II SA/Po 294/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Wojewody W z dnia [...] stycznia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia środków przyznanych na podjęcie działalności gospodarczej oddala skargę Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Starosta K. na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. d oraz art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2015 r., poz. 149 z późn. zm., dalej: "u.p.z.") odmówił A. M. umorzenia otrzymanych środków na podjęcie działalności gospodarczej w wysokości [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi naliczonymi od dnia [...] r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że A. M. uzyskała powyższe środki pieniężne na podstawie umowy nr [...] z dnia [...] r. Kontrakt ten został rozwiązany w dniu 13 marca 2015 r., a skarżącą wezwano do zwrotu otrzymanych środków wraz z ustawowymi odsetkami. Rozwiązanie umowy nastąpiło z uwagi na niewywiązywanie się z postanowień kontraktu, a w szczególności z uwagi na brak udokumentowania i rozliczenia wydatkowania otrzymanych środków w terminie dwóch miesięcy od dnia podjęcia działalności gospodarczej i brak faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej. W piśmie z dnia [...] r. A. M. wystąpiła z prośbą o umorzenie otrzymanych środków, wskazując na trudną sytuację życiową, która przyczyniła się do naruszenia wspomnianej umowy. Uchwałą nr [...] z dnia [...] r. Powiatowa Rada Zatrudnienia w K. zaopiniowała negatywnie wniosek skarżącej, wobec czego decyzją z dnia [...] r. organ I instancji orzekł o odmowie umorzenia otrzymanych środków na podjęcie działalności gospodarczej. Uzasadniając to rozstrzygnięcie, wskazano, że w załączniku nr [...] do wniosku o przyznanie rozważanego wsparcia A. M. nie wykazała zadłużenia, a w załączniku nr [...] oświadczyła, że współmałżonek osiąga dochód netto [...] zł. Jednocześnie z dokumentów tych wynikało, że średnie miesięczne wydatki prowadzonego przez nią gospodarstwa domowego wynoszą [...] zł. Poręczyciel dotacji również nie wykazał długów. Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymienione osoby wprowadziły w błąd pracowników organu I instancji przed zawarciem umowy w dniu [...] r. Tego samego dnia dokonany został przelew środków na konto skarżącej oraz wyrejestrowanie jej z ewidencji bezrobotnych. A. M. zarejestrowała przy tym działalność gospodarczą w dniu [...] r., oświadczając w dniu [...] r., że nie prowadzi tejże działalności, mimo jej rozpoczęcia. Skarżąca załączyła trzy faktury na łączną kwotę [...]zł dotyczące zakupu laptopa, aparatu fotograficznego i telefonu. Nie przedstawiła jednak potwierdzenia zajęcia rachunku bankowego przez komornika. W wyniku odwołania wniesionego przez .skarżącą Wojewoda W decyzją z dnia [...] r., nr [...], uchylił w całości opisaną decyzję z dnia [...] r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Starosta K. wezwał dwukrotnie A. M. i poręczyciela dotacji do przedstawienia i udokumentowania aktualnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Skarżąca została dodatkowo wezwana do przedłożenia dowodu, że środki przekazane na rozpoczęcie działalności gospodarczej zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Wymienione osoby nie wykazały się zainteresowania sprawą. Nie stawiły się one w urzędzie oraz nie przekazały żadnych dokumentów. Decyzją z dnia [...] r. Starosta K. orzekł zatem ponownie o odmowie umorzenia omawianej należności. W wyniku odwołania wniesionego przez A. M. Wojewoda W decyzją z dnia [...] r., nr [...], uchylił w całości powyższą decyzję z dnia [...] r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Starosta K. ponownie wezwał skarżącą oraz poręczyciela dotacji do przedstawienia i udokumentowania swojej sytuacji materialnej i rodzinnej. A. M. została ponadto wezwana do dostarczenia dokumentu potwierdzającego zajęcie komornicze rachunku bankowego, na który przelano omawiane środki pieniężne, oraz do wskazania, jaki sprzęt zakupiony w ramach dotacji znajduje się jeszcze w jej posiadaniu. W dniu [...] r. skarżąca oświadczyła, że ponoszone przez nią wydatki wynoszą [...] zł miesięcznie, wskazując poszczególne należności. Zaznaczyła również, że dotacja została zajęta w postępowaniu egzekucyjnym, nie wyjaśniając jednak, czy nadal dysponuje zakupionym z tych środków sprzętem. Następnie A. M. przedłożyła dokument, z którego wynika, że dochód miesięczny jej męża wynosi [...] zł netto. Przedstawiła ona również dokument, w świetle którego dochód poręczyciela dotacji wynosi [...] zł brutto miesięcznie, a jego wydatki – [...] zł. Po kilkakrotnych wezwania do potwierdzenia, że środki pochodzące z dotacji zostały zajęte przez komornika, skarżąca oświadczyła jedynie, że zajęcie nastąpiło do kwoty [...]zł. Uchwałą nr [...] z dnia [...] r. Powiatowa Rada Zatrudnienia w K. negatywnie zaopiniowała rozważany wniosek złożony przez A. M.. Skarżąca nie współpracuje bowiem z organem I instancji, gdyż mimo ponawianych wezwań nie dostarczyła dokumentu potwierdzającego zajęcie dotacji przez komornika. Nie dąży ona również do poprawy swojej sytuacji życiowej. Organ I instancji uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanek, od których zależy umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Ponadto nie przedłożyła ona dokumentu potwierdzającego zajęcia rozważanych środków pieniężnych w postępowaniu egzekucyjnym oraz nie wyjaśniła, czy nadal posiada sprzęt zakupiony w ramach dotacji. Powyższe braki dowodowe wynikały przy tym wyłącznie z zaniechań skarżącej. Skarżąca wprowadziła również w błąd organ I instancji, nie informując go o swoim zadłużeniu. Okoliczność ta wskazuje z kolei, że skarżąca liczyła się z możliwością zajęcia środków przez komornika. Pismem z dnia [...] r. A. M. odwołała się od powyższej decyzji z dnia [...] r. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że jej sytuacja życiowa nie uległa poprawie. Nadal jedynym żywicielem rodziny jest jej mąż. A. M. zaznaczyła, że poszukuje zatrudnienia, ale na razie działania te nie przyniosły rezultatu. Aktualnie stara się ona ponadto o przyznanie grupy inwalidzkiej, co może pozwolić na szybsze znalezienie pracy. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Wojewoda W na podstawie art. 127 § 1 i 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 10 ust. 7 pkt 2 u.p.z. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] r. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji. Wojewoda W wyjaśnił, że podnoszone przez A. M. zajęcie dotacji przez komornika nie może być uznane jako argument przemawiający za umorzeniem należności, gdyż skarżąca, mimo wielokrotnych wezwań, nie przedstawiła dokumentu potwierdzającego tę okoliczność. Ponadto rodzina skarżącej znajduje się wprawdzie w trudnej sytuacji życiowej. Niemniej posiada ona środki, z których można spłacić należność. Mąż A. M. pobiera bowiem wynagrodzenia, a między małżonkami nie została wprowadzona rozdzielność majątkowa. Skarżąca, po polepszeniu się jej stanu zdrowia, może również podjąć pracę zarobkową. Ze względu na stały dochody w rodzinie A. M. nie zachodzi również uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty jednorazowo przyznanych środków, przewyższających wydatki egzekucyjne. Pismem z dnia [...] r. A. M. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu powyższą decyzję Wojewody W z dnia [...] r. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że nadal nie udało się jej znaleźć zatrudnienia. Oczekuje ponadto na operację chirurgiczną, co dodatkowo ograniczy możliwość podjęcia przez nią pracy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda W wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje Skarga okazała się niezasadna. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2016 r., poz. 645 z późn. zm., dalej: "u.p.z"). Zgodnie z art. 46 ust. 1 pkt 2 u.p.z. starosta może z Funduszu Pracy przyznać bezrobotnemu jednorazowo środki na podjęcie działalności gospodarczej, w tym na pokrycie kosztów pomocy prawnej, konsultacji i doradztwa związane z podjęciem tej działalności, w wysokości określonej w umowie, nie wyższej jednak niż 6-krotnej wysokości przeciętnego wynagrodzenia, a w przypadku, gdy działalność jest podejmowana na zasadach określonych dla spółdzielni socjalnych, wysokość przyznanych bezrobotnemu środków nie może przekraczać 40-krotnego przeciętnego wynagrodzenia na jednego członka założyciela spółdzielni oraz 3-krotnego przeciętnego wynagrodzenia na jednego członka przystępującego do spółdzielni socjalnej po jej założeniu. Jak wynika przy tym z art. 46 ust. 3 u.p.z., osoba, która otrzymała z Funduszu pracy jednorazowo środki na podjęcie działalności gospodarczej, założenie lub przystąpienie do spółdzielni socjalnej, jest obowiązana dokonać zwrotu, w terminie 30 dni od dnia doręczenia wezwania starosty, otrzymanych środków wraz z odsetkami ustawowymi, jeżeli prowadziła działalność gospodarczą lub była członkiem spółdzielni socjalnej przez okres krótszy niż 12 miesięcy albo naruszone zostały inne warunki umowy dotyczące przyznania tych środków. Materiał dowodowy zgromadzony w rozważanej sprawie wskazuje, że w dniu [...] r. między A. M. i Powiatem K. – Powiatowym Urzędem Pracy w K. została zawarta umowa nr [...], znak [...], w sprawie przyznania bezrobotnemu jednorazowo środków na podjęcie działalności gospodarczej zwanych dofinansowaniem (k. 106-111 akt adm. organu I instancji). Następnie pismem z dnia [...] r., nr [...], umowa ta została rozwiązana w trybie natychmiastowym z dniem [...] r., a skarżącą wezwano do zwrotu otrzymanej dotacji z uwagi na naruszenie postanowień zawartego kontraktu (k. 131 akt adm. organu I instancji). Następnie we wniosku z dnia [...] r. A. M. zwróciła się do Starosty [...] o umorzenie powyższej należności (k. 153 akt adm. organu I instancji). Okoliczności te należy uznać za bezsporne, gdyż nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Zgodnie z art. 76 ust. 7 u.p.z. starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3 u.p.z., albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek: 1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależnie świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 u.p.z., nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności; 2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależnie świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2 u.p.z., albo osobę pozostają na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania; 3) osoba, która pobrała nienależnie świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2 u.p.z., zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności; 4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1 u.p.z., przewyższającej wydatki egzekucyjne. Odnosząc powyższe uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy najpierw wyjaśnić, że decyzja w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia z Funduszu Pracy ma charakter uznaniowy, o czym świadczy użycie słowa "może" w art. 76 ust. 7 u.p.z. (zob. wyrok NSA z dnia 1 października 2014 r., sygn. akt I OSK 1155/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1445/10, tamże). Tym samym ustawodawca pozostawia organom administracji publicznej pewien luz decyzyjny przy wydawaniu omawianego rozstrzygnięcia. Uwaga ta nie oznacza jednak, że organy administracji publicznej mogą wydać w tej mierze decyzję zupełnie dowolną. Przeciwnie, uznaniowych charakter decyzji nakłada na nie obowiązek dokładnego ustalenia faktycznego i przekonującego uzasadnienia przyjętego stanowiska. Wymogom tym sprostały kontrolowane rozstrzygnięcia. Trzeba jednocześnie zaznaczyć, że w przypadku postępowania o przyznanie dobrodziejstwa w postaci zwolnienia z obowiązku zwrotu świadczenia wypłaconego ze środków publicznych ciężar dowodu spoczywa w istotnej mierze na wnioskodawcy. Osoba ta jest bowiem przede wszystkim zainteresowana w uzyskaniu umorzenia należności. Wnioskodawca dysponuje ponadto najlepszą wiedzą o okolicznościach uzasadniających udzielenie rozważanego wsparcia ze środków publicznych. Podmiot ten ponosi zatem w powyższym zakresie główne negatywne konsekwencje swoich zaniechań. W tej mierze wykluczone natomiast jest zarzucanie błędnych ustaleń faktycznych organom administracji publicznej (zob. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 223/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że A. M. znajduje się aktualnie w trudnej sytuacji życiowej. W oświadczeniach z dnia [...] r. i [...] r. skarżąca wskazywała bowiem, że nie jest obecnie zatrudniona, a jej rodzina utrzymuje się wyłącznie z dochodu męża (k. 269 akt adm. organu I instancji, k. 9 akt adm. organu II instancji). Na miesięczne wydatki skarżącej składa się kwota [...]zł, w [...] zł tytułem spłaty zaciągniętych kredytów (k. 262-268 akt adm. organu I instancji). Miesięczny dochód męża A. M. wynosi natomiast [...] zł (k. 270 akt adm. organu I instancji). Skarżąca oczekuje przy tym aktualnie na operację chirurgiczną. Niemniej nie można zdaniem Sądu stwierdzić, że A. M. nie posiada majątku, z którego mogłaby spłacić omawianą należność. Przedstawione dane wskazują raczej na dysponowanie istotnymi środkami finansowymi, które pozwalają na bieżące regulowanie zaciągniętych kredytów. W odwołaniu z dnia [...] r. A. M. podniosła także, że w związku ze stanem zdrowia stara się o przyznanie jej świadczenia w ramach ubezpieczenia społecznego (k. 2-3 akt adm. organu II instancji). Pozytywne załatwienie tego wniosku poprawiłoby niewątpliwie sytuację majątkową A. M.. Uzyskałaby ona bowiem wtedy dodatkowe świadczenie pieniężne, a nadto, jak wskazywała sama w odwołaniu z dnia [...] r., mogłaby również podjąć zatrudnienie. Co więcej, materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy obejmuje m.in. umowę zlecenia zawartą przez skarżącą w dniu [...] r. (k. 311-313 akt adm. organu I instancji). Uwaga ta wskazuje z kolei na możliwość polepszenia sytuacji materialnej przez podjęcie zatrudnienia, choćby o charakterze dorywczym. Ponadto, mimo wielokrotnie ponawianych wezwań organu I instancji, A. M. nie wyjaśniła, czy nadal ma sprzęt, który zakupiła ze środków pochodzących z omawianej dotacji. Informacja ta jest natomiast istotna, gdyż pozwala pełniej zobrazować sytuację majątkową skarżącej. Na tej podstawie można bowiem w szczególności określić szanse na odzyskanie pobranego świadczenia. Skarżąca nie wykazała zarazem, że dotacja została rzeczywiście zajęta przez komornika w toku postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji nie można więc obecnie stwierdzić, czy A. M. wciąż nie dysponuje otrzymaną całością lub częścią dotacji bądź też na jaki cel kwota ta została rzeczywiście przeznaczona. Wyjaśnienia zawarte w notatce służbowej z dnia [...] r. nie wydają się przy tym wiarygodne w świetle całokształtu materiału dowodowego (k. 286 akt adm. organu I instancji). Powyższa okoliczność ma natomiast istotne znaczenie, gdyż wskazuje potencjalnie na posiadanie środków pieniężnych pozwalających przynajmniej częściowo spłacić pobrane świadczenie. Przyjęcie z kolei, że przeciwko A. M. prowadzono faktycznie postępowanie egzekucyjne, skutkuje stwierdzeniem, że wprowadziła ona organ I instancji w błąd, zatajając przed nim stan swojego zadłużenia w oświadczeniu z dnia [...] r. (k. 59 akt adm. organu I instancji). W świetle powyższych uwag trudno zatem przyjąć, że przesłanka z art. 76 ust. 7 pkt 1 u.p.z. została spełniona. Ponadto z opisanych wyżej względów nie można również stwierdzić, że dochodzenie omawianej należności pozbawiłoby niezbędnych środków osobę pozostającą na utrzymaniu skarżącej. Jak sygnalizowano bowiem powyższej, rodzina skarżącej dysponuje dostatecznymi środkami pieniężnymi do bieżącego regulowania zaległości, a w perspektywie jej sytuacja ekonomiczna może ulec poprawie. Tym samym art. 76 ust. 7 pkt 2 u.p.z. także nie znajdował zastosowania. Ponadto również art. 76 ust. 7 pkt 3 u.p.z. nie mógł być podstawą do umorzenia dotacji podlegającej zwrotowi. Sytuacja majątkową skarżącej pozwala także przyjąć, że w postępowaniu egzekucyjnym zostaną uzyskane kwoty wystarczające do pokrycia co najmniej wydatków egzekucyjnych. Wobec tego nie było podstaw do zastosowania art. 76 ust. 7 pkt 4 u.p.z. W konsekwencji żadna z przesłanek, o jakich mowa w art. 76 ust. 7 u.p.z., nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Organy administracji publicznej orzekły zatem trafnie, gromadząc wystarczający materiał dowodowy i przekonująco uzasadniającą wydane rozstrzygnięcie. W tej sytuacji Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Skarga jako niezasadna podlegała zatem oddaleniu na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.").