II SA/Po 1223/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 lutego 2012 r. sprawy ze skargi Z. M. na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w Poznaniu z dnia [...] lipca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2011 r. znak [...] Okręgowy Inspektor Pracy w Poznaniu stwierdził niedopuszczalność odwołania wniesionego w dniu [...] maja 2011 r. przez Z. M. od decyzji Inspektora Pracy Nr rej [...] działającego w ramach terytorialnej właściwości Okręgowego Inspektora Pracy w Poznaniu. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: Decyzją z dnia [...] 2010 r. znak [...] Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Poznaniu Oddział w K. umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem Z. M. z dnia [...] lutego 2010 r. o wpisanie do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W uzasadnieniu owego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że wnioskodawca jest zatrudniony w spółce A na stanowisku [...] w dziale logistyki. Analizując zakres czynności [...] na podstawie charakterystyki stanowiska pracy zawartej w "Taryfikatorze kwalifikacyjnym pracowników [spółki A]" organ I instancji doszedł do wniosku, że zakres obowiązków, odpowiedzialności i wykonywanych czynności na stanowisku [...] e spełnia kryteriów określonych jako praca o szczególnym charakterze, wskazanych w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656) oraz załącznika Nr 2 do ustawy. Rozpoznając odwołanie Z. M. wniesione od powyższej decyzji, Okręgowy Inspektor Pracy w Poznaniu decyzją z dnia [...] 2010 r. Nr rej [...] utrzymał zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. Organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 41 ust. 6 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656) w przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy. Legitymowanym do zainicjowania wszczęcia takiego postępowania przed PIP jest pracownik, któremu odmówiono wpisania do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, nie jest nim natomiast pracownik który domaga się ujęcia jego stanowiska pracy w ewidencji stanowisk pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Wskazał również, iż praca którą wykonuje skarżący (opisana szczegółowo w protokole kontroli oraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji) nie odpowiada kryterium określonym dla pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, co ostatecznie uzasadniało jak prawidłowo przyjął organ I instancji, umorzenie postępowania w niniejszej sprawie na podstawie art. 105 kpa. W wyniku skargi wniesionej przez Z. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 28 października 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 657/10 uchylił zaskarżoną decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Poznaniu z dnia [...] maja 2010 r. Nr [...]. W uzasadnieniu wyroku Sąd dokonał analizy kompetencji organów Państwowej Inspekcji Pracy określonych w art. 11a, 119 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. Nr 89, poz. 589 ze zm.) w razie wniesienia przez pracownika skargi, o której mowa w art. 41 ust. 6 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656). W rezultacie Sąd doszedł do wniosku, iż organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do rozstrzygania sprawy wpisu stanowiska pracy zajmowanego przez pracownika do prowadzonej przez jego pracodawcę ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze i nie można przyjąć, iż właściwym rozstrzygnięciem w razie odmowy uznania zasadności żądania umieszczenia pracownika w tej ewidencji – jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 §1 kpa. Zgodnie bowiem z tym przepisem organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakichkolwiek przyczyn stało się bezprzedmiotowe. W niniejszej zaś sprawie o bezprzedmiotowości nie może być w żadnym razie mowy, skoro rozstrzygnięcie sprawy wpisu do ewidencji wymagało merytorycznej oceny, czy praca wykonywana przez konkretnego pracownika zatrudnionego u pracodawcy, prowadzącego taką ewidencję, ma charakter pracy w szczególnym charakterze – inspektor pracy w razie uznania bezzasadności żądania pracownika umieszczenia w tej ewidencji, winien wydać decyzję o odmowie nakazania pracodawcy umieszczenia go w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy skarżącego Z. M. rzeczą organu będzie merytoryczna ocena jego pracy na stanowisku [...] pod kątem tego, czy jest to praca spełniająca wymogi art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, definiującego prace o szczególnym charakterze oraz załącznika Nr 2 do tej ustawy określającego wykaz prac o szczególnym charakterze. Organy winny też rozważyć, czy z racji specjalistycznego charakteru zagadnienia, które muszą być przedmiotem ich oceny nie będzie celowym zwrócenie się do biegłego o wydanie stosownej opinii. Rozpatrując ponownie sprawę w następstwie wskazanego powyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, Inspektor Pracy działający w ramach terytorialnej właściwości Okręgowego Inspektoratu Pracy w Poznaniu decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Nr rej.: [...] odmówił nakazania umieszczenia pracownika Z. M. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656). Przytaczając ocenę prawną i zalecenia zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, organ I instancji przedstawił czynności jakie podjął i dowody na których się oparł w celu wykonania zaleceń Sądu Administracyjnego i dokonania oceny w jakich warunkach jest realizowana praca [...]. W wyniku dokonanych ustaleń organ I instancji stwierdził, że zakres odpowiedzialności i wykonywanych czynności na stanowisku [...] nie spełnia kryteriów wskazanych w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656) i wymienionych w załączniku Nr 2 do ustawy i brak w związku z tym podstaw do nakazania umieszczenia Z. M. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, Od powyższej decyzji, doręczonej skarżącemu w dniu [...] maja 2011 r. skarżący Z. M. wniósł odwołanie pismem z dnia [...] lipca 2011 r. do Okręgowego Inspektora Pracy w Poznaniu, zarzucając iż praca na stanowisku [...] z uwagi na całokształt obowiązków i odpowiedzialności na tym stanowisku winna być zaliczana do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. [...] Okręgowy Inspektor Pracy w Poznaniu - na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – stwierdził niedopuszczalność odwołania Z. M. od decyzji inspektora pracy Nr rej.: [...] działającego w ramach terytorialnej właściwości Okręgowego Inspektoratu Pracy w Poznaniu. Uzasadniając powyższe postanowienie organ odwoławczy stwierdził, co następuje: Zgodnie z art. 127 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, od decyzji wydanej w I instancji służy stronie odwołanie. Podkreślił, że w niniejszej sprawie składający odwołanie nie może być uznany za stronę postępowania. Art. 28 kpa stwierdza, że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W przypadku postępowania prowadzonego przez inspektora pracy, w związku z oceną czy pracodawca prawidłowo ustalił wykaz pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, jako strona postępowania występuje jedynie pracodawca, gdyż on jedynie posiada interes prawny. Adresatem nakazów z art. 11 pkt 1-7 i art. 11a ustawy o PIP jest wyłącznie pracodawca, na którego nakładany jest określony obowiązek (np. umieszczenia pracownika w ewidencji, wykreślenia pracownika z ewidencji). Konstrukcja nakazu z art.11a w znaczeniu podmiotowym nie różni się od tych z art. 11 ustawy o PIP. Adresatem obowiązków jest tylko i wyłącznie pracodawca. Nie oznacza to wszakże, że nazwisko pracownika nie występuje w tych nakazach. I tak w nakazach, o których mowa w art. 11 pkt 1, 2, 4, 6 oraz w każdym z art. 11 pkt 7 pracownika wskazuje się z imienia i nazwiska. W żadnym z w/w przypadków – pracownik nie jest jednak stroną postępowania administracyjnego. Pracownik jest osobą zainteresowaną wynikiem postępowania administracyjnego prowadzącego do wydania pracodawcy nakazu. Pracodawca natomiast w takim postępowaniu posiada zarówno interes prawny, a także jego obowiązków dotyczy postępowanie (art. 28 kpa). W rozpoznawanej sprawie odwołanie wniosła osoba, której w świetle przepisów prawa materialnego przymiot strony postepowania nie przysługuje. Samo wymienienie nazwiska skarżącego w sentencji i uzasadnieniu decyzji, jak również prowadzenie uprzednio postępowania zniesionego przez orzeczenie organu oraz sądu administracyjnego nie oznacza, i ż uznano go za stronę postępowania. O przymiocie strony decydują bowiem przepisy prawa materialnego, a te jak wykazano wyżej nie dają podstaw do uznania strona w postępowaniu w sprawie ewidencji pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze pracownika. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł Z. M. zarzucając, że wbrew stanowisku reprezentowanemu przez organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu, posiada on przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa, czemu dał wyraz również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w swoim wyroku z dnia 28 października 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 657/10. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wydając decyzję z dnia 13 maja 2011 r. znak Nr rej.: 12097-53190-5021-Wa01-Wh/11 organ I instancji decyzję swoją odmawiającą nakazania umieszczenia pracownika Z. M. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656) skierował do tegoż właśnie pracownika Z. M.. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, wniesienie odwołania przez osobę, która nie ma przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa, niemniej jednak została uznana stroną w toczącym się postępowaniu administracyjnym i jako do strony została skierowana do niej decyzja organu I instancji, nie daje możliwości zastosowania instytucji wskazanej w art. 134 kpa, tj. stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W takim bowiem przypadku odwołanie podmiotu uznanego przez organy administracji za stronę winno być rozpoznane merytorycznie i organ II instancji, po rozpoznaniu odwołania, winien wydać jedną z decyzji określonych w art. 138 kpa. Jeżeli dojdzie do wniosku, że podmiot wnoszący odwołanie nie ma przymiotu strony – wbrew temu co przyjął organ I instancji – winien uchylić decyzję tego organu i postępowanie umorzyć na podstawie art. 138 § 1 ust. 2 kpa. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w znaczeniu materialnym, daje tej osobie legitymację do wniesienia odwołania, gdyż ma ona interes prawny w obaleniu takiej decyzji (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20.08.2009 r. IV SA/GL 109/09 Lex 553424, a także wyrok NSA w Warszawie w dnia 25.09.2008 r. II OSK 1058/07 Lex 508475). Już chociażby z tego względu uznać należy, że zaskarżone postanowienie którym stwierdzono niedopuszczalność odwołania z uwagi na to, że w ocenie organu II instancji podmiot wnoszący odwołanie nie ma przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa i narusza przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik tego postępowania. Niezależnie od powyższych uwag, należy stwierdzić iż organ odwoławczy, odmawiając Z. M. przymiotu strony w postępowaniu o umieszczeni pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, naruszył przepis art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Związanie oceną oprawną wyrażoną w wyroku (uzasadnieniu orzeczenia) oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest podporządkować się mu w pełnym zakresie. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracyjnym i sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku zmiany stanu prawnego lub istotnych okoliczności faktycznych, względnie uzasadnieniu wyroku zawierającego ocenę prawna, w przewidzianym do tego trybie. W rozpatrywanej sprawie, dotyczącej wniosku Z. M. o umieszczenie go w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, w wyroku z dnia 28 października 2010 r. o sygn. IV SA/Po 657/10 uchylił decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Poznaniu z dnia [...] maja 2010 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postepowania oraz poprzedzająca ją decyzje Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Poznaniu Oddział w K. z dnia [...] 2010 r. W wyroku tym, czego nie wziął pod uwagę organ odwoławczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu jednoznacznie uznał pracownika za podmiot posiadający uprawnienia strony w prowadzonym postępowaniu w sprawie wpisu zajmowanego przez niego stanowiska do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze. Uznał również, iż kompetencje do rozstrzygania wniosku pracownika w sprawie wpisu stanowiska pracy do ewidencji, w świetle art.11a i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. Nr 89, poz. 589 ze zm.) posiadają właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy. Stwierdził również, że rozstrzygnięcie sprawy wpisu do ewidencji wymaga merytorycznej oceny, czy praca wykonywana przez konkretnego pracownika zatrudnionego u pracodawcy zobowiązanego do prowadzenia ewidencji ma charakter pracy w szczególnym charakterze. Sąd stwierdził ponadto, że postępowanie takie, w razie odmowy uznania zasadności żądania umieszczenia pracownika w tej ewidencji, nie może zostać zakończone umorzeniem na podstawie art. 105 §1 kpa, lecz wydaniem decyzji o odmowie nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. W zaleceniach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nakazał organowi, przy ponownym rozpoznawaniu sprawy skarżącego Z. M., dokonanie merytorycznej oceny jego pracy na stanowisku [...] pod kątem tego, czy jest to praca spełniająca wymogi art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Do zaleceń tych zastosował się organ I instancji w decyzji z dnia [...] 2011 r. i rolą organu odwoławczego było rozpoznanie merytoryczne odwołania od tej decyzji wniesionego przez Z. M.. Wydając zaskarżone postanowienie z dnia [...] lipca 2011 r. stwierdzające niedopuszczalność odwołania, organ II instancji nie tylko naruszył treść art. 134 w związku z art. 138 kpa, ale również art. 153 p.p.s.a. oraz art. 170 p.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. należało zaskarżone postanowienie uchylić. Ponownie rozpoznając sprawę organ II instancji zobowiązany będzie merytorycznie ocenić prawidłowość dokonanej przez organ I instancji odmowy nakazania umieszczenia pracownika Z. M. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656). MarK