II SA/Po 123/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi A sp. akcyjnej na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Poznaniu z dnia [...] listopada 2014r. Nr [...] w przedmiocie nakazu z zakresu inspekcji pracy I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w [...] z dnia [...] 2014r. nr [...], II. zasądza od Okręgowego Inspektora Pracy w Poznaniu na rzecz skarżącej spółki kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W wyniku kontroli przeprowadzonej w okresie od 17 kwietnia do 12 września 2014r. przez Państwową Inspekcję Pracy, w spółce akcyjnej A z siedzibą w [...], Inspektor Pracy [...] 2014r. wydał na podstawie art. 11 pkt 7 w zw. Z art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy z 13 kwietnia 2007r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2012r. poz. 404), zwanej dalej u.P.I.P. nakaz zobowiązujący pracodawcy - Spółce A wypłatę premii za wynik operacyjny, to jest: - D. K.– kwoty [...] zł. Brutto; - J. L. – kwoty [...] zł brutto; - U. K. kwoty [...] zł brutto; - A. I.– kwoty [...] zł brutto; - P. P. – kwoty [...] zł brutto. W decyzji wskazano również, iż podlega ona natychmiastowemu wykonaniu na podstawie art. 11 ust. 7 u.P.I.P. W uzasadnieniu organ wskazał, że w trakcie kontroli naliczania i wypłacania pracownikom Spółki "A" premii za wynik operacyjny w marketach "A" w L.[...], Z.[...], N.[...], ustalono, że pracodawca nie wypłacił pracownikom ww. premii pomimo faktu jej naliczenia i obniżenia o liczbę godzin nieobecności w pracy. Zgodnie z zapisami zawartymi w systemie motywacyjnym dla Kierowników i pracowników marketów "A", premia za wynik operacyjny marketu wypłacana jest proporcjonalnie do okresu przepracowanego przez pracownika, (za dni, które pracownik spędził na chorobowym premia nie jest należna). Organ powołał się również na stanowisko zaprezentowane przez Naczelny sąd Administracyjny w wyroku z 7 lipca 2009r. w sprawie o sygn. I OSK 1194/08. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Spółka "A". Spółka zakwestionowała dokonaną w nakazie z [...] 2014r. ocenę charakteru premii i odwołała się w tym zakresie do postanowień zawartych w umowach o pracę oraz w Regulaminie wynagradzania obowiązującym w spółce, z których wynika, iż premia przyznawana pracownikom ma wyłącznie charakter uznaniowy. "System motywacyjny dla Kierowników i pracowników marketów A" ma charakter wyłącznie pomocniczy, pomagający w naliczaniu, opisujący w sposób fragmentaryczny zasady wypłaty premii. Nie jest to wewnętrzny dokument płacowy zatwierdzony przez pracodawcę – opisujący w sposób kompleksowy zasady przyznawania premii, podany do wiadomości wszystkim pracownikom. Decyzją z [...] listopada 2014r. (N [...]) Okręgowy Inspektor Pracy w Poznaniu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, a w uzasadnieniu przedstawił w jaki sposób była naliczana premia w marketach A, nadto przytoczył wybrane orzeczenia sądów administracyjnych, sądów powszechnych i Sądu Najwyższego dotyczących rozróżnienia instytucji "premii uznaniowej" i "premii regulaminowej" stanowiącej stały składnik wynagrodzenia. W ocenie organu odwoławczego premia określona w regulaminie wynagradzania Spółki tylko z nazwy ma charakter uznaniowy, natomiast skonkretyzowane przesłanki jej nabycia określone zostały w systemie motywacyjnym dla kierowników i pracowników marketów "A". Potwierdzeniem tego jest opracowany przez pracodawcę dokument stanowiący wydruk ze strony internetowej [...] "System motywacyjny dla kierowników i pracowników marketów A", do której to strony mieli dostęp kierownicy i pracownicy marketów "A" oraz wyliczenia premii za wynik operacyjny prowadzone przez pracodawcę każdego miesiąca przez kilka lat oraz "przesłuchania pracowników". Organ wskazał, że podczas wcześniejszej kontroli pracodawca nie przedstawił dokumentu system motywacyjny dla kierowników i pracowników marketów "A", dlatego ustalenia w zakresie [...] [oceny] charakteru przyznawanej pracownikom premii były odmienne w czasie poszczególnych kontroli. Okręgowy Inspektor Pracy wskazał również, iż pracodawca w poszczególnych przypadkach nie wypłacał pracownikom premii za wynik operacyjny pracownikom, którzy przebywali na zwolnieniu chorobowym i nastąpiło to wbrew obowiązującemu w spółce "systemowi motywacyjnemu dla kierowników i pracowników marketów A". Skargę na powyższą decyzję wniosła Spółka "A" Spółka Akcyjna z siedzibą w [...]. Skarżąca zarzuciła: Naruszenie przepisów postępowania: - przepisu art. 81 k.p.a. w zw. Z art. 10 § 1 k.p.a. w zw. Z art. 12 ustawy o u.P.I.P. polegające na uniemożliwieniu skarżącej przez organy obu instancji wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów przed wydaniem decyzji rozstrzygającej sprawę, tym samym naruszenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu. - przepisu art. 7 k.p.a. w zw z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw z art. 12 u.P.I.P. polegające na błędnym przyjęciu, iż informacja o systemie motywacyjnym dla kierowników i pracowników marketów "A" zamieszczona na stronie internetowej wskazanej w zaskarżonej decyzji, stanowi element regulaminu wynagradzania, przyznający pracownikom skarżącego prawo do żądania wypłaty premii regulaminowej, podczas gdy informacja ta nie spełnia wymogów w zakresie uznania jej za część regulaminu wynagradzania, ponieważ nie została uzgodniona z organizacjami związkowymi działającymi u Skarżącej, nadto nie została sporządzona na piśmie, nie stanowi oświadczenia złożonego – przez osoby lub organ uprawniony do działania w imieniu skarżącej w zakresie czynności z zakresu prawa pracy; nie została podana do wiadomości pracowników skarżącej w sposób u niego przyjęty, co jest warunkiem wejścia w życie regulaminu wynagradzania. - Przepisu art. 7, art. 77 § 1 art. 80 k.p.a. poprzez ustalenie, że elementem wynagrodzenia jest premia za wynik operacyjny, podczas gdy w rzeczywistości jest to premia uznaniowa; - przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez jego niezastosowanie Skarżąca zarzuciła również: - naruszenie przepisu art. 11 pkt 7 u.P.I.P. w zw z art. 2§1 k.p.c. poprzez ich błędne zastosowanie wyrażające się w utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy obowiązek wypłaty premii stwierdzony nakazem nie jest bezsporny i wymagalny; - naruszenie art. 772 § 1-2 k.p. w zw z art. 772§ 4 k.p. oraz art. 9 § 1 k.p. przejawiające się w przyjęciu, że informacja o systemie motywacyjnym dla kierowników i pracowników marketów "A" zamieszczona na stronie internetowej wskazanej w zaskarżonej decyzji, stanowi autonomiczne źródło prawa pracy w postaci elementu uzupełniającego regulamin pracy; - naruszenie przepisu art. 772 § 1-2 k.p. w zw z art. 772§ 5-6 k.p. oraz art. 9 § 1 k.p. poprzez błędne zastosowanie, wynikające z przyjęcia, że informacja o systemie motywacyjnym dla kierowników i pracowników marketów "A" zawarta na stronie internetowej wskazanej w zaskarżonej decyzji stanowi autonomiczne źródło prawa pracy, w postaci elementu uzupełniającego regulamin wynagradzania obowiązujący u skarżącej i rodzący zobowiązanie po stronie skarżącej do wypłaty premii za wynik operacyjny (regulaminowej), podczas gdy informacja ta nie została podana do wiadomości pracowników Skarżącej, nadto nie stanowi oświadczenia złożonego przez osobę lub organ zarządzający upoważniony do działania w imieniu Skarżącej; - naruszenie art. 78 § 2 k.p. w zw. Z art. 9 § 1 k.p. a także § 3 ust. 1 i 2 oraz § 4 ust. 1 Regulaminu wynagradzania A S.A. z 31 października 2013r. przez błędne ich zastosowanie oraz przepisu art. 105 k.p. przez jego niezastosowanie, przejawiające się w przyjęciu, że pracownikom wymienionym w decyzji organu I instancji przysługuje premia za wynik operacyjny (regulaminowa) stanowiąca składnik wynagrodzenia za pracę, podczas gdy obowiązujący u skarżącego regulamin wynagradzania nie przewiduje premii za wynik operacyjny , a jedynie premię uznaniową, o której mowa w przepisie art. 105 k.p. przyznawaną w drodze swobodnego uznania Skarżącej. W konkluzji skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji w postaci nakazu wydanego przez organ I instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga okazała się zasadna choć nie wszystkie przedstawione w niej zarzuty zasługiwały na uwzględnienie. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej "P.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym. W razie stwierdzenia istotnych uchybień sąd administracyjny nie ma więc kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia danego postępowania, lecz jest upoważniony jedynie do uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub aktu. Na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie należy zauważyć, iż nie ma racji skarżąca Spółka podnosząc, iż aby mówić o obowiązujących w danym przedsiębiorstwie zasadach premiowania pracowników, musi obowiązywać sporządzony na piśmie dokument, podpisany przez kompetentny organ przedsiębiorcy, uzgodniony ze związkami zawodowymi, podany do publicznej wiadomości pracowników. Możliwa jest bowiem hipotetyczna sytuacja, iż pracodawca z naruszeniem procedury wprowadzi w życie ustalenia dotyczące sposobu wypłaty np. premii regulaminowej i to mimo, że zasady te będą sprzeczne z oficjalnie zatwierdzonym regulaminem wynagradzania pracowników. W takiej sytuacji każdorazowo należy rozważyć czy w istocie nie doszło do zmiany regulaminu pracy. Zasadne były natomiast podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w zw. z art. 12 u.P.I.P. Organ odwoławczy odwołał się w zaskarżonej decyzji do stanowiska wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 lipca 2009r. (sygn. akt I OSK 1194/08, publikowanie na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawie tej Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż organy inspekcji pracy dysponują kompetencją do dokonania ustalenia czy przepisy, na podstawie których pracodawca wypłaca pracownikom premię uznaniową, pozwalają na stwierdzenie czy był to stały, czy też zależny od woli pracodawcy składnik wynagrodzenia. Innymi słowy, czy kryteria przyznawania tej premii, ustalone przez pracodawcę, były obiektywne, czyniące tę premię stałym składnikiem, czy też ocenne, zatem świadczące o jej uznaniowym charakterze. W ramach takich uprawnień wykonywania kontroli przestrzegania przepisów prawa pracy w zakresie wynagrodzenia za pracę, organy winny mieć na uwadze kryteria jakie pracodawca określa w systemie wynagrodzenia, a dotyczące premii. W przypadku gdy kryteria jej przyznawania stanowią wartość wymierną organy winny wykluczyć by była to premia uznaniowa. W ocenie Sądu, organ odwoławczy powołując się na wyżej przedstawione stanowisko NSA nie dostrzegł, że dotyczy ono stanu faktycznego różniącego się od sytuacji, która zaistniała w marketach "A". W istocie bowiem w spółce "A" wystąpiła sprzeczność w zakresie regulacji ustalającej sposób przyznawania pracownikom premii. O ile z regulaminu wynagradzania wynika, że premia ma charakter stricte uznaniowy, o tyle z eksponowanego przez organy obu instancji "systemu motywacyjnego dla kierowników i pracowników marketów A", zdawało się wynikać, że premia "za wynik operacyjny" jest stałym składnikiem wynagrodzenia, ustalanym na podstawie wymiernych kryteriów. Zdaniem Sądu organy nie wzięły pod uwagę okoliczności, iż premia przyznawana w oparciu o ściśle określone kryteria, pozwalające w szczególności określić precyzyjnie jej wysokość, nie przestaje być premią uznaniową, jeśli pracodawca pozostawia sobie możliwość odmowy jej przyznania pracownikowi mimo, iż pracownik ten spełnił kryteria określone w zasadach ustalających miarkowanie premii. Innymi słowy nie da się wykluczyć takiej interpretacji "systemu motywacyjnego dla kierowników i pracowników marketów A", iż ustalone w nim zasady wskazywały mechanizm naliczania premii, jednak decyzja o jej przyznaniu lub nieprzyznaniu pozostawała w gestii kierownictwa Spółki. Za takim wnioskiem zdają się przemawiać stanowisko Spółki wyrażone w piśmie z 2 lipca 2014r. w którym wskazano, że system motywacyjny został opracowany w celach informacyjnych i ewoluuje z uwagi na zmienne czynniki rynkowe. Okoliczność ta znalazła potwierdzenie np. w zeznaniach świadka A[...]W., która wskazała, że o przyznaniu premii decydował kierownik marketu, kierownik regionalny bądź lider regionu. Kwestia ta została przedstawiona w taki sam sposób w informacji udzielonej przez członów Zarządu Spółki: M. K. i S. P. Stwierdzili oni w szczególności, iż po ustaleniu wyniku ekonomicznego Spółki to kierownicy regionalni podejmują decyzję o przyznaniu premii. Zdaniem Sądu zrozumiałym jest, iż pracodawca zatrudniający znaczną liczbę pracowników funkcjonujących w ramach kilkuszczeblowej struktury, ustala mechanizmy ułatwiające przyznawanie premii uznaniowej, nie rezygnując jednakże z możliwości nie przyznania premii z powodów, które pracodawca uznaje za istotne. Premia uznaniowa z definicji ma charakter nagrody, przyznawanej za pozytywnie ocenioną postawę pracownika. Jest zatem możliwe ustalenie mechanizmu jej przyznawania uzależnionego od pozytywnego wyniku ekonomicznego, przy zastrzeżeniu, że przełożeni pracownika ostatecznie decydują o jej przyznaniu oceniając, czy nie zaistniały zależne od pracownika okoliczności ocenione przez pracodawcę negatywnie i mogące skutkować nieprzyznaniem premii uznaniowej, (podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z 13 stycznia 2005r. (sygn. II PK 115/04, LEX nr 589973). W przedmiotowej sprawie orzekające w sprawie organy okoliczności tych nie wyjaśniły. Odwołując się do opisanego powyżej, a zacytowanego przez organ odwoławczy stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślić należy, że wydanie nakazu (decyzji administracyjnej) zobowiązującego pracodawcę do wypłaty premii może nastąpić tylko w sytuacjach, w których okoliczności pozwalające na określenie charakteru danego elementu wynagrodzenia nie budzą wątpliwości. W niniejszej sytuacja taka nie wystąpiła. Zgromadzony materiał dowodowy na obecnym etapie postepowania nie pozwala na jednoznaczne rozstrzygnięcie czy "system motywacyjny dla kierowników i pracowników marketów A" ma charakter wyłącznie pomocniczy przy ustalaniu premii uznaniowej czy też są to obowiązujące pracodawcę reguły przyznawania premii regulaminowej, których odzwierciedleniem może być roszczenie pracownika o wypłatę tej premii. Sąd zważył przy tym, iż organy w uzasadnieniach wydanych decyzji nie odniosły się do opisanych sprzeczności w zakresie treści przeprowadzonych dowodów. Nie wyjaśniły z jakich powodów niektóre z dowodów uznały za wiarygodne a odmówiły wiary tym dowodom, które wskazywały, że "system motywacyjny dla kierowników i pracowników marketów A" ma charakter pomocniczy. Powyższe stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art.. 80 k.p.a. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na treść wydanych przez organy obu instancji decyzji. Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji winien uwzględnić przedstawione powyżej wnioski Sądu. Nadto winien rozważyć czy istnieją inne możliwości dowodowe by w sposób jednoznaczny wyjaśnić zasady wypłaty premii w Spółce "A". O ile organ dojdzie do wniosku, że takich możliwości nie ma, zobligowany będzie ponownie ocenić zgromadzony materiał dowodowy i dać temu wyraz w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, wskazując którym dowodom i z jakich względów daje wiarę, a którym przymiotu wiarygodności odmawia. Inspektor Pracy winien również uwzględnić funkcjonujące w orzecznictwie stanowisko, iż możliwość orzekania przez inspektora pracy w drodze nakazu zapłaty o obowiązku wypłaty wynagrodzenia pracowniczego, jest dopuszczalna, gdy obowiązek pracodawcy wypłaty wynagrodzenia jest bezsporny i wymagalny w momencie przeprowadzania kontroli, zatem gdy w tym zakresie nie ma sporu między pracownikiem a pracodawcą, (por. wyrok Naczelnego sądu administracyjnego z 21 maja 2009r. (sygn. OSK 921/08, publ. na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto organ winien mieć na względzie, iż z uwagi na obowiązujące przepisy Spółka "A" jest podmiotem zobligowanym do ustalenia regulaminu wynagradzania. Ten akt jest decydujący dla oceny składników wynagrodzenia pracowników. Jak już wskazano w niniejszym uzasadnieniu jest możliwe dokonanie zmiany takiego regulaminu, lecz gdy zmiana regulaminu nie następuje w formie przewidzianej przez obowiązujące przepisy, a pracodawca kwestionuje fakt zmiany regulaminu, to co do zasady ocena czy w istocie do zmiany regulaminu wynagradzania doszło, będzie należała do sądu powszechnego - właściwego do rozstrzygania sporów z zakresu prawa pracy. Państwowa Inspekcja Pracy nie może bowiem zastępować sądu powszechnego w zakresie kompetencji do rozstrzygania sporów o wypłatę należnego wynagrodzenia. Tylko w sytuacjach gdy okoliczność zmiany regulaminu wynagradzania nie budzi żadnych wątpliwość, jak również brak jest sporu co do wysokości należnego pracownikowi wynagrodzenia, Państwowy Inspektor Pracy władny będzie wydać nakaz obligujący pracodawcę do wypłaty należnego pracownikowi wynagrodzenia. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 12 lit. c) uchylił zaskarżoną decyzję, a na podstawie art. 135 p.p.s.a. uchylił również poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Jednocześnie Sąd w punkcie III części rozstrzygającej określił na podstawie art. 152 p.p.s.a., że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął w punkcie II części rozstrzygającej, na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., uwzględniając wniosek skarżącego oraz wysokość kosztów sądowych poniesionych przez stronę skarżącą.