odnieść się do zarzutu dotyczącego niekonstytucyjności przepisów w niej przywołanych. Należy także zauważyć, na co zresztą zwrócił uwagę sam pełnomocnik skarżącej, że powołany w skardze wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 lutego 2007 r. o sygn. akt IV SAB/Po 31/06 (orzeczenie publ. w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/) zapadł w związku ze skargą na bezczynność organu, a zatem nie jest trafne jego przywoływanie w sprawie poddanej sądowej kontroli. Z powyższych względów, skarga w rozpoznawanej sprawie podlega odrzuceniu – jako niedopuszczalna – na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 P.p.s.a. Odrzucenie skargi nie nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, ponieważ uznano, że niniejsza sprawa powinna stać się przedmiotem kontroli pełnego składu sędziowskiego. Na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd orzekł o zwrocie na rzecz strony skarżącej uiszczonego wpisu od skargi.