II SA/Po 229/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 08 czerwca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2016r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K.Witkowicz-Grochowska Skarżąca M. L. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazała, że powadzi gospodarstwo domowe z konkubentem oraz trójką dzieci. Posiada działkę o powierzchni [...] arów w K. wraz z domem oraz inną działkę o powierzchni [...] arów w S. Nadto posiada dwa samochody osobowe z 1999r. i z 2001r. Oświadczyła, że nie ma wartościowych ruchomości, czy oszczędności. W części wniosku dotyczącej dochodów rodziny skarżąca wskazała, że uzyskuje [...] zł miesięcznie z tytułu najmu oraz jej konkubent również z tytułu najmu uzyskuje [...] zł miesięcznie. Syn uzyskuje stypendium socjalne na Politechnice w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżąca wyszczególniła, że zobowiązana jest do uiszczenia opłaty z tytułu użytkowania wieczystego, zaległość [...] zł, na bieżąco naliczane [...] zł. Nadto koszty podatków od nieruchomości wynoszą [...] zł na rok i koszty utrzymania mieszkania [...] zł miesięcznie. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, zwrócono się do skarżącej, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, ze zm. dalej "P.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżąca podała, że brak jest stałych i dorywczych dochodów, nie uzyskuje świadczeń z pomocy społecznej, powtórzyła, że otrzymuje [...] zł miesięcznie w tytułu najmu, mąż uzyskuje [...] zł z tytułu czynszu oraz studiujący syn otrzymuje stypendium socjalne w wysokości [...] zł. miesięcznie. Nadto skarżąca oświadczyła, że nikt z rodziny nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie posiada lokat na rachunku oszczędnościowym, nie ma też żadnych pożyczek czy kredytów. Następnie skarżąca opisała posiadane nieruchomości: S. - udział 50%, użytkowanie wieczyste dom i budynek gospodarczy, koszty to podatek od nieruchomości [...] zł za 2016r., działka – plac utwardzony własność – przychód z tytułu najmu [...] zł, podatek od nieruchomości uiszcza najemca, K. - dom w użytkowaniu wieczystym [...] m² (mieszkanie i garaż) - koszty to podatek od nieruchomości [...]zł za 2016r. oraz opłata za użytkowanie wieczyste [...] zł za rok, co jest przedmiotem sporu przed sądem powszechnym. Skarżąca wyszczególniła miesięczne opłaty: woda [...] zł, podatek od nieruchomości [...] zł, śmieci [...] zł, podatek od nieruchomości, użytkowanie wieczyste [...] zł ([...] zł :12 m), gaz i ogrzewanie gazowe [...] zł miesięcznie, prąd [...] zł. Dołączono kopie: umowy najmu nieruchomości w S., informacji o przyznanym stypendium dla syna skarżącej w wysokości [...] zł miesięcznie, PIT za 2014r skarżącej (dochód z najmu [...]zł), konkubenta (dochód ze stosunku pracy [...]zł i z ugody sądowej [...] zł) i syna (z ugody sądowej [...]zł), PIT za 2015r skarżącej (dochód z najmu [...] zł), konkubenta (dochód ze stosunku pracy [...] zł i z najmu [...] zł). Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w części (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca) następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania jej i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawczyni i jej domowników wynika, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. Skarżąca swoją postawą uniemożliwiła dokonanie takiej oceny. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczyni oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w §4 obecnie obowiązującego Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (Dz.U. z 2015r., poz. 1257). Oznacza to, że obowiązek przedłożenia dokumentów powstaje po stronie wnioskodawczyni, a nie innych podmiotów. Stąd, w sytuacji, gdy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wzywa się stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację majątkową osób, z którymi wnioskująca współtworzy gospodarstwo domowe, to nie przedłożenie tych dokumentów i oświadczeń przez skarżącą, przesądza o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawczyni o prawo pomocy, tj. koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawczyni (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego, oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącą zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnieniu nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że skarżąca nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Aktualnie wymagane jest 100 zł z tytułu wpisu od skargi. Skarżąca oświadczyła, że jedyne dochody rodziny stawią czynsze z najmu nieruchomości w łącznej wysokości [...] zł netto miesięcznie oraz stypendium syna, które przeznacza na opłacenie mu mieszkania na studiach i wydatki studenckie. Tymczasem zadeklarowane przed skarżącą w uzupełnieniu wniosku koszty opłat za media oraz podatków od nieruchomości to łącznie [...] zł. miesięcznie. Do tego doliczyć należy dalsze niezbędne koszty utrzymania pięcioosobowej rodziny w skład, których wchodzą koszty wyżywienia, ubioru i środków czystości, wydatki szkolne młodszych dzieci, koszty utrzymania dwóch samochodów oraz paliwa, na które po odjęciu opłat za media i podatki musiałaby wystarczyć kwota [...] zł miesięcznie. Wskazać należy, że przy zadeklarowanych dochodach skarżąca ponosi koszty obowiązkowych opłat ubezpieczenia OC, rocznych przeglądów i paliwa do dwóch samochodów osobowych. Z zestawienia uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych kosztów utrzymania rodziny wynika, że skarżąca nie wyjaśniła w sposób jednoznaczny i pełny rzeczywistej sytuacji finansowej rodziny i jej dochodów. Nie wyjaśniła wątpliwości, co do realnej wysokości środków, jakimi dysponuje i z których pokrywa wszystkie, chociażby niezbędne, koszty utrzymania pięcioosobowej rodziny. Zaważyć przy tym należy, że skarżąca nie podała, by miała jakieś zaległości w bieżących opłatach. Nie podała, by należności za mieszkanie nie zostały uiszczone z powodu braku środków. Skarżąca podała jedynie, że toczy spór o zobowiązanie jej do zapłaty opłaty z tytułu użytkowania wieczystego, przy czym podała, że należności tej nie uiszcza w związku z czym powstała zaległość z tego tytułu w wysokości [...] zł. Wynika z tego, że tego obciążania realnie nie ponosi. Oświadczyła nadto, że nie korzysta ze wsparcia w postaci pożyczek, czy kredytów. Z istoty prawa pomocy wynika, że z jego dobrodziejstwa skorzystać może wnioskodawczyni, gdy po uiszczeniu wszystkich, ale tylko koniecznych i niezbędnych, kosztów bieżącego utrzymania rodziny nie pozostają już żadne wolne środki finansowe, które można by przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Tej przesłanki prawa pomocy skarżąca jednoznacznie nie wykazała. Skarżąca nie złożyła też oświadczenia co do posiadanych rachunków bankowych i sald na tych rachunkach. Poprzestała jedynie na stwierdzeniu, że nie posiada lokat na rachunkach oszczędnościowych. Nie przedłożyła również żadnych dokumentów źródłowych w postaci wyciągów z rachunków bankowych, które najpełniej obrazują wysokość środków jakim skarżąca realnie dysponuje. Wobec powyższego brak pełnej współpracy skarżącej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej wnioskującej. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan finansowy skarżącej i jej rodziny, a od tego zależało ewentualne zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niepełne wykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie wystarczających ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa skarżącej nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów sądowych niniejszego postępowania. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K.Witkowicz-Grochowska