II SA/Po 1166/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 02 marca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. H. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2015r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżąca M.H. reprezentowana przez adw. A. G. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jest osobą chorą, nie porusza się samodzielnie. Prowadzi gospodarstwo domowe wraz z dwoma synami – młodszy choruje i pobiera rentę, a starszy jest bezrobotny i opiekuje się skarżącą oraz bratem. Z uwagi na opiekę nad członkami rodziny starszy syn skarżącej nie może podjąć pracy. Rodzina utrzymuje się z emerytury skarżącej w wysokości około [...] zł netto miesięcznie, z renty młodszego syna w wysokości [...] zł oraz z wynajmu sklepu w wysokości [...] zł miesięcznie. Środki te przeznaczają na spłatę kredytów w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie, alimenty, które straszy syn uiszcza w wysokości [...] zł miesięcznie, opłaty czynszu za mieszkanie [...] zł miesięcznie, media [...] zł, czynsze z najmu [...]zł, koszty leczenia [...]zł, lekarstwa [...] zł. Skarżąca oświadczyła, że posiada ponad 100-letni dom do remontu oraz mieszkanie o powierzchni [...] m² o wartości około [...]zł. w G. Nie posiada żadnych oszczędności, czy wartościowych ruchomości. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, zwrócono się do skarżącej, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, ze zm. dalej "p.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżąca podała, że dochody rodziny wynoszą: jej emerytura w wysokości [...] zł netto miesięcznie, dochód z tytułu dzierżawy [...] zł miesięcznie, renta młodszego syna – [...]zł netto miesięcznie. Skarżąca z synami nie korzysta ze świadczeń społecznych, nie posiada oszczędności na rachunkach bankowych. Spłaca dwa kredyty z ratą w wysokości [...]zł miesięcznie. Zamieszkują w mieszkaniu przy ul. K. w G., skarżąca wraz ze starszym synem jest współwłaścicielem nieruchomości przy. ul. [...] w G., która ze względu na stan techniczny i konieczne nakłady nie nadaje się do zamieszkania. Skarżąca posiada dwa samochody i ponosi koszty ich utrzymania. Skarżąca wymaga rehabilitacji (koszt godziny 40 zł) i wizyt u specjalisty. Starszy syn ponosi koszy alimentów na swoja córkę w wysokości [...] zł. Następnie skarżąca wyszczególniła stałe miesięczne konieczne koszty utrzymania rodziny na łączną kwotę [...] zł (żywność, opłata za wodę i ścieki, środki czystości, śmieci, prąd, woda, telefon, płata za dekoder, leki, czynsz za mieszkanie). Do oświadczenia przedłożono kserokopie PIT-28 starszego syna skarżącej za 2015r., z którego wynika roczny przychód w wysokości [...] zł, zeznania PIT-40A skarżącej za 2015r., z którego wynika roczny dochód w wysokości [...] zł., zeznania PIT-40A młodszego syna za 2015r., z którego wynika dochód w wysokości [...] zł. Nadto przedłożono dowód wpłaty alimentów w kwocie [...] zł., kserokopie faktur za prąd, kablówkę, leki. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w całości osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów sądowych związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez skarżącą dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe, czego w niniejszej sprawie nie wykazała. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawczyni i jej domowników wynika, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania chociażby w części. Skarżąca swoją postawą uniemożliwiła dokonanie takiej jednoznacznej oceny. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczyni oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w §4 obecnie obowiązującego Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (Dz.U. z 2015r., poz. 1257). Jednocześnie podkreślić należy, że to przepis art. 255 p.p.s.a. nadaje kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawczyni do przedłożenia tychże wyjaśnień i dokumentów ("...strona jest obowiązana złożyć na wezwanie..."). Podkreślić bowiem należy, że z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich domowników, uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób, z którymi wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich domowników. Z danych przedstawionych przez skarżącą wynika, że łączne dochody rodziny wynoszą [...] zł netto miesięcznie. Natomiast zadeklarowane stałe koszty utrzymania rodziny wynoszą [...] zł miesięcznie. Doliczyć do tego należy koszty utrzymania dwóch samochodów osobowych (paliwo, ubezpieczenie OC, koszty przeglądów), które skarżąca według oświadczenia ponosi oraz koszty rehabilitacji, za które płaci 40 zł za godzinę. Zadeklarowane niezbędne koszty utrzymania skarżącej i jej rodziny, które jak oświadczyła pokrywa, przewyższają uzyskiwane przez całą rodzinę dochody, oznacza to, że oświadczenie skarżącej co do wysokości uzyskiwanych dochodów i ponoszonych kosztów okazało się niespójne, a zatem niewiarygodne. Zauważyć przy tym należy, że skarżąca nie podała by miała jakieś problemy z bieżącymi płatnościami, zaległości w regulowaniu zobowiązań, czy trudności z obsługą dość wysokich rat kredytowych. Wynika z tego, że dysponuje środkami na zaspokojenie wszystkich koniecznych potrzeb swoich i rodziny. Skarżąca pomimo wezwania nie przedłożyła wyciągów z rachunków bankowych, które jak oświadczyła posiada, poprzestając na stwierdzeniu że nie ma na nich oszczędności. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy istotne znaczenie ma, nawet nie tyle stan wolnych środków na rachunku, co wysokość miesięcznych obrotów na tym rachunku. Przepływy finansowe najpełniej, bowiem obrazują realną wysokość środków jakimi skarżąca i jej rodzina dysponuje. Okoliczność ta znacząco rzutuje na możliwość zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Nieprzedłożenie wyciągów z rachunków bankowych wpływa na negatywną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy, chociażby w części. Wobec powyższego brak pełnej współpracy skarżącej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej wnioskującej. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie, jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącej i jego rodziny, a w związku z tym jej możliwości finansowe od których zależało ewentualne zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa skarżącej nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów sądowych niniejszego postępowania. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska