II SA/Po 274/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Robert Talaga (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. B. i M. B. na czynność Prezydenta Miasta z dnia 17 października 2019 r., w przedmiocie wpisu nieruchomości do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta P. 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności dotyczącej wpisu w Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta P. nieruchomości położonej przy ul. [...] w P.; 2. zasądza od Prezydenta Miasta na rzecz A. B. i M. B. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z 27 stycznia 2025 r. za pośrednictwem platformy ePUAP A. B. zwrócił się do Urzędu Miasta P. z wnioskiem o dostęp do informacji o nieruchomości przy ulicy [...] w P., a w szczególności danych związanych z wpisem i prowadzenie ewidencji "zabytku". Wnioskodawca zwrócił się w tym względzie o przesłanie informacji z systemów inwentury miejskiej o stanie przedmiotowej nieruchomości, a w szczególności informacji odnoszące się do objęcia nieruchomości ochroną konserwatorską. Pismem z dnia 3 lutego 2025 r. A. i M. B. zwrócili się do Prezydenta Miasta o wykreślenie z Gminnej Ewidencji Zabytków nieruchomości położonej przy ulicy [...], [...] w P.. Właściciele nieruchomości wskazali, że budynek przy ul. [...] nie posiada cech zabytku wymienionych w art. 3 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. 2003 Nr 162,poz. 1568 t.j. Dz.U. z 2024r. poz. 1292), jak również nie posiada walorów historycznych, artystycznych ani naukowych. Ich zdaniem brak jest jakichkolwiek przesłanek by można było uznać budynek za zabytkowy lub taki, który mógłby stać się zabytkowym. Pismem z dnia 3 marca 2025 r. Miejski Konserwator Zabytków (w odpowiedzi na pismo z 27 stycznia 2025 r.) udzielił informacji dotyczącej stanu nieruchomości położonej przy ul. [...] (dz. Nr [...], ark. [...], obręb W.), która jest modernistyczną willą miejską z okresu międzywojennego, wpisuje się w historyczną tkankę dzielnicy i stanowi istotny element modernistycznej zabudowy ulicy oraz okolic będąc zabytkiem architektury mieszkalnej południowych [...] Organ wskazał również, że pomimo przekształceń dokonanych w okresie powojennych, realizacja nie zatraciła pierwotnego charakteru. Ponadto, ochronie podlegają gabaryty i bryła budynku, porządek oraz układ elewacji wraz z detalem architektonicznym i podziałem kwater okiennych, a także rodzaj i kąt nachylenia dachu. W załączeniu pisma zostały przekazane karta katalogowa, tzw. "fiszka adresowa" oraz karta gminnej ewidencji zabytków - oba załączniki dotyczyły nieruchomości położonej przy [...]. Pismem z dnia 11 marca 2025 r. (w odpowiedzi na pismo z dnia 3 lutego 2025 r.) Miejski Konserwator Zabytków wskazał, że we wcześniejszym piśmie (z 3 marca 2025 r.) organ udzielił już informacji dotyczących wskazanej nieruchomości, a ponadto wskazał na to, że zakończenie prac budowalnych w okresie powojennym nie jest kryterium dyskwalifikującym dla uznania obiektu za zabytek. Przedmiotowy budynek jest położony na obszarze Południowych [...], który to obszar charakteryzuje znaczny udział surowych, niemal pozbawionych dekoracji architektonicznej, modernistycznych willi miejskich. Występujące tam realizacje operują prostym i klarownym podziałem fasad oraz proporcjonalnym układem kondygnacji i otworów. Wskazane cechy posiada także budynek przy ul. [...], wobec czego Miejski Konserwator Zabytków nie znalazł podstaw do jego wyłączenia z gminnej ewidencji zabytków. Pismem z dnia 4 marca 2024 r., A. B. i M. B. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu za pośrednictwem Prezydenta Miasta skargę wnosząc o: 1. unieważnienie zarządzenia Prezydenta Miasta [...] z dnia 17 października 2019 w całości bądź w zakresie wpisania nieruchomości [...], [...] do Gminnej Ewidencji Zabytków; 2. unieważnienie decyzji Prezydenta Miasta nr [...] w związku z nieważnością decyzji z punktu 1; 3. unieważnienie decyzji Wojewody; 4. nadanie klauzuli natychmiastowej wykonalności usunięcia wpisu nieruchomości [...] w P. z Gminnej Ewidencji Zabytków; 5. uznanie zarządzenia Prezydenta Miasta [...] w całości, bądź w zakresie wpisu nieruchomości wnioskodawców za rażąco naruszające przepisy prawa; 6. zwrot wszystkich poniesionych przez wnioskodawców kosztów. W uzasadnieniu skarżący przywołali dotychczasowy stan sprawy i powołali się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18, zgodnie z którym przepis, pozwalający na wpisanie nieruchomości do GEZ bez możliwości obrony przed takim wpisem przez właściciela nieruchomości jest niekonstytucyjny. Zdaniem skarżących zarządzenie Prezydenta Miasta [...] z dnia 17 października 2019 powinno zostać uznane za bezskuteczne w całości bądź w części obejmującej wymienioną nieruchomość i tym samym również unieważnione – a także decyzja [...] powinna zostać uznana za bezskuteczną po utracie podstawy prawnej w postaci zarządzenia dokonującego wpis nieruchomości do GEZ. Skarżący przyznali rację Wojewodzie, co do stwierdzonych w decyzji okoliczności, że wskazane w zgłoszeniu budowlanym zmiany nie wymagają pozwolenia na budowę, nie niosą niekorzystnych skutków na nieruchomości sąsiednie. Jako współwłaściciele nieruchomości, którzy chcieli dokonać remontu nieruchomości mają ograniczone możliwości wykonania zaplanowanych prac i tym samym korzystania w pełni z części nieruchomości, co generuje dla nich koszty i niedogodności. Dlatego wnieśli o nadanie klauzuli natychmiastowego wykonania wykreślenia naszej nieruchomości z GEZ, żeby mogli dokonywać zmian w swojej nieruchomości w obrębie 3 okien spośród 15 na tej samej ścianie. Decyzja Wojewody wskazuje na jedyną przesłankę jaką jest wpis do GEZ i brak kompetencji Wojewody do usunięcia wpisu w tym zakresie de facto usuwa wszystkie pozostałe przesłanki jakie wymienił Prezydent Miasta o konieczności uzyskania pozwolenia na budowę. Prezydent Miasta pomimo wiedzy wynikającej z przytoczonych orzeczeń, których był w większości uczestnikiem nie wykazał się wolą naprawy sytuacji niezgodnej z prawem i pomimo posiadanej wykładni przepisów nie dokonał rewizji decyzji nawet w sytuacji w której właściciele dokonali zgłoszenia budowlanego. Prezydent Miasta nie udostępnia informacji na temat wpisów i dokumentacji budynków (akt sprawy wpisu do GEZ). Prezydent Miasta nie ustosunkował się do wniosku, a właściciele nie mają wiedzy ani możliwości oceny prawidłowości dokonania wpisu do GEZ. W postępowaniu przed Wojewodą nie ma wzmianki, ani dowodów potwierdzających zabytkowy charakter nieruchomości przy ulicy [...] nie posiada walorów historycznych, artystycznych, ani naukowych. Zniszczenia wojenne i konieczność odbudowy nakazuje traktować go jako nowy budynek już powojenny z 50-tych XX wieku. Budynek zgodnie z danymi urzędu miasta ma 70 lat. Nikt nie przeanalizował czy wpisywane obiekty mają jakiekolwiek walory bycia zabytkiem, czy nie nastąpiły zmiany które na trwałe usunęły jeżeli takowe istniały walory nadające nieruchomości formę zabytku. I tak w okolicy można mnożyć przykłady budynków figurujących w GEZ, wpisanych już po kompletnej przebudowie. Stary system Geopoz SIP wycofany pod koniec 2024 roku wskazywał, że każda z nieruchomości wpisanych do GEZ wedle Urzędu Miasta P. powstała w pierwszym trzydziestoleciu XX wieku. Wpisy są błędne i pozbawione sensu. Nie można uznać za zabytek rzeczy tylko z uwagi na wiek, szczególnie jeżeli budynki danego typu są powszechne i były budowane na masową skalę. Nie można zakładać, że nowo wybudowane osiedle domów szeregowych składające się z 200 budynków za 100 lat stanie się zabytkiem tylko dlatego że ma 100 lat chociaż w kraju takich osiedli są setki. Trzeba jednak pamiętać, że w 1930 roku P. miał ok. 60 km˛ powierzchni, a dzisiaj ma 239 km˛, czyli 4 razy więcej. W 1945 roku 55% miasta została zniszczona. Jednym z takich obiektów był budynek przy ulicy [...] w P.. GEZ zawiera wszystkie budynki, które Urzędowi Miasta wydają się ocalałe z okresu międzywojennego. W przypadku nieruchomości skarżących to jest fikcja, bo pierwszy budynek prawdopodobnie pochodził z lat 30 XX wieku, ale został zniszczony podczas działań wojennych i odbudowany w zmienionej, przystającej do lat powojennych sytuacji formie – data budowy nieruchomości [...] według danych urzędu to 1954 rok. Miasto chce ograniczyć możliwości zmiany wyglądu nieruchomości przez niepowołaną do tego celu ustawę o ochronie zabytków zamiast skorzystać z prawa budowlanego i przygotowania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w którym ogranicza się zmiany wyglądu nieruchomości zaledwie w pewnym zakresie do wskazanych form, kolorów, wielkości budowli itp. Jednak dalej pozostawiając wybór właścicielowi i nie naruszając praw konstytucyjnych. W odpowiedzi na skargę Prezydenta Miasta wniósł o odrzucenie skargi, ewentualnie jej oddalenie. Organ zwrócił uwagę, że ujęcie nieruchomości w Gminnej Ewidencji Zabytków nie jest aktem organu samorządowego w rozumieniu art. 3 §2 pkt 5 i 6 p.p.s.a., lecz czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Skarżący powinni opierać zatem swoje żądania na podstawie art. 150 p.p.s.a., a nie art. 147 § 1 p.p.s.a. W ocenie organu wniosek skarżących o "unieważnienie zarządzenia Prezydenta Miasta [...] z dnia 17 października 2019 w całości bądź w zakresie wpisania nieruchomości [...], [...] do Gminnej Ewidencji Zabytków", czyli de facto stwierdzenie nieważności zarządzenia Prezydenta Miasta w całości bądź w części dotyczącej wpisania przedmiotowej nieruchomości do GEZ jest bezprzedmiotowy i organ nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. Zarządzenie Prezydenta Miasta nr [...] z 17 października 2019 r. zostało wydane bez naruszenia przepisów rangi ustawowej, które same w sobie nie gwarantują na poziomie ustawowym udziału właścicieli nieruchomości w czynnościach dotyczących wpisu do GEZ ani nie nakładają na organ obowiązku informowania o nich. Dopiero po wejściu w życie rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 10 września 2019 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem, nałożony został obowiązek informacyjny w stosunku do właścicieli lub posiadaczy zabytków albo nieruchomości, które przestały być zabytkami. A zatem organ nie uchybił przepisom prawa obowiązującym w momencie wejścia w życie zarządzenia w zakresie obejmującym wpis Skarżących do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta P.. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego przywołany przez skarżących nie powoduje żadnych skutków ani na płaszczyźnie stanowienia, ani na płaszczyźnie stosowania prawa. Wynika z niego jedynie wezwanie do ustawodawcy o odpowiednią zmianę przepisów". "Rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego zawarte w sentencji wyroku dotyczącego tzw. pominięcia ustawodawczego nie wywołuje skutków dla badanej i oznaczonej w tej sentencji regulacji prawnej" (H. Izdebski, Gminna ewidencja zabytków po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r., ST 2023, nr 7-8, s. 100-109). Budynek usytuowany na nieruchomości skarżących posiada wartości zabytkowe, które zadecydowały o ujęciu go w Gminnej Ewidencji Zabytków. Organ ochrony zabytków wyraźnie podkreślił, że willa wpisuje się w historyczną tkankę dzielnicy i stanowi istotny element modernistycznej zabudowy ulicy [...] oraz okolic, a realizacja mimo dokonanych w okresie powojennym przekształceń, nie zatraciła pierwotnego charakteru. Nie sposób zgodzić się jakoby Miejski Konserwator Zabytków dokonywał wpisów w sposób iluzoryczny i bez dokonania oceny stanu faktycznego. Organ ochrony zabytków jasno wyartykułował przyczyny, które leżały u podstaw dokonania wpisu przedmiotowej nieruchomości do GEZ, przyczyny te były wielokrotnie tłumaczone skarżącym w korespondencji prowadzonej w odpowiedzi na kierowane przez nich pisma. Za chybione organ uznał zarzuty w zakresie nieudzielania im przez Miejskiego Konserwatora Zabytków żądanych przez nich informacji. Jak wynika bowiem ze zgromadzonych w niniejszej sprawie dokumentacji, Skarżący uzyskał odpowiedź zarówno na pismo z dnia 27 stycznia 2025 r. jak również z dnia 3 lutego 2025 r., a zatem organ nie pozostawał bierny i nie naruszył praw skarżących do "składania wniosków i rozpatrzenia sprawy niezwłocznie". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., Sąd uchyla ten akt albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. W sprawach skarg na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, sąd może w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa (art. 146 P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego (czynności), nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. W przedmiotowej sprawie skarżący podnieśli, że włączenie należącego do nich budynku mieszkalnego to jest willi miejskiej przy ul. [...] w P. do Gminnej Ewidencji Budynków (dalej GEZ) nastąpiło bez ich wiedzy w związku z zarządzeniem Prezydenta Miasta z dnia 17 października 2019 roku, nr [...] w sprawie przejęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta P.. Z uwagi na przedmiot zaskarżenia i rozbieżności związane z określeniem działań organów administracji publicznej związanych z ujęciem nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków, o której mowa w art. 22 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2024 r., poz. 1294 ze zm.), Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę podziela pogląd wyrażony w szeregu orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: "NSA"), że ujęcie zabytków w GEZ stanowi czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.). Jak wskazano m.in. w wyroku NSA z 18 października 2023 r. sygn. akt II OSK 2326/18 (wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na stronie internetowej: bazy CBOSA) ujęcie nieruchomości w GEZ nie jest aktem organu samorządowego w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 6 P.p.s.a., lecz czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą obowiązków wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Ujęcie nieruchomości w GEZ rozstrzyga o podporządkowaniu indywidualnej nieruchomości pod obowiązki określone w u.o.z., jednak sama treść obowiązku jest określona w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. Ponadto czynność ta ma charakter publicznoprawny i będąc skierowana do indywidualnego podmiotu dotyczy jego obowiązków wynikających z przepisów prawa (zob. również wyroki: z 19 grudnia 2023 r. sygn. akt II OSK 1771/22 i z 21 listopada 2023 r. sygn. akt II OSK 1573/22 oraz postanowienie z 18 maja 2021 r. sygn. akt II OZ 218/21). Przesądzenie, z jakim rodzajem zaskarżonego aktu bądź zaskarżonej czynności mamy do czynienia w sprawie rzutuje m.in. na kwestię terminu do wniesienia skargi. Zgodnie bowiem z art. 53 § 2 P.p.s.a jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Z treści załączonych do skargi pism wynika, że skarżący co najmniej w dniu 27 stycznia 2025 roku wiedzieli, iż willa miejska przy ulicy [...] w P. ujęta jest w GEZ Miasta P.. Skarga do tutejszego Sądu została natomiast złożona w dniu 4 marca 2025 r. Niemniej, mając na uwadze formę, w jakiej doszło do potwierdzenia ujęcia ww. obiektów w GEZ, tj. w drodze zarządzenia Prezydenta Miasta i związane z tym wątpliwości oraz rozbieżności co do prawnego charakteru tej czynności, Sąd uznał, że uchybienie wynikającego z art. 53 § 2 zdanie pierwsze P.p.s.a. terminu do wniesienia skargi miało miejsce bez winy Skarżących. Skarżący mogli mieć bowiem uzasadnienie przekonanie, że w przypadku zaskarżenia Zarządzenia [...] z dnia 17 października 2019 roku w części dotyczącej włączenia ich willi posadowionej przy uli [...] w P. do GEZ zastosowanie znajdzie art. 53 § 2a P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku innych aktów (w tym aktów, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 6 P.p.s.a.), jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, skargę można wnieść w każdym czasie. W judykaturze wskazuje się, że wniesienie skargi na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. z uchybieniem terminu, nie powoduje bezwzględnego obowiązku jej odrzucenia, bowiem ustawodawca w art. 53 § 2 zdanie drugie P.p.s.a. przyznał sądowi kompetencję do rozpoznania skargi, jeżeli uchybienie terminu do jej wniesienia nastąpiło bez winy skarżącego (zob. postanowienia NSA: z 8 czerwca 2022 r. sygn. akt II OZ 335/22 i z 18 maja 2021 r. sygn. akt II OZ 218/21). Z treści art. 45 ust. 1 Konstytucji RP jednoznacznie wynika wola ustawodawcy, aby prawem do sądu objąć możliwie najszerszy zakres spraw, zaś z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) wynika dyrektywa interpretacyjna zakazująca stosowania zawężającej wykładni prawa do sądu. W sferze interpretacji prawa dyrektywalna rola prawa do sądu łączy się z techniką wykładni przyjaznej Konstytucji (prokonstytucyjnej), która stanowi zabieg, w toku którego, w oparciu o wyniki wykładni dokonanej różnymi, dopuszczalnymi i akceptowanymi metodami, dochodzi do ustalenia treści normy prawnej zrekonstruowanej na podstawie przepisów o randze podkonstytucyjnej, które w możliwie najpełniejszy sposób pozwala na realizację postanowień Konstytucji RP. Techniki wykładni w zgodzie z Konstytucją należy stosować zwłaszcza wtedy, gdy brzmienie przepisu nie jest jednoznaczne lub zachodzi możliwość jego interpretacji w różny sposób, a z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej (zob. postanowienie NSA z 18 czerwca 2024 r. sygn. akt II OZ 287/24). Przechodząc na grunt przepisów prawa materialnego należy wskazać, że zgodnie z art. 22 ust. 4 i 5 u.o.z. wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy, w której powinny być ujęte: 1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru; 2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków; 3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Z kolei art. 3 pkt 1 u.o.z. stanowi, że zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Dana rzecz lub nieruchomość stanowi zabytek, jeżeli jej wartości historyczne, naukowe lub artystyczne są wyższe niż przeciętne. Stwierdzenie, że dany obiekt ma charakter zabytku wymaga poczynienia ustaleń w tym zakresie. Jakkolwiek przepisy u.o.z. nie przewidują, aby ujęcie zabytku w GEZ stanowiło rozstrzygnięcie podejmowane przez organ gminy w formie decyzji administracyjnej, niemniej ujęcie danego obiektu w GEZ nie może nastąpić bez zbadania przesłanek uzasadniających przypisanie temu obiektowi wartości zabytkowych. Umieszczając zabytek w GEZ organ gminy stwierdza, że obiekt ten charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony nieruchomości ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tego rodzaju czynność kwalifikująca stwarza wymóg określenia przez organ podstaw sformułowania oceny o wartości zabytkowej obiektu, której poprawność stanowi przedmiot kontroli sądu administracyjnego (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 29 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Po 751/23). Jak wynika z akt sprawy budynek mieszkalny przy ulicy [...] w P. został ujęty w GEZ na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. W wyroku z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18 (OTK-A 2023/46) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W uzasadnieniu ww. wyroku TK stwierdził m.in., że osłabienie ochrony własności, przez wyłączenie udziału właściciela w postępowaniu skutkującym wpisem nieruchomości do GEZ, nie służy realizacji żadnych konstytucyjnie określonych wartości. Sytuacja, w której właściciel dowiadując się, że należąca do niego nieruchomość ma zostać wpisana do GEZ, nie ma możliwości zajęcia stanowiska w postępowaniu administracyjnym oraz zakwestionowania działań podejmowanych przez organ gminy w porozumieniu z konserwatorem uznana została za niezgodną z fundamentami demokratycznego państwa prawnego, do których należy możliwość obrony oraz ochrony swoich dóbr. W ocenie TK postępowanie w przedmiocie wpisu do GEZ powinno zostać oparte na możliwie jak najpełniejszych i najbardziej precyzyjnych kryteriach, wykluczających arbitralne działanie organu. Choć ww. wyrok ma charakter zakresowy, w konsekwencji czego uznany za niekonstytucyjny przepis w określonym w tym orzeczeniu zakresie nie został w dosłownym sensie derogowany z systemu prawnego, to w niniejszej sprawie konieczne jest dokonanie wykładni art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. z uwzględnieniem tego orzeczenia TK. Wyrok zakresowy powoduje, że z systemu prawnego usuwane jest niekonstytucyjne rozumienie przepisu. Wyrok TK z 11 maja 2023 r. w sprawie P 12/18 usunął zatem z obrotu prawnego niekonstytucyjne rozumienie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z., co oznacza, że sąd musi tę okoliczność brać pod uwagę i zastosować ww. wyrok jako formę stosowania Konstytucji. Powyższe skutkuje stwierdzeniem, że dokonując zaskarżonej czynności organ zastosował wadliwą (niekonstytucyjną) procedurę, która uniemożliwiła skarżącym wzięcie w niej czynnego udziału. W wyniku zastosowanej procedury, sprzecznej z Konstytucją RP, Skarżący jako właściciele ww. obiektów nie mogli zakwestionować przyjętych przez organ ustaleń, formułować wniosków dowodowych, czy w inny sposób bronić się przed ograniczeniem ich prawa własności (zob. wyroki NSA: z 27 listopada 2023 r. sygn. akt II OSK 1573/22, z 18 października 2023 r. sygn. akt II OSK 2326/18 i z 13 września 2023 r. sygn. akt II OSK 2748/18). Skoro powołany wyrok TK usunął z systemu prawnego niekonstytucyjne rozumienie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w GEZ, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, to zarówno sądy, jak i organy administracji publicznej powinny dokonywać prokonstytucyjnej wykładni powyższego przepisu. Mając na względzie wskazany wyżej wyrok TK w ocenie Sądu nie jest dopuszczalne stosowanie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. bez zapewnienia właścicielom obiektów umieszczanych w GEZ gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia. Należy zapewnić takiemu właścicielowi choćby minimalne uprawnienia w procesie umieszczania obiektu w ewidencji. W przeciwnym wypadku właściciel nie ma możliwości wypowiedzenia się co do tej kwestii, a nawet może być zupełnie zaskoczony faktem takiego wpisania jego własności do tego typu ewidencji. Umieszczenie zaś obiektu w ewidencji zabytków niesie za sobą szereg konsekwencji i obowiązków prawnych po stronie właściciela, a także ograniczeń co do dysponowania przez niego nieruchomością o takim statusie. Nie może być zatem tak, że właściciel nie jest nawet poinformowany o takim zamiarze (zob. wyrok WSA w Olsztynie z 29 lutego 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 885/23). W okolicznościach rozpoznanej sprawy skarżący jako właściciele budynku miejskiego przy ul. [...] w P. nie zostali powiadomieni o zamiarze umieszczenia w GEZ, nie mieli możliwości zajęcia stanowiska w tej kwestii, jak też zakwestionowania działań podejmowanych przez organ w porozumieniu z Konserwatorem Zabytków. Wskazany powyżej wyrok TK, który stwierdził niezgodność art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. z art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w GEZ, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, zobowiązuje Sąd do stwierdzenia bezskuteczności czynności polegającej na umieszczeniu należących do skarżących nieruchomości w GEZ, przy czym na tym etapie postępowania Sąd nie przesądza o trafności ujęcia willi miejskiej przy ul. [...] w P. w GEZ. Mając na uwadze powyższe rozważania organ może zdecydować o ujęciu, bądź nie ujęciu wskazanych obiektów w omawianej ewidencji przy zapewnieniu skarżącym gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem ewentualnego wpisu do ewidencji. Rzetelna, udokumentowana i wiarygodna ocena charakteru przedmiotowej zabudowy powinna zostać dokonana w postępowaniu poprzedzającym umieszczenie danego obiektu nieruchomego w GEZ z poszanowaniem uprawnień właściciela, z uwzględnieniem przedstawianej przez niego dokumentacji podważającej kwalifikację dokonaną przez organ. Sąd zwraca uwagę, że dopiero powtórzenie takiej procedury związanej z wpisem do GEZ i jej prawomocne zakończenie będzie stanowiło ewentualną podstawę do podjęcia działań względem innych aktów prawnych pozostających w obrocie prawnym, a do tego czasu orzekanie w tym przedmiocie byłoby przedwczesne. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 146 P.p.s.a., stwierdził bezskuteczność czynności dotyczącej ujęcia w GEZ willi miejskiej przy ul. [...] w P. stanowiącej własność skarżących. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 §1 P.p.s.a. zasądzając od Organu na rzecz Skarżących kwotę 200 zł, na którą składa się uiszczony wpis sądowy od skargi.