II SA/Po 330/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma (spr.) Asesor WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi P. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia 7 marca 2022 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania P. E., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] (zwanego dalej "Burmistrzem") z dnia 29 grudnia 2021 r., [...] w sprawie odmowy przyznania odwołującej się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką E. S.. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy. Wnioskiem z dnia 29 listopada 2021 r. P. E. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką E. S.. Do wniosku zostało dołączone między innymi orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 23 września 2021 r., [...], w którym E. S. została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe (k. [...] akt administracyjnych). W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 51. roku życia. Załączono także pismo P. E., reprezentowanej przez adwokata M. Ż., w którym powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 wskazała, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez znaczenia pozostaje data powstania niepełnosprawności (k. [...] akt administracyjnych). Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej "u.ś.r.") w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Powyższe nie pozostaje bez wpływu na sytuację wnioskującej. Decyzją z dnia 29 grudnia 2021 r., [...] Burmistrz odmówił przyznania P. E. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką E. S. (k. [...] akt administracyjnych). Wskazał, że po analizie dokumentacji wnioskowej oraz sprawdzeniu centralnej bazy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych drogą elektroniczną zgodnie z art. 23b ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustalono, iż P. E. pozostaje zatrudniona od [...] października 2021 r. (błędnie wskazano "15 października" – uw. Sądu) do chwili obecnej w firmie A S.A. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym P. E. nie spełniła wymogów ustawowych do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Pismem z dnia 20 stycznia 2022 r. P. E., reprezentowana przez adwokata M. Ż., odwołała się od powyższej decyzji (k. [...] akt administracyjnych). Zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ przyjął, iż opieka sprawowana przez P. E. nie jest opieką całodobową, co pozwala skarżącej na podjęcie zatrudnienia. Z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanego przepisu wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Istotą wnioskowanego świadczenia jest zatem rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad bliską osobą, która takiej opieki wymaga. Natomiast wbrew twierdzeniom organu przywołany przepis nie uzależnia otrzymania świadczenia od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. P. E. sprawuje opiekę nad matką, która to opieka wiąże się z rezygnacją przez nią z zatrudnienia. P. E. pozostaje co prawda w chwili obecnej w zatrudnieniu, ponieważ zaprzestanie przez nią aktywności zawodowej, a następnie złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, spowodowałoby pozostanie skarżącej bez środków finansowych. Decyzją z dnia 7 marca 2022 r., [...] Kolegium utrzymało w mocy decyzję Burmistrza. Podkreśliło, że w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 u.ś.r., w którym ustawodawca wyraźnie wskazał na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osoby, o których mowa w punktach 1-4 celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zgodnie ze słownikowym znaczeniem słowo "rezygnacja" oznacza: "zrzeczenie się czegoś, odstąpienie od czegoś (rzeczownik); zrzekać się czegoś dobrowolnie, odstępować od czegoś, dawać za wygraną (czasownik)" – E. Sobol (red.), Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003, s. 846. Zatem wnioskodawca musi celowo, intencjonalnie zaprzestać wykonywania pracy w formach prawem przewidzianych, z którego tytułu otrzymuje wynagrodzenie. Jednocześnie wnioskujący musi świadomie zdecydować o niepodejmowaniu zatrudnienia. Tylko w sytuacji, gdy przyczyną zaprzestania wykonywania pracy zarobkowej jest podjęcie się sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ustawodawca przyznaje prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to ma stanowić rekompensatę za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad bliską osobą, która jej wymaga. Pomimo tego, że przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r., niespełnienie okoliczności, o których mowa powyżej, a więc brak związku między rezygnacją z pracy (albo jej niepodjęciem) a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, stanowi także przesłankę odmowy udzielenia świadczenia. Kolegium podkreśliło, że z zaskarżonej decyzji Burmistrza, jak i odwołania jednoznacznie wynika, że P. E. pozostaje zatrudniona od [...] października 2021 r. do chwili obecnej. Wobec powyższego, nie została spełniona przesłanka "rezygnacji z zatrudnienia". W skardze P. E. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz zasądzenie kosztów postępowania (k. [...] akt sądowych). Zarzuciła przy tym naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez P. E., nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca wyjaśniła, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Przy czym warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. P. E. ponownie wskazała, że niemożliwa byłaby sytuacja kiedy to dopiero po zakończeniu aktywności zawodowej złożyłaby wniosek o świadczenie pielęgnacyjne, gdyż do czasu wydania decyzji pozostałaby bez jakiegokolwiek świadczenia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko (k. [...] akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Istotą sporu jest w niniejszej sprawie jest to, czy P. E. spełnia przesłanki do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką w sytuacji, gdy pozostaje ona zatrudniona. Dalszy wywód należy rozpocząć od przypomnienia, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., stanowiącym podstawę wydania decyzji odmownej, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium wskazało, że przeszkodą niepozwalającą na przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest sytuacja, w której osoba wnioskująca o to świadczenie pozostaje zatrudniona. Okolicznością niekwestionowaną jest to, że P. E. sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką E. S., a także jest jedną z osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1359) ciąży obowiązek alimentacyjny względem wymagającej opieki matki. Poza sporem pozostaje również fakt, że P. E. od [...] października 2021 r. do chwili obecnej pozostaje zatrudniona w firmie A S.A. Odnosząc się do sytuacji skarżącej Sąd pragnie zauważyć, co następuje. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi poprzedzać szczegółowa analiza warunków, jakie muszą zostać spełnione łącznie. Przede wszystkim, należy zwrócić uwagę na część wspólną art. 17 ust. 1 u.ś.r., w którym ustawodawca precyzyjnie określa komu przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Wyraźnie wskazano na konieczność rezygnacji z lub nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osoby, o których mowa w pkt 1-4 celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wnioskodawca musi celowo, intencjonalnie zaprzestać wykonywania pracy w formach prawem przewidzianych, z tytułu której otrzymuje wynagrodzenie, względnie znajdować się w sytuacji, gdy może on pracę podjąć, ale nie czyni tego bezpośrednio z powodu zaangażowania w opiekę nad osobą znacząco niepełnosprawną. Oznacza to, że wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi świadomie zdecydować o rezygnacji z/niepodejmowaniu zatrudnienia. Pomimo tego, że przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r., niespełnienie okoliczności, o których mowa powyżej, a więc brak związku między rezygnacją z pracy albo jej niepodjęciem a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, stanowi także przesłankę odmowy udzielenia świadczenia. Słusznie wskazano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że "podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2017 r., I OSK 2792/16, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi zaistnieć i być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., I OSK 1549/19, orzeczenia.nsa.gov.pl). Istnieje zatem bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją z pracy a podjęciem się sprawowania opieki. Tylko w sytuacji, gdy przyczyną zaprzestania wykonywania pracy zarobkowej jest podjęcie się sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ustawodawca przyznaje prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale niepracującym ze względu na społecznie potrzebną aktywność, jaką jest opieka nad osobą znacząco niepełnosprawną z kręgu rodziny. Dopiero więc osoba, która z aktywności zawodowej zrezygnuje, może ubiegać się o rozważane świadczenie. Przenosząc powyższe na realia rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że P. E. nie spełniła warunku wynikającego z art. 17 ust. 1 u.ś.r., a więc nie zrezygnowała z zatrudnienia. Przeciwnie, jak wynika z akt sprawy od października 2021 r. do chwili obecnej P. E. pozostaje zatrudniona w firmie A S.A. (zob. k[...] akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Nie kwestionując stanu zdrowia E. S. i konieczności jej wsparcia przez skarżącą (do czego jest zobowiązana zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), Sąd podkreśla, że sama (wynikająca wyłącznie z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności) konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej i wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów opiekuna, który ze względu na swe alimentacyjne obowiązki wobec niepełnosprawnego członka rodziny zrezygnował z aktywności zawodowej. P. E. jest aktywna zawodowo, wobec czego nie może oczekiwać, iż otrzyma rekompensatę z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Końcowo wskazać trzeba, że w przypadku zmiany okoliczności, to jest zwiększenia osobistego zaangażowania P. E. w opiece nad matką, wskutek czego musiałaby ona zrezygnować z zatrudnienia, może zostać złożony nowy wniosek w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Załączona do skargi dokumentacja medyczna podopiecznej pozostała bez wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem w sprawie istotne było ustalenie przesłanki niepodejmowania zatrudnienia, która nie została spełniona. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej "P.p.s.a.") orzekł o oddaleniu skargi. Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 i art. 120 P.p.s.a.