II SA/Po 242/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant St. sekretarz sąd. Katarzyna Fornalik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2015r. Nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy K. z dnia [...] grudnia 2014r. nr [...], II. przyznaje adwokatowi M. W. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) tytułem podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., znak [...], Burmistrz Miasta i Gminy K. na podstawie art. 3, art. 5 ust. 2, art. 16a, art. 24, art. 25 ust. 1, art. 30 i art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 z późn. zm.), § 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r. poz. 3), art. 4 pkt 2 lit. w, art. 6 ust. 2a, art. 16 ust. 6b, art. 18 ust. 5a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205 poz. 1585 z późn. zm.(, art. 66 ust. 1 pkt 28, art. 75 ust. 11, art. 81 ust. 8 pkt 9, art. 242 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. nr 164 poz. 1027 z późn. zm.) oraz art. 104 i art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") odmówił S. J. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego wnioskowanego na A. J. na okres zasiłkowy 2014/2015. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu [...] listopada 2014 r. skarżąca złożyła wraz z kompletem dokumentów wniosek o przyznanie omawianego świadczenia rodzinnego. Z powyższej dokumentacji wynika, że S. J. po raz ostatni zatrudniona była w okresie od dnia [...] sierpnia 1994 r. do dnia [...] lipca 2000 r. Następnie zarejestrowała się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotna z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, po czym pobierała zasiłek macierzyński na córkę M. J. Później skarżąca już nie pracowała, zajmując się wychowywaniem dzieci. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2014 r., nr akt [...], wynika, że mąż skarżącej jest niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji. Mając na uwadze powyższe ustalenia, organ I instancji przytoczył przepisy, które w jego ocenie powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie i stwierdził, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tym samym brak jest również podstaw do przyznania jej przedmiotowego świadczenia rodzinnego. Pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. S. J. odwołała się od opisanej wyżej decyzji z dnia [...] grudnia 2014 r. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że opiekuje się swoim mężem od dnia [...] stycznia 2004 r. do chwili obecnej. W tym czasie nie otrzymała żadnego wynagrodzenia za pracę, ani nie opłacała składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Jej rodzina, na którą składa się także trójka dzieci, utrzymuje się z renty męża i zasiłku rodzinnego, łącznie 1.379,22 zł miesięcznie. Z uwagi na trudną sytuację życiową skarżąca wniosła ponownie o przyznanie jej omawianego świadczenia rodzinnego. Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. na podstawie art. 1, art. 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. nr 79 poz. 856 z późn. zm.) i art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2014 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, podzielając w pełni stanowisko organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło ponadto przepisy, które w jego ocenie powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, wyjaśniając przy tym, że kluczową przesłanką przyznania poruszanego świadczenia rodzinnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad drugą osobą. Zwrot "rezygnacja z zatrudnienia" nie może być zatem utożsamiany z wyrażeniem "niepodejmowanie zatrudnienia". W przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego niezbędne jest bowiem rzeczywiste zrezygnowanie z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Okoliczność ta powinna być przy tym odpowiednio udokumentowana. Wreszcie, należy także wykazać związek funkcjonalny pomiędzy rezygnacją z zarobkowania i koniecznością sprawowania opieki nad drugą osobą. Ten ostatni wymóg nie został spełniony w niniejszej sprawie, co z kolei uzasadniało wydanie decyzji odmownej. Pismem z dnia [...] lutego 2015 r. S. J. zaskarżyła powyższą decyzję Kolegium z dnia [...] stycznia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła swoją wcześniejszą argumentację zawartą w odwołaniu z dnia [...] grudnia 2014 r. Ponadto S. J. wskazała, że organy administracji publicznej wadliwie oceniły kwestię spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrole działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jak wynika przy tym z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami, ani powołaną podstawą prawną. Na wstępie trzeba zauważyć, że wnioskiem z dnia [...] listopada 2014 r. S. J. wystąpiła do Burmistrza Miasta i Gminy K. z wnioskiem o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem A. J. (k. 8-11 akt adm.). Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114 z późn. zm.). Zgodnie z art. 16a ust. 1 powołanej ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli (1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub (2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej – w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że A. J. jest osobą schorowaną, trwale niezdolną do pracy – zaświadczenie ZUS z dnia [...] października 2014 r., znak [...] (k. 33 akt adm.). Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2014 r., nr akt [...], A. J. jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji do dnia [...] marca 2018 r. (k. 44-45 akt adm.). Jednocześnie w myśl wypisu z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2004 r., nr akt [...], stan całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji datuje się od stycznia 2004 r. (k. 52 akt adm.). Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 3 pkt 21 lit. b cytowanej ustawy, że wyrażenie "znaczny stopień niepełnosprawności" oznacza m.in. całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Tym samym orzeczenie, jakim legitymuje się A. J., jest wystarczające w świetle art. 16a ust. 1 wymienionej ustawy do ubiegania się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie ulega przy tym wątpliwości, że S. J. jest żoną A. J., co potwierdza w szczególności odpis skrócony aktu małżeństwa z dnia [...] lipca 1999 r. (k. 72 akt adm. organu I instancji). Tym samym skarżąca jest osobą, która mogła ubiegać się o ustalenie omawianego świadczenia rodzinnego. Jak wynika ponadto z materiału dowodowego zebranego w aktach administracyjnych, S. J. ostatni raz była zatrudniona w okresie od dnia [...] sierpnia 1994 r. do dnia [...] lipca 2000 r., co znajduje swoje potwierdzenie w świadectwie pracy z dnia [...] listopada 2000 r. (k. 74-75 akt adm.). Ustanie stosunku pracy nastąpiło na mocy art. 361 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. nr 21 poz. 94 z późn. zm.), a zatem z przyczyn niedotyczących pracownika. Dlatego wypłacono skarżącej odszkodowanie za okres od dnia [...] sierpnia 2000 r. do dnia [...] października 2000 r. Następnie, jak wynika z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w K. z dnia [...] czerwca 2014 r., znak [...] (k. 42-43 akt adm.), S. J. była zarejestrowana jako bezrobotna w okresie od dnia [...] grudnia 2000 r. do dnia [...] kwietnia 2007 r. W okresie od dnia [...] czerwca 2001 r. do dnia [...] listopada 2001 r. skarżąca pobierała zasiłek macierzyński. W dniu [...] kwietnia 2007 r. na wniosek skarżącej została ona wykreślona z ewidencji prowadzonej przez Powiatowy Urząd Pracy w K. Należy przy tym zaznaczyć, że powyższe okoliczności nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Można je zatem uznać za bezsporne. Na tej podstawie organy administracji publicznej zestawiając przebieg dotychczasowego zatrudnienia skarżącej z informacjami o stanie zdrowia jej męża, a w szczególności z datą powstania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, uznały, że S. J. nie spełniła wymogu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakim mowa w art. 16a ust. 1 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. W konsekwencji niemożliwe było także, zdaniem organów, przyznanie jej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z takim stanowiskiem nie można się jednak zgodzić. Należy najpierw wskazać, że przytoczone wyżej brzmienie art. 16a ust. cytowanej ustawy obowiązuje od dnia [...] stycznia 2015 r., w wyniku wejścia w życie nowelizacji – art. 17 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567 z późn.). Należy jednocześnie podkreślić, że zmiana wprowadzona przez wymieniony przepis polegała na wyraźnym wskazaniu w art. 16a ust. 1 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, że przesłanką przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest nie tylko "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobowej", lecz także "niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Jak wynika z kolei z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, decyzja Burmistrza Miasta i Gminy K., znak [...] (k. 4 akt adm.), została wydana w dniu [...] grudnia 2014 r., a więc jeszcze pod rządami poprzedniego brzmienia art. 16a ust. 1 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niemniej decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., znak [...] (k. nienumerowana akt adm.), wydana została w dniu [...] stycznia 2015 r., a zatem powinna już uwzględniać treść znowelizowanego art. 16a ust. 1 cytowanej ustawy. Uzasadnienie tego rozstrzygnięcia wskazuje jednak, że organ II instancji nie wziął w ogóle pod uwagę zmian wprowadzonych w omawianym przepisie. W szczególności Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko organu I instancji, w świetle którego niespełnienie wymogu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wystarczało do negatywnego załatwienia wniosku z dnia [...] listopada 2014 r. W dacie wydawania decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r. taki wywód był już jednak niewystarczający do odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, skoro przyznanie tego świadczenia rodzinnego mogło uzasadniać także niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Trzeba przy tym zaznaczyć, że w myśl art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Oznacza to, że w wyniku wniesienia odwołania organ II instancji rozpatruje ponownie całą sprawę, stosując aktualne przepisy, tj. przepisy w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania. Abstrahowanie w decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r. od nowelizacji dokonanej powołaną ustawą o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów stanowiło zatem istotne naruszenie prawa, uzasadniające wyeliminowanie kontrolowanego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Decyzje wydane w niniejszej sprawie obarczone są jednak także dalszymi wadami. Należy bowiem zauważyć, że w wyroku z dnia 18 marca 2015 r., II SA/Po 1186/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uwzględnił skargę S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2014 r., nr [...]. W orzeczeniu tym stwierdzono zarazem, że zwrot "rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", użyty w art. 16a ust. 1 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, w okresie poprzedzającym wejście w życie cytowanej ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów powinien być interpretowany szeroko. Sąd rozpatrujący tamtą sprawę uznał w szczególności, że wyrażenie to obejmuje swoim zakresem także przypadki niepodejmowania zatrudnienia przez opiekuna, który przedtem nie wykonywał żadnej pracy zarobkowej. Wprawdzie wyrok z dnia 18 marca 2015 r. nie został wydany w tej samej sprawie, co sprawa aktualnie rozpatrywana (skarżąca złożyła bowiem nowy wniosek o przyznanie jej specjalnego zasiłku opiekuńczego). Sąd nie jest zatem związany na mocy art. 153 p.p.s.a. stanowiskiem wyrażonym w tym orzeczeniu. Niemniej zaprezentowana powyżej argumentacja zachowuje aktualność także w kontekście obecnie rozważanej skargi. Tym samym należy stwierdzić, że także pod rządami art. 16a ust. 1 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych do uzyskania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego wystarczało niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad drugą osobą. Organy administracji publicznej dokonały zatem także w powyższym zakresie wadliwej wykładni wymienionego przepisu, przyjmując zbyt ciasne rozumienie zwrotu "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Uchybienie to miało istotny wpływ na wynika postępowania, co z kolei uzasadniało wyeliminowanie zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego. Poza tym, jak sygnalizowano już w toku wcześniejszych rozważań, z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że skarżąca jeszcze przed złożeniem wniosku z dnia [...] listopada 2014 r. wniosła w odrębnym piśmie o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Po wniesieniu tego ostatniego pisma zainicjowane zostało postępowanie, w rezultacie którego decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., znak [...], Burmistrz Miasta i Gminy K. odmówił przyznania skarżącego omawianego świadczenia rodzinnego. Decyzja ta została następnie utrzymała w mocy wspomnianą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] września 2014 r. Oba te rozstrzygnięcia zostały z kolei uchylone wymienionym wyrokiem z dnia [...] marca 2015 r. W konsekwencji należy więc stwierdzić, że w chwili wydawania kontrolowanych obecnie decyzji z dnia [...] grudnia 2014 r. i decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r. w obrocie prawnym pozostawała jeszcze ostateczna decyzja z dnia [...] września 2014 r. Jednocześnie z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że w okresie pomiędzy wydaniem decyzji z dnia [...] września 2014 r. i wydaniem decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r. nie doszło do żadnej istotnej zmiany stanu faktycznego. W szczególności skarżąca w dalszym ciągu występowała o to samo świadczenie rodzinne, powołując się na te same okoliczności uzasadniające przyznanie jej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organy administracji publicznej orzekły zatem w rozpatrywanej sprawie ponownie w tym samym zakresie o żądaniu skarżącej, co należy uznać za niedopuszczalne naruszenie zakazu ne bis in idem. Nie powinna zatem ulegać wątpliwości, że organy administracji publicznej naruszyły art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uchybienie to doprowadziło z kolei do naruszenia art. 77 § 1 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, oraz art. 80 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wady te miały istotny charakter i przemawiały za wyeliminowaniem zaskarżonych rozstrzygnięć z obrotu prawnego. Podsumowując, organ II instancji nie zastosował się w pełni do znowelizowanego art. 16a ust. 1 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym temu przepisowi przez cytowana ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Ponadto organy obu instancji nie rozważyły dokładnie znaczenia, w jakim zwrot "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" występował w poprzednim brzmieniu wymienionego przepisu. Nie zbadano również, czy sprawa przyznania skarżącej omawianego świadczenia rodzinnego nie została już rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2015 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy K. z dnia [...] grudnia 2014 r. z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 16a ust. 1 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, co miało wpływ na wynik postępowania, oraz z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 15, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynika postępowania. Rozpatrując ponownie sprawę, organy administracji publicznej powinny najpierw ustalić, czy sprawa przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z wyrokiem z dnia [...] marca 2015 r. została już załatwiona. Jeżeli w tej mierze funkcjonuje już w obrocie prawnym ostateczne rozstrzygnięcie, to organy administracji powinny rozważyć, czy prowadzenie postępowania z wniosku z dnia [...] listopada 2014 r. jest nadal zasadne, czy też postępowanie to nie powinno być umorzone z uwagi na brak możliwości orzekania ponownie w tej samej sprawie. Jeżeli natomiast wcześniejszy wniosek skarżącej nie został jeszcze załatwiony, organy administracji publicznej powinny zastanowić się nad zasadnością łącznego rozpoznania wniosku z dnia [...] listopada 2014 r. i poprzedzającego go wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ponadto organy administracji publicznej powinny mieć na względzie aktualne w chwili orzekania brzmienie przepisów cytowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz zaprezentowaną wyżej wykładnię zwrotu "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Sąd orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 z późn. zm.).