II SA/Po 1212/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jej skargi na decyzję Rektora U. im. A. M. w P. z dnia [...] sierpnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym ponad kwotę 100 zł już uiszczoną tytułem wpisu od skargi. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak Skarżąca K. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Rektora U. im. A. M. w P. i jednocześnie uiściła kwotę 100 zł tytułem wpisu sądowego. W dniu [...] marca 2015r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W formularzu PPF uzasadniła, że jest osobą samotną, bezdzietną i samodzielnie prowadzi swoje gospodarstwo domowe. Od września 2014r. do stycznia 2015r. otrzymywała wynagrodzenie za pracę w wysokości nieprzekraczającej minimalnego wynagrodzenia krajowego. Obecnie jest bezrobotna bez prawa do zasiłku i zarejestrowana w urzędzie pracy. Na tą okoliczność przedłożyła kserokopię decyzji Starosty o uznaniu za bezrobotną od [...] marca 2015r. W części wniosku dotyczącej posiadanego majątku podała, że jest współwłaścicielem domu o powierzchni 180 m², nieruchomości rolnej o powierzchni 1,68 ha oraz innego budynku mieszkalnego o powierzchni 90 m² w miejscowości K. W. Na potwierdzenie powyższej okoliczności przedłożyła kserokopię decyzji o podatku rolnym i od nieruchomości za 2015r. z adnotacją o zapłaceniu należności w dniu [...] marca 2015r. Nadto posiada oszczędności w kwocie 1.200 zł. Postanowieniem Referendarza tut. Sądu z dnia 24 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Po 1212/14 odmówiono przyznania skarżącej wnioskowanego prawa pomocy uznając, że sytuacja finansowa wnioskodawczyni pozwala na pokrycie kosztów sądowych w całości. W postanowieniu podniesiono, że skarżąca nie podała, że ma zaległości w bieżących płatnościach związanych z utrzymaniem się w P., potwierdziła przy tym, że zapłaciła podatek od nieruchomości za 2015r. Nadto zadeklarowała, że dysponuje oszczędnościami wielokrotnie przekraczającymi wymagane koszty sądowe w niniejszej sprawie. Skoro skarżąca dysponuje wolnymi środkami, to przyjąć należy, że zapłaciła wszystkie koszty swojego koniecznego utrzymania. Zasadą jest, że skoro wnioskodawczyni dysponuje oszczędnościami, brak podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami zainicjowanego przez nią postępowania sądowego. Zaznaczono, że poniesienie kosztów sądowych będzie rozłożone w czasie. Skarżąca jest także współwłaścicielem nieruchomości mieszkalnych oraz nieruchomości rolnej. Z istoty prawa pomocy wynika, że co do zasady z jego dobrodziejstwa nie mogą korzystać osoby dysponujące majątkiem nieruchomym, gdyż stanowi on źródło dochodów z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, w tym uzyskiwania dopłat do gruntów, a także uzyskiwania czynszu z wynajmu budynków, czy wydzierżawienia gruntów. Można również sprzedać posiadane udziały w nieruchomości i otrzymać z tego tytułu dodatkowe dochody. K. B. wniosła w terminie sprzeciw od powyższego postanowienia, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem skarżącej w formularzu o przyznanie prawa pomocy zaznaczyła, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, a wywodzenie z faktu zameldowania na pobyt stały w P.u, że dysponuje środkami na samodzielne utrzymanie się, jest nieuprawnione. Oświadczyła, że nie zapłaciła czynszu, ani żadnych rachunków za żaden miesiąc swojej bytności w P., gdyż nigdy nie miała na to środków pieniężnych. Od lat czynsz i rachunki reguluje jej ociec, który jest jedynym żywicielem rodziny, która tworzy jej bezrobotna od trzydziestu lat matka i 10-letni brat. Co więcej, ojciec ma chorobę wieńcową, przebył zawał serca i jest niezdolny do pracy. Utrzymuje siebie oraz rodzinę z renty, z której również wspomaga ją finansowo. Skarżąca podniosła, że powierzchnia gruntów rolnych, których jest współwłaścicielem jest niewielka, takie gospodarstwa są nierentowne, a dopłaty nie pokrywają nakładów na ich uprawę. Jako współwłaściciel nieruchomości nie może nią samodzielnie rozporządzać, a z starszym bratem, który jest drugim z współwłaścicieli, nie ma kontaktu bowiem od lat przebywa on za granicą. Dom w Kościelnej Wasi zamieszkują rodzice skarżącej wraz z młodszym bratem, a pozostałe nieruchomości budynkowe są w stanie nie nadającym się do najmu. Oszczędności zgromadzone uprzednio wydała na swoje utrzymanie, na chwilę obecną utrzymuje ją ojciec. Oczywistym jest, że kwota 1200 zł zostanie szybko przez nią, jako osobę bezrobotną, wydana na bieżące potrzeby. Nie posiada środków na opłacenie kosztów przedmiotowego postępowania. Na zarządzenie sędziego sprawozdawcy z dnia [...] maja 2015 r. skarżącą wezwano do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez udzielenie informacji o jej aktualnej sytuacji finansowej, w tym nadesłania spisu średnich miesięcznych kosztów utrzymania oraz wyciągów z rachunków bankowych za okres marzec-maj 2015 r., podania wysokości pomocy finansowej lub rzeczowej otrzymywanej od ojca, podania danych finansowych dotyczących sytuacji osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca podała, iż pozostaje na częściowym utrzymaniu ojca oraz, że nie jest możliwym wykazanie za pomocą dokumentów, że zalega z płatnościami związanymi z zamieszkiwaniem w P. w lokalu przy ul. K., ponieważ wszelkie rachunki tego typu regulowane są przez ojca i nie są one nadsyłane na jej adres zamieszkania, nadto nie ma do nich dostępu. Zgromadzone na jej prywatnym rachunku bankowym oszczędności w kwocie 1200 zł zostały rozdysponowane na potrzeby bieżącego utrzymania, niemalże w całości na wyżywienie oraz opłacenie rachunków za telefon komórkowy i internet, które to rachunki jako jedyne reguluje samodzielnie. W załączeniu skarżąca przedstawiła wyciągi z rachunku oszczędnościowo- rozliczeniowego za okres marzec-maj 2015. Podała, że aktualnie posiada na rachunku oszczędnościowo - rozliczeniowym 665,14 zł, która to kwota musi jej wystarczyć na utrzymanie do końca miesiąca czerwca, gdyż dopiero z końcem miesiąca otrzyma stypendium z Powiatowego Urzędu Pracy za świadczenie pracy w ramach stażu. Skarżąca podała, że na miesięczne koszty utrzymania składają się wydatki na wyżywienie i środki czystości - 800 zł, bilet miesięczny - 115 zł, opłata za telefon komórkowy i internet - 90 zł, leki - 50 zł. Pomoc finansowa otrzymywana od ojca w postaci regulowania rachunków związanych z zamieszkiwaniem w lokalu w P. to kwota nie mniejsza niż 500 zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada ani nie osiąga dochodów pozwalających na w pełni samodzielne utrzymywanie się, co w najbliższej przyszłości nie ulegnie zmianie. W okresie od [...].03.2015 r. do [...].04.2015 r. posiadała status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, w okresie od [...].04.2015 r. do [...].05.2015r. otrzymywała wynagrodzenie w wysokości 1 800 zł brutto miesięcznie - w załączeniu kserokopia umowy zlecenia oraz kserokopia wypowiedzenia umowy zlecenia. Od dnia [...].05.2015 r. posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku - w załączeniu kserokopia decyzji Starosty z dnia [...].05.2015r. o uznaniu za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Od dnia [...].06.2015 r. posiada status stażysty, z prawem do stypendium w wysokości 120% zasiłku dla bezrobotnych. Nie posiada dokumentu umowy o staż, gdyż nie jest jej stroną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej "P.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma przy tym charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie, ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). Podkreślić również należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Analizując wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych Sąd uznał, iż sytuacja skarżącej uzasadnia przyznanie prawa pomocy w części, jednak nie w tak szerokim zakresie, o jaki zwróciła się. Sąd dokonał oceny sytuacji majątkowej skarżącej na podstawie jego wyjaśnień oraz przedstawionej dokumentacji. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż w niniejszej sprawie skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, na które na obecnym etapie składa się wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł. Wskazać należy, iż skarżąca wnosząc skargę uiściła tytułem wpisu kwotę 100 zł. Zatem koszty sądowe, które na obecnym etapie powinna skarżąca uiścić, to kwota 100 zł, jako uzupełnienie należnego wpisu od skargi. Ewentualne wniesienie skargi kasacyjnej od przyszłego orzeczenia sądu, to z kolei obowiązek uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł (połowa wpisu od skargi), jak również 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej od wniosku o doręczenie odpisu wyroku wraz z jego uzasadnieniem – w przypadku, gdyby sąd skargę oddalił. Reasumując, wniosek skarżącej należy rozważyć w aspekcie możliwości poniesienia przez nią kosztów sądowych w maksymalnej łącznej wysokości 300 zł, przy czym uiszczenie tych należności w całości albo nie będzie wymagane (co do kwoty 200 zł – gdy skarga zostanie uwzględniona), względnie będzie rozłożone w czasie (na etap postępowania międzyinstancyjnego). Zatem na obecnym etapie skarżąca musiałaby uiścić kwotę 100 zł tytułem uzupełnienia wpisu od skargi, a po rozpoznaniu skargi ewentualnie 100 zł opłaty kancelaryjnej, natomiast wraz z wniesieniem skargi kasacyjnej kolejne 100 zł wpisu od tego środka zaskarżenia, co jednakże może nastąpić nie wcześniej ,niż w perspektywie dwóch miesięcy od wydania wyroku. Skarżąca oświadczyła, że na bieżące utrzymanie potrzebuje 1155 zł (koszty wyżywienia, środków czystości, leków, telefonu, Internetu, dojazdów środkami komunikacji miejskiej). Zarazem nie opłaca rachunków za mieszkanie, bowiem nie ma na to środków. Rachunki te, w kwocie ok. 500 zł uiszcza jej ojciec. Oświadczyła, iż z racji uzyskiwania od lat niskich dochodów, sytuacja ta będzie nadal trwała. Jednocześnie udokumentowała wyciągami z rachunku bankowego, iż na dzień 22 maja 2015 r. na rachunku posiadała kwotę 834,66 zł. Z wyciągów tych zarazem wynika, że w okresie 24.03.2015 r. - 22.05.2015 r. posiadała zdeponowane środki finansowe znacząco przekraczające kwotę 1200 zł. I tak, na dzień [...].04.2015 r. saldo wykazywało ponad 2000 zł, tak samo w okresie [...].04 - [...].05.2015 r. Po tej dacie saldo zmniejszało się, na dzień [...].05.2015 r. do kwoty 834,66 zł. Skarżąca podała, że na dzień [...].06.2015 r. (data nadania w placówce pocztowej odpowiedzi na wezwanie Sądu) posiada na rachunku 665,14 zł, która to kwota musi jej wystarczyć na utrzymanie do końca miesiąca czerwca, gdyż dopiero z końcem miesiąca otrzyma stypendium z Powiatowego Urzędu Pracy za świadczenie pracy w ramach stażu, w wysokości 120% zasiłku dla bezrobotnych. Zatem już w końcu czerwca na rachunek skarżącej wpłynie kwota 997,32 zł. Skarżąca nie deklaruje rezygnacji z pomocy finansowej udzielanej przez ojca, zarazem nie dokumentuje, iż ten już dalej nie będzie w stanie pomocy tej udzielać. Skarżąca podaje jedynie, że z racji choroby ojca przyszła pomoc z jego strony jest niepewna, co nie wystarcza, aby stwierdzić, że na dzień złożenia ostatnich wyjaśnień do budżetu skarżącej nie wpływała pomoc ze strony ojca w wysokości 500 zł miesięcznie. Zdarzenia przyszłe i niepewne nie mają wpływu na ocenę aktualnej sytuacji osoby wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji, ponoszone przez ojca skarżącej koszty jej zamieszkania w P., należy doliczyć do jej dochodu. Wobec powyższego przyjąć należy, że sytuacja finansowa skarżącej pozwala na uiszczenie pozostałych kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a wniosek o przyznanie prawa pomocy należy uwzględnić w zakresie częściowym. Przyznane zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje kwotę 100 zł, co oznacza, że na skarżącej ciąży obowiązek uiszczenia połowy należnego wpisu od skargi, co już uczyniła opłacając skargę kwotą 100 zł. Przyznane prawo pomocy nie obejmuje ewentualnych dalszych kosztów sądowych. Na marginesie Sąd pragnie zauważyć, iż zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd przysługuje skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Wniosek o zwrot kosztów postępowania musi być zgłoszony najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia (art. 210 § 1 P.p.s.a.). W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak