II SA/Po 24/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 08 marca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. K. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2015r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K.Witkowicz-Grochowska Skarżący K. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku na urzędowym formularzu PPF wskazał, że jest zatrudniony na ½ etatu z wynagrodzeniem [...] zł netto miesięcznie. Toczą się wobec niego liczne egzekucje i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz wynagrodzenia adwokata. Oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która również pracuje na ½ etatu i otrzymuje wynagrodzenie wysokości [...] zł netto miesięcznie. W części wniosku dotyczącej zobowiązań i stałych wydatków skarżący wskazał, że ma zaległości kredytowe oraz inne na kwotę około [...] zł plus odsetki. Koszty utrzymania mieszkania wynoszą około [...] zł miesięcznie (prąd i woda). Nadto skarżący oświadczył, że wraz z żoną posiadają we współwłasności dom o powierzchni około [...] m² o wartości [...] zł obciążony egzekucją oraz działkę budowlaną o powierzchni [...] arów o wartości około [...]zł, także obciążone egzekucją, położone w T. Nie posiadają żadnych oszczędności, czy wartościowych ruchomości. Skarżący przedłożył kserokopie odcinków wynagrodzenia za październik-grudzień 2015r. z wysokością do wypłaty [...] zł oraz dokumentacji komorniczej dotyczącej egzekucji wierzytelności Getin Noble Banku, T-Mobile, Banku PeKaO SA Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, zwrócono się do skarżącego, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, ze zm. dalej "p.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżący oświadczył, że wraz z żoną są zatrudnieni na ½ etatu i otrzymują wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Nie prowadzą z żoną działalności gospodarczej, nie posiadają żadnych rachunków bankowych. Posiadają dwie nieruchomości: jedna o powierzchni [...] ha, na której znajduje się dom jednorodzinny oraz budynek gospodarczy, druga – budowlana - o powierzchni [...] ha, na której znajduje się budynek garażowo-warsztatowy. Skarżący podał, że z nieruchomości tych nie uzyskuje żadnych dochodów, obciążone są egzekucją. Koszty utrzymania nieruchomości wynoszą miesięcznie około [...] zł. Nadto oświadczył, że nie posiadają żadnych pojazdów. Załączył kserokopie odcinków wynagrodzeń swoich i żony w wysokości [...] zł netto miesięcznie, faktur za energię elektryczną w wysokości [...] zł i [...] zł na dwa miesiące, faktur za wodę i ścieki w wysokości [...]zł; [...]zł; [...]zł miesięcznie, PIT-37 za 2014r., z których wynika, że skarżący uzyskał z tytułu wynagrodzenia oraz zasiłku pieniężnego z ZUS łącznie dochód w wysokości [...]zł, a jego żona z tych samych tytułów uzyskała dochód w wysokości [...]zł. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w całości osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego (art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów sądowych oraz wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika związanych z obroną swoich praw przed sądem. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez skarżącego dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe, czego w niniejszej sprawie skarżący w sposób jednoznaczny nie wykazał. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy i jego domowników wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. Skarżący swoją postawą uniemożliwił dokonanie takiej oceny. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w §4 obecnie obowiązującego Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (Dz.U. z 2015r., poz. 1257). Jednocześnie podkreślić należy, że to przepis art. 255 p.p.s.a. nadaje kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy do przedłożenia tychże wyjaśnień i dokumentów ("...strona jest obowiązana złożyć na wezwanie..."). Podkreślić bowiem należy, że z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich domowników, uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób, z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich domowników. Z danych przedstawionych przez skarżącego wynika, że łączne dochody rodziny wynoszą [...] zł netto miesięcznie. Natomiast zadeklarowane stałe miesięczne koszty utrzymania rodziny tylko z tytułu opłat za energię elektryczną (około [...] zł.), wodę i ścieki (średnio [...] zł), utrzymanie nieruchomości ([...]zł), wynoszą około [...] zł. Doświadczenie życiowe wskazuje, że doliczyć do tego należy pozostałe stałe i konieczne koszty utrzymania rodziny – ogrzewania, żywności, środków czystości, odzieży, obuwia, a także leków skoro skarżący chorowali i korzystali z zasiłków chorobowych z ZUS. Skarżący przy tym nie podał, że miał zaległości w bieżących płatnościach za media. Niezbędne koszty utrzymania skarżącego i żony nie zostały zatem przez niego wyszczególnione. Oświadczenie skarżącego co do wysokości ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania okazało się niepełne. Nie wykonał bowiem w sposób należyty wezwania do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy w tej części. Wysokość ponoszonych koniecznych kosztów utrzymania rodziny wskazuje bowiem na wysokość środków, jakimi skarżący i jego rodzina rzeczywiście dysponuje, co jest istotne z punktu widzenia jego możliwości poniesienia kosztów niniejszego postępowania. Nadto skarżący wskazał, że prowadzone są przeciwko niemu egzekucje komornicze. Pomimo wezwania, nie wyjaśnił jednak, czy zobowiązania chociaż w części samodzielnie spłaca lub czy są one egzekwowane przez komornika. Skarżący poprzestał jedynie na przedstawieniu dokumentacji kierowanej do niego przez komornika sądowego, która ma wskazywać na wysokość zaległych zobowiązań. Istotne natomiast w sprawie o prawo pomocy, jest nie tyle wysokość zadłużenia, ale to czy jest ono obsługiwane i na bieżąco regulowane. Okoliczność ta również wskazuje na wysokość środków jakimi skarżący realnie rozporządza. W tym zakresie skarżący nie złożył żadnych konkretnych oświadczeń. Niewyjaśniona jest także kwestia działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą [...] na terenie nieruchomości należącej do skarżącego. Skarżący wprawdzie deklaruje, że działalności takiej ani on, ani żona nie prowadzą, ale działalność pod tą firmą prowadziła ich córka, która wystawiła PIT-11 za 2014r., a obecnie osoba trzecia. Niewyjaśniona jest zatem kwestia dotycząca tego, czy firma została sprzedana i za jaką kwotę, czy też darowana. Nadto, skarżący nie wyjaśnił w jaki sposób wyzbył się majątku trwałego w postaci autobusów, które jak wynika z oględzin nieruchomości znajdowały się w posiadaniu skarżącego. Z akt administracyjnych sprawy wynika również, że skarżący na podstawie umowy najmu wynajmował swojej córce, prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą [...], należącą do niego nieruchomość, zatem uzyskiwał czynsz z tytułu najmu. Okoliczność ta ma znaczenie dla ustalenia rzeczywistych dochodów skarżącego, co również budzi wątpliwości. Wobec powyższego brak pełnej współpracy skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej wnioskującego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie, jaki jest rzeczywisty stan majątkowy i finansowy skarżącego i jego rodziny, a w związku z tym jego możliwości finansowe, od których zależało ewentualne zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów niniejszego postępowania. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K.Witkowicz-Grochowska