II SA/Po 323/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 sierpnia 2015r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2015r. Nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K.Witkowicz-Grochowska Skarżący J. K. reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. We wniosku o prawo pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący podał, że jego dochody i pozostałych członków rodziny są bardzo niskie, skutkiem czego nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz wynagrodzenia adwokata z wyboru. Skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką oraz wnukiem. Rodzina utrzymuje się z emerytury skarżącego w wysokości [...] zł, wynagrodzenia z umowy o pracę córki, jako nauczyciela w wysokości [...] zł brutto ([...] zł netto). Skarżący oświadczył, że posiada dom o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Nie posiada żadnych oszczędności, wartościowych ruchomości. Nadto skarżący oświadczył, że wnuk studiuje zaocznie w P., koszt studiów to [...] zł rocznie, córka ponosi koszty dojazdu do pracy w wysokości [...] zł miesięcznie oraz spłaca kredyt z ratą w wysokości [...] zł miesięcznie. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do pełnej sytuacji finansowej skarżącego, zwrócono się, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Zobowiązano przede wszystkim do podania wszystkich źródeł miesięcznych dochodów stałych, jak i dorywczych, jakie uzyskują skarżący oraz osoby z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz do poparcia tych twierdzeń odpowiednimi dokumentami (PIT). W tym zakresie zwrócono się także o podanie, czy prowadzona jest działalność gospodarcza lub rolnicza, jeżeli tak to z jakim wynikiem finansowym, a także o podanie czy otrzymuje dopłaty i w jakiej wysokości. Istotne znaczenie dla możliwości płatniczych skarżącego ma ustalenie wszelkich źródeł dochodów jego oraz członków rodziny. Następnie wezwano do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy wraz z informacją o zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych. Wyciągi z tych rachunków przedstawiają, bowiem wprost skalę środków jakimi dysponuje wnioskodawca i czy istnieją możliwości uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zobowiązano skarżącego do opisania posiadanych nieruchomości oraz do podania jakie dochody nieruchomości te przynoszą, gdyż taki majątek trwały daje możliwości uzyskania dodatkowych środków poprzez np. jego wydzierżawienie. Wezwano także skarżącego do podania jakie posiada i użytkuje samochody, oraz do przedstawienia szczegółowego spisu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania całej rodziny, gdyż wysokość realnie ponoszonych kosztów wskazuje na wysokość środków jakimi rodzina rozporządza. Wezwanie prawidłowo doręczone pełnomocnikowi skarżącego pozostało bez odpowiedzi (k. 47 akt adm.). W pierwszej kolejności wskazać należy, że z akt administracyjnych wynika, że skarżący umocował już do reprezentowania przed sądem profesjonalnego pełnomocnika (k. 35 akt adm.), zatem w świetle prawa pomocy nie ma możliwości przyznanie mu kolejnego pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata. Zarówno radca prawny, jak i adwokat są takimi samymi profesjonalnymi pełnomocnikami i nie można różnicować, co ich do kompetencji. Wobec powyższego w tym zakresie wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu podlega oddaleniu. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od kosztów sądowych osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżący) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów sądowych związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Skarżący winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe, czego nie wykazał. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania chociażby w części. Skarżący swoją postawą uniemożliwił dokonanie takiej oceny. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, na podstawie art. 255 p.p.s.a. należy wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Jednocześnie podkreślić należy, na podstawie art. 255 p.p.s.a. wzywa się stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację majątkową osób, z którymi skarżący współtworzy gospodarstwo domowe, a ich nieprzedłożenie, przesądza o uchybieniu obowiązkowi, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskującego o prawo pomocy, należy na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników skarżącego (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Skarżący zaniechała udzielania informacji w tym zakresie. Wobec powyższego brak współpracy skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżącego także i o zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K.Witkowicz-Grochowska