II SA/Po 141/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia przekazać sprawę sądowi właściwemu – Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. /-/ A. Łaskarzewska H. J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydaną z jego upoważnienia imiennego przez Zastępcę Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu M. T. z dnia [...] 2010 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję tegoż Prezesa z dnia [...] 2010 r. Nr [...] odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia [...] 2008 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do emerytury. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie wniósł odwołania do sądu powszechnego od decyzji Zakładu z dnia [...] 2008 r. W pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia kwestia właściwości sądów administracyjnych w sprawach tego rodzaju. Zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 stycznia 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Dz. U. z 2009 r. Nr 205. poz. 1585 ze zm.), dalej: u.s.u.s., reguła zaskarżania do sądu powszechnego decyzji administracyjnych, podejmowanych w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych doznaje swoistej modyfikacji w przypadku, gdy od takich decyzji nie zostanie wniesione odwołanie do sądu powszechnego. W myśl art. 83a ust. 2 u.s.u.s., który stanowił podstawę prawną zaskarżonych w niniejszej sprawie decyzji, decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Na zasadzie wyjątku istnieje więc możliwość weryfikowania takich decyzji w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., II GSK 1284/10, postanowienia NSA z dnia 7 grudnia 2010 r., II GSK 1386/10, II GSK 1385/10, II GSK 1360/10, również wyrok NSA z dnia 3 lipca 2008 r., II GSK 240/08 oraz postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 marca 2011 r., I SA./Ol 125/11, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tutejszy sąd podziela pogląd, ukształtowany powołanymi wyżej orzeczeniami w podobnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, że art. 83a ust. 2 u.s.u.s. pozwala na weryfikację z urzędu w postępowaniu administracyjnym ostatecznych decyzji administracyjnych, ale wyłącznie pod warunkiem, że od takiej decyzji nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Przepis ten, jako przewidujący wyjątek, powinien być interpretowany w sposób, który wyklucza możliwość powstania kolizji pomiędzy postępowaniami wynikającymi z poddania tej samej decyzji kontroli sądu powszechnego oraz kontroli administracyjnej i sądowoadministracyjnej. Kolizja taka miałaby miejsce w razie przyjęcia, że strona może na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. żądać w postępowaniu administracyjnym stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji organu rentowego, która była wcześniej kontrolowana przez sąd powszechny – bowiem wówczas w istocie orzeczenia sądu powszechnego byłyby kontrolowane w inicjowanym przez stronę nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym. Mając na względzie powyższe należy uznać, że wspomniana decyzja z dnia [...] 2008 r. mogła być przedmiotem postępowania nieważnościowego – wszczętego z urzędu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, natomiast wydane w toku tego postępowania decyzje administracyjne z dnia [...] 2010 r. i z dnia [...] 2010 r. podlegały kontroli sądu administracyjnego, zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Zważyć jednak należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Zgodnie z § 1 pkt 10 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości (Dz. U. Nr 72, poz. 652 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu jest właściwy dla obszaru województwa wielkopolskiego. Stosownie do art. 83a ust. 2 u.s.u.s. decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. W myśl art. 157 § 1 kpa właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia. Przepis art. 66 ust. 5 u.s.u.s. stanowi, że w postępowaniu administracyjnym organem wyższego stopnia w stosunku do terenowych jednostek organizacyjnych Zakładu jest Prezes Zakładu. Przy czym myśl art. 66 ust. 1 u.s.u.s. siedzibą Zakładu jest miasto stołeczne Warszawa. Art. 67 ust. 1 u.s.u.s. określa, że w skład Zakładu wchodzą: centrala oraz terenowe jednostki organizacyjne. Z dalszych przepisów tej ustawy (art. 72) wynika, że organem Zakładu (obok Zarządu i Rady Nadzorczej) jest Prezes Zakładu, który kieruje działalnością Zakładu oraz reprezentuje Zakład na zewnątrz (art.73). Wskazać jeszcze można, że w statucie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. (Dz. U. Nr 28, poz. 164) zostało w § 2 ust. 2 pkt 2 określone, że Prezes Zakładu może upoważnić pracowników Zakładu do wydawania decyzji w określonych przez niego sprawach. Zaskarżony akt pochodzi od organu (art. 66 ust. 5 u.s.u.s.), mającego siedzibę w Warszawie, co oznacza, że na zasadzie art. 13 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 1 pkt 10 rozporządzenia w sprawie utworzenia wojewódzkich sądów administracyjnych oraz ustalenia ich siedzib i obszarów właściwości właściwy w zakresie sprawowania kontroli sądowoadministracyjnej tego aktu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Na marginesie wspomnieć trzeba, że reguła, zgodnie z którą siedziba organu, którego działalność jest przedmiotem skargi, decyduje o właściwości miejscowej wojewódzkiego sądu administracyjnego, może zostać zmieniona, bowiem zgodnie z art. 13 § 3 p.p.s.a. Prezydent RP, w drodze rozporządzenia, może przekazać wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu rozpoznawanie spraw określonego rodzaju należących do właściwości innego wojewódzkiego sądu administracyjnego, jeżeli wymagają tego względy celowości. Na tej podstawie zostało wydane m.in. rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016). Zgodnie z § 1 pkt 2 tego rozporządzenia rozpoznawanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek, o których mowa w art. 28-29 u.s.u.s. przekazano wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę. Przekazanie powyższe nie odnosi się jednak do niniejszej sprawy, gdzie mamy do czynienia z rozstrzygnięciem w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej o odmowie ustalenia prawa do emerytury. Odstępstwo to dotyczy bowiem wyłącznie spraw umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W świetle powyższego stwierdzić należy, że sądem właściwym w niniejszej sprawie jest, zgodnie z art. 13 § 1 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Stąd w oparciu o przepis art. art. 59 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/ A. Łaskarzewska