II SA/Po 2240/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie Sędzia WSA Maciej Dybowski Sędzia WSA Bożena Popowska ( spr ) Protokolant referent – stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2005r. sprawy ze skargi K. – Spółki Akcyjnej w J. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...] kwietnia 2002r. Nr [...] w przedmiocie nakazu inspektora pracy; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzający ją nakaz Inspektora Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy z dnia [...] marca 2001r. nr [...] w części nakazującej wypłacić T. N. potrąconą z wynagrodzenia kwotę 183,70 ( sto osiemdziesiąt trzy złote siedemdziesiąt groszy ), II. w pozostałej części skargę oddala, III. określa, iż nakaz zapłaty w części określonej w punkcie I (pierwszym) nie podlega wykonaniu, IV. oddala wniosek o zasądzenie kosztów postępowania. /-/ B.Popowska /-/ J.Stankowski /-/M.Dybowski W dniach [...].02.2002 r. i [...].03.2002 r. Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy przeprowadził w zakładzie pracy K. S.A., z siedzibą we W., ul. [...], kontrolę w zakresie przestrzegania przez spółkę przepisów prawa pracy. Wyniki kontroli ujęte zostały w Protokole Kontroli z dnia [...].03.2002 r., do którego załączono 2 wykazy pracowników, którzy "nie wyrazili zgody na potrącenia z wynagrodzenia": zał. nr 1 obejmuje nazwiska 27 pracowników, zał. nr 2 nazwiska 12 pracowników. W wyniku przeprowadzonej kontroli Inspektor Pracy wydał w dniu [...].03.2001 r. nakaz nr [...] wypłaty, wymienionym z imienia i nazwiska 39-ciu pracownikom spółki K. S.A., kwot bezpodstawnie potrąconego wynagrodzenia, powołując się na art. 9 pkt. 2 a ustawy z dnia 6.03.1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz. U. 2001, nr 124, poz. 1362 ze zm.) oraz na art. 94 pkt. 5 w zw. z art. 87 i art. 91 Kodeksu pracy. Decyzji swojej organ nadał rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu organ podał następujące motywy rozstrzygnięcia: pracownikom wymienionym w nakazie potrącono z wynagrodzenia kwoty wbrew regulacjom art. 87 i art. 91 Kodeksu pracy, tj. bez uzyskania pisemnej zgody pracowników na potrącenia. Potrąceń tych dokonano pomimo wystąpienia Inspektora Pracy w tej sprawie z dnia [...].09.2001 r. Rygor natychmiastowej wykonalności został decyzji nadany z uwagi na interes społeczny. Pismem z dnia [...].03.2002 r. pracodawca złożył do Okręgowego Inspektora Pracy odwołanie na decyzję z dnia [...].03.2001 r., wnosząc o jej uchylenie w całości i zmianę, ewentualnie o uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o wstrzymanie natychmiastowego wykonania decyzji. W uzasadnieniu odwołujący się stwierdził, że w omawianej sprawie pracowniczej droga administracyjna była niedopuszczalna, albowiem właściwy dla tego typu spraw jest powszechny sąd pracy. Pracodawca powołując się na art. 97 § 1 pkt 4 kpa podał, że co do niektórych pracowników toczy się postępowanie przed sądem pracy, co obligowało Inspektora Pracy PIP do zawieszenia wszczętego postępowania z urzędu. Odwołujący się stwierdził, że wydanie nakazu było bezzasadne i przedwczesne, a żądanie wstrzymania natychmiastowego wykonania nakazu jest uzasadnione. W dniu [...].04.2002 r. Okręgowy Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy wydał decyzję [...] utrzymującą w mocy zaskarżony nakaz wypłaty. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że pracodawca dokonał bezpodstawnie w stosunku do 39 pracowników wymienionych w nakazie z dnia [...].03.2002 r. potrąceń z wynagrodzenia. W myśl art. 91 k.p. należności inne niż wymienione w art. 87 § 1 i 7 k.p. mogą być potrącane z wynagrodzenia jedynie za pisemną zgodą pracownika. Wymienione w nakazie kwoty potrąceń dokonane zostały bez zgody pracowników; kwoty te ustalone zostały przez główną księgową zakładu pracy. Inspektor stwierdził również, że powołany w odwołaniu art. 97 § 1 pkt. 4 kpa nie ma zastosowania w sprawie, albowiem postępowanie kontrolne Inspektora Pracy jest niezależne od postępowania sądowego. W dniu [...].05.2002 r. Skarżący wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy, wnosząc o jej zmianę. Skarżący zarzuca organowi naruszenie interesu strony skarżącej oraz naruszenie prawa materialnego. W uzasadnieniu skargi Skarżący twierdzi, że pracownikom w sposób prawidłowy zostało powierzone mienie, w wyniku przeprowadzonych inwentaryzacji stwierdzono niedobory, na dokumentach widnieją podpisy pracowników odpowiedzialnych materialnie. Skarżący zarzuca, że organ niesłusznie przyjął za prawdziwe, iż "kwoty potrącone 37 pracownikom zostały potwierdzone bezprawnie lub bez uzyskania ich pisemnej zgody na potrącenia". Skarżący podał w uzasadnieniu, wskazując każdorazowo imię i nazwisko, iż niektórzy pracownicy podpisali oświadczenie o odpowiedzialności materialnej, inni zaakceptowali wystawione noty księgowe, a w przypadku kolejnych pracowników pracodawca posiada protokoły z inwentaryzacji stanowiące podstawę do ich obciążenia "stosownymi zobowiązaniami". Skarżący wyjaśnia, że w przypadku jednego pracownika potrącenie nastąpiło w wyniku postępowania egzekucyjnego, a w przypadku trzech pracowników nastąpiło wypłacenie wynagrodzenia zgodnie z listą płac. Skarżący podtrzymuje też w całości argumentację wyrażoną w odwołaniu z dnia [...].03.2002 r. Do skargi załączono kserokopię wymienionych dokumentów: oświadczenia, noty księgowe, przekaz na rzecz urzędu skarbowego. W odpowiedzi na skargę organ II instancji pismem z dnia [...].06.2002 r. wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej. Ustosunkowując się do argumentacji Skarżącego organ powołał uchwałę Sądu Najwyższego z 4.10.1994 r. z której wynika, że umowy o odpowiedzialności materialnej nie mogą być podstawą do potrąceń. Organ stwierdził również, że Inspektor Pracy, kierując nakaz zapłaty do pracodawcy, działał w granicach ustawowego upoważnienia. Ustosunkowując się do zagadnienia dotyczącego zawieszenia postępowania przed Inspektorem Pracy, organ uznał zarzut jako niezasadny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Z uwagi na podnoszone przez Skarżącego, tak w odwołaniu jak i w skardze zarzuty co do niedopuszczalności drogi administracyjnoprawnej w przedmiotowej sprawie Sąd wyraża następującą opinię co do regulacji stanowiącej podstawę wydawania przez inspektorów pracy nakazów wypłaty wynagrodzenia i stanowisko co do zastosowania tej drogi w niniejszej sprawie. Wykazując zrozumienie dla przesłanek wprowadzenia do ustawodawstwa instytucji prawnej nakazu wypłaty (z dniem 25.08.2001 r., ustawą z 21.06.2001 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dz. U. Nr 76, poz. 809). Sąd podziela pogląd, że uprawnienia, jakimi dysponuje obecnie inspektor pracy w postaci możliwości wydania decyzji nakazującej pracodawcy wypłatę wynagrodzenia, wkraczają w kompetencje sądów powszechnych, kreując jednocześnie inspektora pracy jako organ orzekający w sprawach pracowniczych (T. Niedziński, Nakaz płatniczy inspektora pracy – artykuł dyskusyjny, Praca i Zabezpieczenie Społeczne, 8/2002 r., str. 17). Wymaga to od organów stosujących ów instrument prawny ścisłej interpretacji przepisów normujących kompetencje w tym zakresie. Chodzi o art. 9 pkt. 2 a oraz inne przepisy ustawy z dnia 6.03.1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz. U. 2001, nr 124, poz. 1362 ze zm. – zwanej dalej ustawą o PIP bądź Ustawą) normujące postępowanie kończące się wydaniem nakazu wypłaty wynagrodzenia. Art. 9 pkt 2 a Ustawy uprawnia właściwe organy PIP do nakazania pracodawcy wypłaty należnego świadczenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi. Zdaniem Sądu, ustawodawca nieprzypadkowo użył w odniesieniu do pojęcia "wynagrodzenie" przymiotnika "należne". Ustawodawca uzależnia zatem uczynienie przez właściwy organ użytku z kompetencji do wydania nakazu płatniczego od ustalenia, że jest ono "należne". Sąd podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16.10.2003r., iż "Należne wynagrodzenie za pracę w rozumieniu ustawy o PIP to wynagrodzenie określone w umowie o pracę lub ustalone w sposób określony w art. 78 § 2 Kodeksu pracy, tj. m in. oparte na regulaminie wynagrodzenia (II SA/Łd 1141/03, Pr. Pracy 2004/5/57)". Zatem uprawnienie do wynagrodzenia uzależnione jest od bytu (istnienia) stosunku prawnego. Sąd podziela też pogląd wyrażony przez Komisję Prawną Głównego Inspektora Pracy, zdaniem której nakazy określone w art. 9 pkt. 2 a ustawy o PIP powinny być wydawane przez inspektorów pracy w sytuacjach gdy wynagrodzenie za pracę lub inne świadczenie pracownicze ma charakter bezsporny (T. Niedziński, j.w., str. 15). Zdaniem Sądu taka sytuacja zachodzi w rozważanej sprawie. W badanej sprawie spór nie dotyczy bowiem tego, czy pracowników wymienionych w nakazie z dnia [...].03.2001 r. i zakład pracy K. S.A., łączy stosunek pracy i jaka jest jego treść. Sporne jest natomiast to, czy potrącenia określonych kwot z wynagrodzenia dokonane przez pracodawcę wobec 39 pracowników miały oparcie w przepisach prawa pracy, a zatem czy pracodawca był uprawniony do ich dokonania czy nie. Dokonywanie ustaleń i orzekanie w tym zakresie mieszczą się, zdaniem Sądu, w kompetencjach organów Inspekcji Pracy. Wynika to wprost z przepisu określającego zadania Państwowej Inspekcji Pracy. W myśl art. 8 ust. 1 pkt. 1 cytowanej ustawy, w brzmieniu nadanym z dniem 1.01.2002 r. (ustawą z dnia 24.08.2001 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw Dz. U. 2001, Nr 128, poz. 1405), do zakresu działania Państwowej Inspekcji Pracy należą w szczególności nadzór i kontrola przestrzegania przez pracodawców prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów dotyczących stosunku pracy, wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy. Do organów PIP należy też egzekwowanie przestrzegania przepisów prawa pracy przez pracodawców, także poprzez stosowanie nakazu wypłaty wynagrodzenia (art. 9 pkt. 2 a ustawy o PIP). Art. 94 pkt. 5 Kodeksu pracy (ustawa z dnia 26.06.1974 r., t.j. Dz. U. 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm. – zwanej dalej k.p.) nakłada na pracodawcę obowiązek terminowego i prawidłowego wypłacenia wynagrodzenia. Zdaniem Sądu "prawidłowe wynagrodzenie" w poszczególnych przypadkach, tj. zinywidaualizowane co do osoby i skonkretyzowane co do wysokości, okresu do którego się odnosi i co do tytułu, jest "wynagrodzeniem należnym" w rozumieniu art. 9 pkt. 2 a ustawy z dnia 6.03.1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz. U. 2001, nr 124, poz. 1362 ze zm. – zwanej dalej ustawą o PIP). W myśl k.p. kryterium "prawidłowego wypłacenia wynagrodzenia" spełnia też wypłata wynagrodzenia po potrąceniu należności dokonanym zgodnie z art. 87 § 1 k.p. oraz zgodnie z art. 91 k.p. Potrącenie dokonane niezgodnie z w/w przepisami nie jest dokonane prawidłowo. Innymi słowy kwoty takiego potrącenia stanowią "należne wynagrodzenie" w rozumieniu art. 9 pkt. 2 a ustawy o PIP. Przenosząc powyższe uwagi na grunt sprawy ze skargi spółki K. S.A., Sąd obowiązany jest skontrolować, czy nakaz wypłaty wydany przez Inspektora Pracy w dniu [...].03.2001 r. obejmuje należne wynagrodzenie 39 pracowników wymienionego zakładu pracy. W tej kwestii Sąd stwierdza, iż bezspornym jest fakt potrącenia wymienionym w nakazie pracownikom wymienionych kwot wynagrodzenia. Spór zaś dotyczy tego, czy pracodawca był uprawniony do w/w potrąceń. W skardze Skarżący przytacza dowody mające potwierdzić owe uprawnienie. Są to kserokopię oświadczeń, noty księgowe, przekaz zapłaty na rzecz urzędu skarbowego P.-J. Sąd, działając na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej upsa) przeprowadził uzupełniając postępowanie dowodowe z w/w dokumentów, porządkując je i dokonując ich kwalifikacji. Sąd uznał, iż tylko dwa dokumenty, mianowicie przekazy zapłaty na rzecz urzędu Skarbowego P.-J. kwot 63,70 zł oraz 120,00 zł na podstawie tytułu egzekucyjnego, stanowią podstawę prawidłowego potrącenia wskazanych kwot z wynagrodzenia pana T. N. bez jego pisemnej zgody (art. 87 §1 pkt. 2 k.p.). Pozostałe dokumenty nie mogą być uznane za dowody wyrażenia przez pracowników zgody na potrącenie kwot z wynagrodzenia w rozumieniu art. 91 k.p. Swoją ocenę w tej kwestii Sąd orzekający w niniejszej sprawie oparł na stanowisku Sądu Najwyższego sformułowanym w uchwale z 4.10.1994 r. sygn. akt PZP 41/94 (OSNP 1995/5/63): "Wyrażenie przez pracownika, na podstawie art. 91 k.p. w umowie o wspólnej odpowiedzialności materialnej, zgody na potrącanie przez zakład pracy z wynagrodzenia za pracę należności z tytułu niedoborów, które mogą się ujawnić w przyszłości w wyniku inwentaryzacji - jest nieważne". W uzasadnieniu w/w tezy Sąd dokonał wykładni art. 91 k.p. stwierdzając, iż wynika z niego, "(...) że pracownik wyrażający zgodę na potrącenia z wynagrodzenia za pracę powinien mieć świadomość wielkości długu i istnienia przesłanek odpowiedzialności. Przepis ten stanowi w zdaniu pierwszym, że należności inne niż wymienione w art. 87 § 1 i 7 mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie. Użycie określenia "należności", a nie na przykład określenia "kwoty" nasuwa wniosek, że przedmiotem zgody na potrącanie mogą być tylko takie kwoty, które są należne zakładowi pracy i określone co do wysokości". Podzielając w/w pogląd i nie odnosząc się odrębnie do kwestii ustaleń w przedmiocie odpowiedzialności wymienionych w nakazie pracowników spółki K. S.A. (art. 124 § 3, art. 117 § 2 k.p.) Sąd stwierdza, iż w załączonych przez Skarżącego dokumentach dotyczących 38 pracowników wskazanych w pkt. 1 oraz w pkt. 3-39 nakazu wymienione są kwoty inne aniżeli podane w w/w nakazie wypłaty. Wobec powyższego Sąd uznał, iż potrącenie wymienionych w nakazie kwot z wynagrodzeń 38 pracowników narusza art. 91 k.p., a zatem nakaz wypłaty wynagrodzenia odnoszący się do tych pracowników dotyczy należnych im wynagrodzeń. W tym zakresie Sąd nie dopatrzył się zarzuconego przez Skarżącego naruszenia przez organy I i II instancji prawa materialnego. Dla porządku Sąd zauważa, że nakaz wypłaty opatrzono datą : [...].03.2001 r. wydany został w dniu [...].03.2002 r., co wynika z jego treści i co potwierdza organ II instancji w swojej decyzji z [...].04.2002 r. Z przytoczonych powodów, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit a i lit c ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej upsa), w związku z art. 97 § 1 ustawy z 30.08.2002 Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzający ją nakaz Inspektora Pracy z [...].03.2001 r. w części nakazującej wypłacić T. N. potrąconą z wynagrodzenia kwotę 183,70 zł, działając zaś na podstawie art. 151 upsa Sąd w pozostałej części skargę oddalił. W kwestii wykonalności nakazu wypłaty orzeczono na podstawie art. 152 upsa, w kwestii kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 206 upsa. Na marginesie Sąd zauważa, iż w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym pracownik jest stroną postępowania administracyjnego przed państwowym inspektorem pracy, jeżeli przedmiotem postępowania jest nakazanie pracodawcy wypłacenie wynagrodzenia temu pracownikowi, (wyrok NSA z 16.10.2003r j. w.) a zatem nakaz zapłaty winien być doręczony także temu pracownikowi. /-/ B.Popowska /-/ J.Stankowski /-/ M.Dybowski JFS