II SA/Po 298/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 sierpnia 2015r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi E. G. i R. G. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] lutego 2015r. Nr [...] w przedmiocie legalizacji urządzeń wodnych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżący E. G. i R. G. wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku o prawo pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF podali, że utrzymują się jedynie ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego w wysokości [...] zł oraz [...] zł miesięcznie. Oświadczyli, że mają dom o powierzchni [...] m². Nadto oświadczyli, że posiadają samochód osobowy z 2011r., a miesięczne wydatki na opłaty za utrzymanie domu, ubezpieczenia PZU, telefony, podatek od nieruchomości, Internet, leki, paliwo, kredyt hipoteczny, potrącenia z emerytur, wynoszą [...] zł. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do pełnej sytuacji finansowej, zwrócono się do skarżących, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Zobowiązano przede wszystkim do podania wszystkich źródeł miesięcznych dochodów stałych, jak i dorywczych, jakie uzyskują skarżący oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami (PIT). W tym zakresie zwrócono się także o podanie, czy prowadzona jest działalność gospodarcza, jeżeli tak to z jakim wynikiem finansowym. Istotne znaczenie dla możliwości płatniczych skarżących ma ustalenie, wszelkich źródeł dochodów, gdy ponoszone miesięczne koszty utrzymania przewyższają zadeklarowane dochody. Następnie wezwano do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi skarżący dysponują, zwłaszcza że uiszczają ratę kredytu hipotecznego zaciągniętego we frankach szwajcarskich. Obroty na rachunkach bankowych skarżących pozwalają na ustalenie realnych możliwości uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wezwania prawidłowo doręczone skarżącym (k. 50, 51 akt sąd.), pozostały bez odpowiedzi. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a takimi osobami w niniejszej sprawie są skarżący) następuje, gdy wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów sądowych związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawców dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Skarżący winni, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe, czego nie wykazali. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawców wynika, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania chociażby w części. Skarżący swoją postawą uniemożliwili dokonanie takiej oceny. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawców. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. należy wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Skarżący oświadczyli, że utrzymują się tylko z emerytur w łącznej wysokości [...] zł brutto miesięcznie, które nadto są obciążone potrąceniami. Tymczasem zadeklarowane miesięczne koszty dotyczące stałych opłat wynoszą [...] zł miesięcznie, do tego doliczyć należy koszty wyżywienia, ubioru i środków czystości. Koszty koniecznego utrzymania skarżących według oświadczenia, przewyższają zatem zadeklarowane dochody. Skarżący nie podali przy tym by mieli zaległości płatnicze w bieżących opłatach. Z zestawienia uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych kosztów utrzymania wynika, że skarżący nie wyjaśnili w sposób jednoznaczny i pełny swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. Pomimo wezwania nie rozwiali wątpliwości, co do realnych środków, z których pokrywają różnicę w zadeklarowanych kosztach utrzymania. Wobec powyższego brak współpracy skarżących ubiegających się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskujących. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżących, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa skarżących nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska